۱۸ درصد جمعیت جهان دچار چاقی هستند

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما؛ در همایش روز جهانی کنترل و پیشگیری از چاقی که در وزارت بهداشت برگزار شد، فریدون عزیزی رئیس انجمن پیشگیری و درمان چاقی، در این نشست تخصصی با بیان اینکه چاقی به معنای تجمع بیش از حد چربی در بدن است، تأکید کرد: امروز چاقی به‌عنوان یک بیماری مزمن شناخته می‌شود و دیگر نمی‌توان آن را صرفاً یک وضعیت ظاهری یا اضافه وزن ساده تلقی کرد.

وی در تشریح روش‌های تشخیص چاقی گفت: دقیق‌ترین روش‌های سنجش میزان چربی بدن وجود دارد، اما این روش‌ها پرهزینه و پیچیده هستند. به همین دلیل از حدود ۴۰ تا ۶۰ سال گذشته شاخصی ساده و کاربردی به نام نمایه توده بدنی در دنیا مورد استفاده قرار گرفته است.

عزیزی افزود: در این روش، وزن فرد بر حسب کیلوگرم بر مجذور قد بر حسب متر تقسیم می‌شود. اگر عدد به‌دست‌آمده بین ۱۸.۵ تا ۲۴.۹ باشد، وزن در محدوده طبیعی قرار دارد و اعداد بین ۲۵ تا ۲۹.۹ نشان‌دهنده اضافه وزن و اعداد ۳۰ و بالاتر بیانگر چاقی است و هرچه این شاخص بالاتر رود، خطر ابتلا به بیماری‌های مختلف نیز افزایش می‌یابد.

وی با اشاره به اعتبار علمی این شاخص اظهار کرد: دقت BMI حدود ۸۰ درصد است و به‌دلیل سادگی و قابلیت استفاده در مطالعات وسیع جمعیتی، همچنان شاخص اصلی در بررسی‌های کشوری و بین‌المللی محسوب می‌شود.

رئیس انجمن پیشگیری و درمان چاقی با اشاره به روند جهانی این بیماری گفت: اپیدمی چاقی از دهه‌های پس از جنگ جهانی دوم آغاز شد. در آن زمان میانگین BMI جهانی حدود ۲۲ کیلوگرم بر متر مربع بود، اما طی دهه‌های بعد روند افزایشی قابل توجهی پیدا کرد، به‌گونه‌ای که در سال‌های اخیر حدود ۱۸ درصد جمعیت بزرگسال جهان مبتلا به چاقی هستند.

وی تأکید کرد: افزایش شدت چاقی به معنای افزایش ریسک ابتلا به بیماری‌هایی نظیر دیابت، بیماری‌های قلبی‌عروقی و سایر بیماری‌های غیرواگیر است و هرچه درجه چاقی بالاتر باشد، احتمال بروز عوارض نیز بیشتر خواهد بود.

عزیزی با تأکید بر لزوم پیشگیری و مداخله زودهنگام خاطرنشان کرد: چاقی یک بیماری پیشرونده است و اگر در مراحل اولیه کنترل نشود، در سال‌های بعد پیامدهای جدی‌تری برای فرد و نظام سلامت به همراه خواهد داشت.

چاقی سومین عامل خطر مرگ در ایران

عزیزی با اشاره به ابعاد جهانی اپیدمی چاقی اظهار کرد: در حال حاضر حدود ۲ میلیارد نفر در جهان دچار اضافه‌وزن هستند که از این تعداد بیش از ۶۵۰ میلیون نفر مبتلا به چاقی‌اند؛ رقمی که نشان‌دهنده گسترش گسترده این بیماری در کشورهای توسعه‌یافته و در حال توسعه است.

وی با تأکید بر اهمیت چاقی به‌عنوان یکی از عوامل اصلی خطر بیماری‌ها گفت: چاقی صرفاً یک مسئله ظاهری نیست، بلکه یکی از پنج عامل مهم خطر برای ابتلا به بیماری‌های قلبی و سکته‌های مغزی محسوب می‌شود. در ایران، چاقی سومین عامل خطر مرگ‌ومیر است، در حالی که در سطح جهانی به‌دلیل شیوع بالاتر مصرف دخانیات، در رتبه چهارم قرار دارد.

عزیزی با اشاره به وضعیت کشور افزود: برآوردها نشان می‌دهد حدود ۱۶ میلیون نفر از جمعیت ایران دارای اضافه‌وزن (BMI بین ۲۵ تا ۳۰) و حدود ۸ میلیون نفر مبتلا به چاقی (BMI بالای ۳۰) هستند.

وی همچنین به نتایج مطالعه طولی جمعیت تهران اشاره کرد و گفت: در مطالعه‌ای که حدود ۲۷ سال است در شرق تهران در حال انجام است و هر سه سال یک‌بار وضعیت سلامت افراد بررسی می‌شود، مشخص شده است که نزدیک به ۵۰ درصد زنان تهرانی دارای BMI بالای ۲۸ هستند و تنها حدود ۲۰ درصد در محدوده وزن طبیعی قرار دارند. روند چاقی طی سال‌های اخیر به‌ویژه در میان زنان با سرعت قابل توجهی افزایش یافته است.

