به گزارش خبرنگار مهر، تأثیرگذاری مؤسسههای آموزش عالی، پارکهای علم و فناوری، و هر نهاد دیگری در زیستبوم علم، پژوهش، فناوری، و نوآوری همواره آسان نیست و وابسته به مسائل گوناگونی است. یکی از این مسائل، بیتردید، آن است که فعالیتها و دستاوردهای این نهادها از سوی ذینفعان گوناگون (از پژوهشگران گرفته تا کارفرمایان، سرمایهگذاران، سیاستگذاران، و عامه مردم) دیده شوند.
امروزه یافتن یک اثر پژوهشی، پژوهشگر، نهاد آموزشی یا پژوهشی، محصول فناورانه، فناور، ایده فناورانه یا نوآورانه، یا یک واحد فناور یا نوآور در میان انبوه نهادها، محصولات، و افراد همانند یافتن سوزنی در انبار کاه است. به همین دلیل، کسانی یا چیزهایی به موفقیت بیشتری دست مییابند که آسانتر یافته شوند و این امر با عنوان «رؤیتپذیری» در ادبیات امروز مطرح شده است.
علیرغم اهمیت رؤیتپذیری برای مؤسسههای آموزش عالی و پارکهای علم و فناوری، بسیاری از آنها به ویژه در ایران، هنوز به این موضوع توجه نشان ندادهاند؛ که از دلایل آن میتوان به عدم توجه مدیران و سیاستگذاران کشور به این موضوع و ناآشنایی آنان با این مفهوم اشاره کرد. یکی از راههای افزایش رؤیتپذیری این نهادها فراهم کردن سازوکاری است که آنها بتوانند در زمینه رؤیتپذیری با یکدیگر رقابت کنند. ارزیابی، مقایسه، و رتبهبندی چنین سازوکاری است که میتواند این نهادها را به سوی به کار بستن ابزارها و راهکارهایی برای رؤیتپذیری بیشتر سوق دهد.
نظر به اهمیت رؤیتپذیری در جهان رقابتی امروز، پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران (ایرانداک)، سامانه ارزیابی و رتبهبندی رؤیتپذیری را به نشانی https://vrank.irandoc.ac.ir راهاندازی کرده که نخستین کوشش در نوع خود در ایران و جهان است.
ارزیابی رؤیتپذیری ۴۹ پارک علم و فناوری کشور
در ویرایش نخست رتبهبندی رؤیتپذیری، ۴۹ پارک علم و فناوری کشور بر پایه ۳۶ سنجه کمی ارزیابی شدهاند. «هویت دیجیتال»، «فضای وب»، «شبکهسازی»، و «برونداد» این ۴ بُعد کلیدی هستند که امتیاز و رتبه پارکهای علم و فناوری کشور را روشن کردهاند. شهرک علمی و تحقیقاتی اصفهان، پارک فناوری پردیس، پارک علم و فناوری دانشگاه تهران، پارک علم و فناوری خراسان، پارک علم و فناوری فارس، پارک علم و فناوری استان سمنان، پارک علم و فناوری دانشگاه صنعتی شریف، پارک علم و فناوری دانشگاه تربیت مدرس، پارک علم و فناوری یزد، و پارک علم و فناوری گیلان رؤیتپذیرترین پارکهای علم و فناوری کشور هستند که در لیگ الماس نظام رتبهبندی رؤیتپذیری جای گرفتهاند.
