همشهری آنلاین: این مراسم که در برلین برگزار شد، شاهد آن بود که هیئت داوران بخش مسابقه ۲۰۲۶ به ریاست ویم وندرس، کارگردان آلمانی، خرسهای طلایی و نقرهای را در حالی اهدا کردند که این دوره از جشنواره از روز نخست با حاشیهها و جنجالهای مداوم همراه بوده است. در حالی که فهرست فیلمهای بخش مسابقه از سوی بسیاری یکی از قویترین ترکیبهای سالهای اخیر توصیف میشد — با چندین فیلم تحسینشده از سوی منتقدان و معدود آثار ناموفق — تا شب پایانی هیچ پیشتاز مشخصی وجود نداشت. در عوض، بار دیگر سیاست در مرکز توجه قرار گرفت.
با وجود تلاشهای مدیریت جشنواره برای حفظ تمرکز بر سینما، برلیناله ۲۰۲۶ به همان اندازه که با فیلمها شناخته شد، با خشمهای شبکههای اجتماعی و بحثهای ژئوپولیتیک نیز تعریف شد. کارگردانان و هنرمندان بارها با پرسشهایی درباره غزه، دونالد ترامپ رئیسجمهور آمریکا و رشد جنبشهای راست افراطی در سراسر اروپا روبهرو شدند. خود وندرس نیز در ابتدای جشنواره هدف انتقادهای آنلاین قرار گرفت، پس از آنکه گفت فیلمسازان «باید از سیاست دور بمانند»؛ سخنی که بهطور گسترده بهعنوان دعوت به بیطرفی تعبیر شد. منتقدان استدلال کردند این اظهار نظر هم با شرایط زمانه و هم با کارنامه سیاسی خود وندرس در تضاد است.
تریشیا تاتل، مدیر برلیناله، در آغاز مراسم جوایز مستقیماً به این تنشها پرداخت. او گفت جشنواره امسال «حسی خام و گسسته» داشته و بسیاری از حاضران «با اندوه، خشم و فوریتی درباره جهانی که بیرون از دیوارهای سینما جریان دارد» وارد برلین شدهاند. او افزود: «آن اندوه، آن خشم و آن فوریت واقعی است و به جامعه ما تعلق دارد. ما صدایتان را میشنویم.» تاتل اذعان کرد که جشنواره در ده روز گذشته «بهصورت علنی مورد چالش قرار گرفته» است. «همیشه حس خوبی نداشت، اما خوب است، چون نشان میدهد برلیناله برای مردم اهمیت دارد.» او ادامه داد که جشنواره باید بپذیرد «در لحظهای قطبیشده زندگی میکنیم»؛ جایی که «انتقاد کردن و حرف زدن بخشی از دموکراسی است و اختلاف نظر هم همینطور.» او وعده داد برلیناله همچنان پذیرای بحث و گفتوگو خواهد بود. «اگر امسال از نظر احساسی پرتنش بوده، این شکست برلیناله یا سینما نیست؛ این یعنی برلیناله و سینما کارشان را انجام میدهند.»
اما با اهدای جوایز، صحنه به سکویی برای بیانیههای سیاسی صریح تبدیل شد. ماری-رز اوستا، کارگردان لبنانی، هنگام دریافت خرس طلایی بهترین فیلم کوتاه برای «روزی کودکی»، بمبارانهای اسرائیل در کشورش و آنچه «فروپاشی حقوق بینالملل» در منطقه توصیف کرد را محکوم کرد. او گفت: «در واقعیت، کودکان در غزه، در سراسر فلسطین و در لبنانِ من ابرقدرتی ندارند که از آنها در برابر بمبهای اسرائیلی محافظت کند. هیچ کودکی نباید برای زنده ماندن در برابر یک نسلکشی که با حق وتوها و فروپاشی حقوق بینالملل تقویت شده، به ابرقدرت نیاز داشته باشد... اگر این خرس طلایی معنایی دارد، بگذارید به این معنا باشد که کودکان لبنانی و فلسطینی قابل معامله نیستند.» این سخنان با تشویق ممتد بخشی از حضار روبهرو شد.