رئیس انجمن پیشگیری و درمان چاقی با اشاره به چاقی شکمی به‌عنوان شاخصی مهم‌تر از چاقی عمومی اظهار کرد: اگر دور کمر در مردان بالای ۹۰ سانتی‌متر باشد، نشان‌دهنده چاقی شکمی است. بر اساس مطالعات انجام‌شده، حدود ۶۸ درصد جمعیت تهرانی دچار چاقی شکمی هستند؛ وضعیتی که ارتباط قوی‌تری با عوارض قلبی‌عروقی و مرگ‌ومیر دارد.

وی افزود: سبک زندگی شهری، مصرف فست‌فودها و کاهش فعالیت بدنی از جمله عواملی است که باعث افزایش سریع این شاخص‌ها در کلانشهرها شده است و این روند تنها محدود به تهران نیست، بلکه در بسیاری از شهرهای بزرگ کشور مشاهده می‌شود.

عزیزی در ادامه با بیان اینکه چاقی پیامدهای متعددی دارد، گفت: علاوه بر مشکلات متابولیک مانند دیابت، فشار خون بالا و اختلالات چربی خون، چاقی می‌تواند مشکلات مکانیکی مانند درد مفاصل و اختلال در حرکت نیز ایجاد کند. با افزایش BMI، خطر ابتلا به دیابت و بیماری‌های قلبی‌عروقی به‌طور قابل توجهی افزایش می‌یابد.

وی تأکید کرد: روند رو به رشد چاقی در کشور یک زنگ خطر جدی برای سلامت جامعه است و اگر اقدامات پیشگیرانه و اصلاح سبک زندگی به‌صورت گسترده اجرا نشود، با بار فزاینده بیماری‌های غیرواگیر در سال‌های آینده مواجه خواهیم شد.

تأکید بر مداخلات زودهنگام و نقش روزه‌داری در سلامت متابولیک

عزیزی با تأکید بر اینکه کنترل چاقی نیازمند مداخلات در طول چرخه زندگی است، اظهار کرد: مداخلات باید از سنین پایین و حتی دوران بارداری آغاز شود و  علاوه بر اقدامات فردی، سیاست‌های اجتماعی و حاکمیتی نقش تعیین‌کننده‌ای در اصلاح الگوی تغذیه و افزایش فعالیت بدنی دارند.

وی افزود: تاکنون هیچ کشوری در دنیا نتوانسته روند رو به رشد چاقی را به‌طور کامل مهار کند، زیرا اغلب برنامه‌ها محدود به توصیه‌های فردی بوده و مداخلات ساختاری و حکمرانی سلامت کمتر مورد توجه قرار گرفته است و  برای موفقیت در این حوزه، باید شرایطی فراهم شود که انتخاب غذای سالم برای مردم آسان‌تر و در دسترس‌تر از غذای ناسالم باشد.

عزیزی با اشاره به برخی تجربه‌های جهانی گفت: در برخی کشورها با تأمین مستمر غذای سالم برای گروه‌های هدف، به‌ویژه کودکان، روند افزایشی چاقی در سال‌های پایانی مطالعه متوقف شده است و  این نشان می‌دهد سیاست‌های حمایتی و اقتصادی مانند هدایت یارانه‌ها یا کالابرگ به سمت غذاهای سالم می‌تواند مؤثر باشد.

وی بر ضرورت آموزش تغذیه سالم در مدارس، به‌ویژه برای دختران نوجوان که مادران آینده جامعه هستند، تأکید کرد و گفت: ورود مفاهیم تغذیه صحیح، پیشگیری از چاقی و سبک زندگی سالم به کتب درسی می‌تواند اثرات بلندمدت و پایداری بر سلامت نسل‌های آینده داشته باشد.

رئیس انجمن پیشگیری و درمان چاقی به موضوع روزه‌داری و آثار آن بر سلامت متابولیک اشاره کرد و افزود: روزه‌داری متناوب که امروزه در دنیا به‌عنوان یک روش علمی برای بهبود وضعیت متابولیک مطرح است، در فرهنگ اسلامی بیش از ۱۴ قرن سابقه دارد. این الگو با ایجاد دوره‌های منظم پرهیز از غذا، سازوکارهای سازگاری و بازسازی سلولی را فعال می‌کند.

وی توضیح داد: در مرحله ابتدایی روزه‌داری، بدن با کاهش دریافت انرژی مواجه می‌شود و مکانیسم‌های جبرانی برای حفظ حیات سلول‌ها فعال می‌شوند. در ادامه، فرآیندهای بازسازی و بهبود عملکرد متابولیک رخ می‌دهد که می‌تواند در کاهش شاخص‌های سندروم متابولیک، بهبود حساسیت به انسولین و کاهش التهاب مؤثر باشد.