نام بیش از ۲۰۰ دانشگاه و پژوهشگاه در ویرایش نخست رتبهبندی رؤیتپذیری
ویرایش نخست نظام رتبهبندی رؤیتپذیری کوشیده است تا شمول حداکثری مؤسسهها را داشته باشد و توانسته است میزان رؤیتپذیری بیش از ۲۰۰ دانشگاه و پژوهشگاه را ارزیابی کند. چارچوب سنجش رؤیتپذیری مؤسسههای آموزش عالی ایران دربردارنده پنج بُعد کلیدی، یعنی (۱) هویت دیجیتال، (۲) فضای وب، (۳) شبکهسازی، (۴) برونداد، و (۵) تأثیر است. این پنج بُعد، روی هم، ۳۲ سنجۀ کلیدی برای ارزیابی میزان رؤیتپذیری مؤسسههای آموزش عالی ایران را پوشش میدهند. ارزیابی مؤسسهها بر پایۀ این چارچوب نشان داد که «دانشگاه تهران» بیش از دیگر دانشگاههای ایرانی رؤیتپذیر است. در میان پژوهشگاهها نیز پژوهشگاه رویان در صدر است. خود ایرانداک نیز از مفاهیم و تکنیکهای رؤیتپذیری غافل نیست و ارزیابیها نشان دادند که در میان مؤسسههای آموزش عالی ایران، ایرانداک جایگاه ۱۵ ملی را داراست.
مؤسسههای آموزش عالی و پارکهای علم و فناوری نیازمند کاربست سازوکارهایی برای رؤیتپذیری بیشتر هستند
مؤسسههای آموزش عالی و پارکهای علم و فناوری ایرانی برای بهبود رؤیتپذیری خود در سطح ملی و بینالمللی نیازمند اقداماتی در چند حوزه هستند. نخستین گام، تقویت هویت دیجیتال دانشگاهها است. این امر مستلزم راهاندازی و بهروزرسانی وبسایتهای استاندارد با محتوا و اطلاعات باکیفیت و چندزبانه، ایجاد و مدیریت حسابهای کاربری رسمی در شبکههای اجتماعی معتبر و تشویق افراد به ایجاد پروفایلهای حرفهای و انتشار دستاوردهای خود در این پلتفرمها است. دومین اقدام ضروری، ارتقای کیفیت و کمیت بروندادها است. این امر از طریق افزایش انتشار علمی و ثبت اختراعات و نوآوریها امکانپذیر است. همچنین، این نهادها میتوانند با مشارکت فعال در رویدادهای ملی و بینالمللی و همکاریهای مشترک، به افزایش اثرگذاری خود و در نتیجه، ارتقای رؤیتپذیری در سطح بینالمللی دست یابند. سومین حوزه اقدام، تقویت شبکهسازی است. این امر از طریق عضویت در نهادهای بینالمللی و برگزاری همایشها و کنفرانسهای مشترک امکانپذیر است.
در نهایت، این نهادها میتوانند با بهرهگیری از ابزارهای نوین ارتباطی، به افزایش نفوذ و تاثیرگذاری خود در جامعه بپردازند. فعالیت در شبکههای اجتماعی داخلی و تولید محتوا با زبان ساده و قابل فهم برای عموم مردم، میتواند به ارتقای جایگاه اجتماعی آنها و افزایش سطح آگاهی و سواد جامعه کمک کند.
چرا این دستاورد اهمیت دارد؟
این کوشش خروج از انزوای علمی و اجرایی را در پی خواهد داشت، که باعث میشود توانمندیهای دانشگاهها و پارکهای علم و فناوری به شکلی هدفمند توسط سرمایهگذاران و سیاستگذاران دیده شده و از هدررفت فرصتهای همکاری جلوگیری شود.
رتبهبندی انگیزهای برای مدیران ایجاد میکند تا با بهکارگیری ابزارهای نوین، حضور دیجیتال و کیفیت بروندادهای خود را به سطح استانداردهای جهانی برسانند.
این سامانه ابزاری کلیدی در اختیار سیاستگذاران قرار میدهد تا تصویری دقیق و دادهمحور از وضعیت نفوذ اجتماعی و علمی نهادهای مختلف داشته باشند و منابع را بر اساس تأثیرگذاری واقعی و حضور فعال در زیستبوم نوآوری تخصیص دهند.
سامانه رتبهبندی رؤیتپذیری را میتوان «قطبنمای نوین» زیستبوم پژوهش و نوآوری ایران دانست. این دستاورد پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران (ایرانداک) پلی میان «دانش و فناوری» و «اثرگذاری» بنا کرده که ثمره آن، شکوفایی برند ملی علم و فناوری در عرصههای جهانی خواهد بود.