دیگر برندگان و ارائهدهندگان جوایز نیز مواضعی مشابه اتخاذ کردند. عبدالله الخطیب، برنده جایزه بهترین مستند برای «روایتهایی از محاصره»، با پرچم فلسطین روی صحنه آمد و دولت آلمان را به آنچه «همدستی» در «نسلکشی» اسرائیل در غزه خواند متهم کرد. او سخنان پرشورش را با این جمله پایان داد: «فلسطین را از اکنون تا پایان جهان آزاد کنید!»
در مقطعی، دزیره نوسبوش، بازیگر لوکزامبورگی و مجری مراسم، هنگام تلاش برای آرام کردن فضا بهطور محسوسی احساساتی شد و از کسانی که با فریاد از انتقادها علیه اسرائیل و دولت آلمان حمایت میکردند خواست محترمانه رفتار کنند. او یادآوری کرد دیدگاههای شخصی هنرمندان لزوماً بازتابدهنده موضع برلیناله نیست؛ جشنوارهای که بخش قابل توجهی از حمایت مالی خود را از دولت آلمان دریافت میکند.
پیشتر در همان شب، امیر فخرالدین، فیلمساز سوری و رئیس هیئت داوران بخش فیلم کوتاه، کوشید بحث را در چارچوبی دیگر قرار دهد و گفت هنرمندان «باید بر پیچیدگی اصرار ورزند» و در برابر تقلیل یافتن به مواضع جدلی مقاومت کنند.
او گفت: «فضای جشنواره نباید مثل صحن علنی پارلمان عمل کند. برخی هنرمندان از طریق بیانیههایشان سخن میگویند که اشکالی ندارد. برخی دیگر از طریق مسیر طولانی آثارشان حرف میزنند، مثل شما آقای وندرس. هر دو نوع هنرمند میتوانند و باید همزیستی داشته باشند.»
وندرس که از زمان جنجال اولیه عمدتاً سکوت کرده بود، پیش از اعلام برندگان بخش مسابقه گفت میان کسانی که از برلیناله انتقاد میکنند و برگزارکنندگان و داوران جشنواره «نوعی شکاف مصنوعی» ایجاد شده است. او خطاب به منتقدان گفت: «بیشتر ما شما را تشویق میکنیم.»
فهرست برندگان برلیناله ۲۰۲۶:
خرس طلایی بهترین فیلم: «حروف زرد» به کارگردانی ایلکر چاتاک
خرس نقرهای جایزه بزرگ هیئت داوران: «رستگاری» به کارگردانی امین آلپر
خرس نقرهای جایزه هیئت داوران: «ملکه در دریا» به کارگردانی لنس همر
خرس نقرهای بهترین کارگردانی: گرنت جی برای «همه بیل ایوانز را دوست دارند»
خرس نقرهای بهترین بازیگر: ساندرا هولر برای «رز»
خرس نقرهای بهترین بازیگر مکمل: آنا کالدر-مارشال و تام کورتنی برای «ملکه در دریا»
خرس نقرهای بهترین فیلمنامه: «نینا روزا» به کارگردانی ژنویو دولود-دو سل
خرس نقرهای دستاورد هنری برجسته: «یو (عشق پرندهای سرکش است)» به کارگردانی آنا فیچ
جایزه بهترین فیلم اول (GFF): «روایتهایی از محاصره» به کارگردانی عبدالله الخطیب
تقدیر ویژه: «دبیرستان جنگل» به کارگردانی مانون کوبیا
جایزه مستند برلیناله: «اگر کبوترها طلا میشدند» به کارگردانی پپا لوبویاتسکی
بخش فیلم کوتاه:
خرس طلایی بهترین فیلم کوتاه: «روزی کودکی» به کارگردانی ماری-رز اوستا
خرس نقرهای جایزه هیئت داوران (فیلم کوتاه): «جای زن همهجا است» به کارگردانی فانی تکسیه
جایزه فیلمساز CUPRA: جینگکای کو برای «دستبرد وسواسی»