عزیزی خاطرنشان کرد: اگر روزه‌داری به‌صورت صحیح و همراه با تغذیه متعادل در وعده‌های افطار و سحر انجام شود، می‌تواند بخشی از راهکار جامع پیشگیری و کنترل چاقی و بیماری‌های غیرواگیر باشد؛ البته این امر باید با مشورت پزشک در افراد دارای بیماری‌های زمینه‌ای انجام گیرد.

دوسوم بزرگسالان ایرانی چاق هستند

احمد اسماعیل‌زاده، مدیرکل دفتر بهبود تغذیه جامعه، با بیان اینکه دو سوم بزرگسالان کشور دچار اضافه وزن و چاقی هستند، این مسئله را یکی از چالش‌های مهم نظام سلامت خواند. او تاکید کرد که با وجود اهمیت روز جهانی چاقی، در کشور ما این روز بیشتر به برگزاری سمینار‌های علمی محدود شده و کمتر به فرصت‌هایی برای طرح سیاست‌های کلان و چالش‌های این حوزه تبدیل شده است.

اسماعیل‌زاده افزود: امسال به مناسبت این روز، نشستی با حضور اساتید برجسته کشور برگزار می‌شود تا آخرین یافته‌های علمی تبیین و سیاست‌گذاری‌ها و اقدام‌های لازم تقویت شود.

او با اشاره به همزمانی روز جهانی چاقی با ماه مبارک رمضان، تصریح کرد: تصمیم گرفتیم نشست را پیش از آغاز ماه رمضان برگزار کنیم تا از این فرصت برای ارتقای آگاهی عمومی درباره تغذیه سالم و راهکار‌های کنترل وزن استفاده کنیم.

چاقی و بیماری‌های غیرواگیر

باقر لاریجانی، رئیس پژوهشگاه غدد و متابولیسم دانشگاه علوم پزشکی تهران، چاقی را یک بیماری مزمن ناشی از تجمع غیرطبیعی چربی دانست. او گفت: شیوع چاقی از سال ۱۹۹۰ تا ۲۰۲۲ به‌طور چشمگیری افزایش یافته است و انتظار می‌رود در سال‌های آینده نیز ۵۰ درصد دیگر افزایش پیدا کند.

لاریجانی تأکید کرد که چاقی با بیماری‌های غیرواگیر از جمله دیابت و بیماری‌های قلبی عروقی ارتباط دارد و بسیاری از مبتلایان به چاقی همزمان با چندین بیماری مزمن زندگی می‌کنند.

او افزود: در ایران، حدود ۶۳ درصد بزرگسالان دچار اضافه وزن یا چاقی هستند و الگوی سوءتغذیه در کشور یکنواخت نیست. برخی مناطق هنوز با مشکل کم‌وزنی مواجه‌اند، در حالی که در دیگر قسمت‌ها چاقی غالب شده است.

رویکرد جامع برای پیشگیری و درمان چاقی

لاریجانی عوامل مختلفی را در بروز چاقی موثر دانست و بر لزوم آموزش عمومی، افزایش فعالیت بدنی و اصلاح الگوی تغذیه تأکید کرد. به گفته او، کنترل وزن باید به‌طور همزمان با اصلاح تغذیه و افزایش فعالیت بدنی پیگیری شود.

او همچنین از تصویب کلیات برنامه ملی کنترل بیماری‌های غیرواگیر خبر داد و گفت که هر استان باید برنامه عملیاتی مشخصی برای مقابله با چاقی و عوامل خطر تدوین کند.

لاریجانی بر ضرورت همکاری بین‌رشته‌ای برای مقابله با چاقی تاکید کرد و افزود که این موضوع تنها به بخش درمان مربوط نمی‌شود بلکه نیاز به همکاری با حوزه‌های آموزشی، صنعتی و رسانه دارد.

تدوین پروتکل‌ها و نقشه راه ملی

او از نیاز به تدوین پروتکل‌ها و نظام ثبت اطلاعات در کنترل چاقی صحبت کرد و گفت: برای ارزیابی موفقیت مداخلات، وجود رجیستری الزامی است. همچنین از تدوین یک «نقشه راه» ملی برای مدیریت چاقی خبر داد که می‌تواند به عنوان پیوست سند ملی بیماری‌های غیرواگیر مورد استفاده قرار گیرد.

لاریجانی در مورد روش‌های درمان چاقی گفت که اصلاح سبک زندگی شامل تغذیه سالم و افزایش فعالیت بدنی اصل اساسی در کنترل چاقی است. او همچنین اشاره کرد که در موارد شدید، جراحی نیز می‌تواند گزینه‌ای قابل بررسی باشد.

رئیس پژوهشگاه غدد و متابولیسم تأکید کرد که ترکیب اصلاح سبک زندگی با درمان‌های مناسب در موارد ضروری می‌تواند نقش مؤثری در کنترل روند رو به رشد چاقی در کشور داشته باشد.