به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، در هشتمین روز از چهلوچهارمین جشنواره فیلم فجر، شنبه ۱۸ بهمنماه، در پردیس سینما گالری ملت (سینمای اهالی رسانه در ایام جشنواره) فیلمهای «زندگی کوچک کوچک» (امیرحسین ثقفی)، «جانشین» (مهدی شامحمدی) و «قایقسواری در تهران» (رسول صدرعاملی) به نمایش درآمدند. از میان این سه فیلم، «جانشین» و «قایقسواری در تهران» به ترتیب به سفارش انجمن سینمای انقلاب و دفاع مقدس و موسسه تصویر شهر سازمان فرهنگی و هنری شهرداری تهران، هر دو به تهیهکنندگی روحالله سهرابی ساخته شدهاند.
روحالله سهرابی، فیلمنامهنویس، کارگردان و مدیرکل وقتِ نظارت بر عرضه و نمایش فیلم با «جانشین» و «قایقسواری در تهران» برای نخستین بار تهیهکنندگی آثار سینمایی بلند را تجربه کرد. سهرابی از ۲۹ فروردین ۱۴۰۱ با حکم محمد خزاعی، رئیس وقت سازمان سینمایی تا ۱۲ اسفند ۱۴۰۳ که جایش را به میثم زندی داد، مدیرکلی دفتری را بر عهده داشت که در هیچ دورانی و دولتی، بدون چالش و حاشیه نبوده است. چالشهایی که با وقوع اعتراضات پاییز ۱۴۰۱، واکنش سینماگرانی که در دوره چهلویکم جشنواره فیلم فجر (بهمن ۱۴۰۱) شرکت نکردند و اظهارات بازیگرانِ زنی که دیگر مایل به رفتن جلوی دوربین به روال سابق نبودند همچنین تشدید شد و در مواردی با واکنشهایی از سوی مدیرکلِ وقت نظارت بر عرضه و نمایش فیلم همراه بود.
با این حساب نام روحالله سهرابی، خواهناخواه با نقلقولهایی از این دست گره خورده است: «مادامی که جمهوری اسلامی برقرار و چراغ سینمایش روشن است و جشنواره فیلم فجر در دایره فرهنگی و هنریاش برگزار میشود (سینماگرانی که جشنواره را تحریم کردند) نه باید فیلمی بسازند یا بازی کنند و نه در جشنوارهای شرکت کنند.» (به نقل از روابط عمومی سازمان سینمایی- بهمن ۱۴۰۱) یا: «.... تعداد انگشتشماری از بازیگران و عواملی که بدون توجه به ملاحظات و قوانین کشور رفتار کردهاند و سرمایه و زحمات عده زیادی را تحت الشعاع رفتار هنجارشکنانه خود قرار داده و به خطر انداختهاند باید پاسخگوی رفتار خود باشند.... و با بازگرداندن دستمزد خود لااقل بخشی از ضرر و زیان صاحبان آثار را جبران کنند.» همچنین: «....این افراد از این پس اجازه حضور در هیچ اثری را نخواهند داشت و هرگونه استفاده از آنها در آثاری که بعد از فرار یا کشف حجاب تولید شده غیرقانونی بوده.... اما چنانچه استفاده از بازیگران مربوط به قبل از تخلف یا قانونشکنی آنها باشد قانون عطف به ما سبق نخواهد شد.» (هر دو اظهارنظر به نقل از روابط عمومی سازمان سینمایی- مرداد ۱۴۰۲).
قائممقام وقتِ انجمن سینمای انقلاب و دفاع مقدس (۱۳۹۶- ۱۳۹۰) همچنین ازجمله موافقان وضعیت کنونی صدور پروانه ساخت است. او این نکته را در زمان حضور در دفتر نظارت در گفتوگو با رسانهها چندین بار مورد تاکید قرار داد و گفت: «پروانه ساخت سازمان سینمایی یک اعتبارنامه و تضمین برای آن سرمایهگذار است.» (اسفند ۱۴۰۱- گفتوگو با فریدون جیرانی در اعتمادآنلاین) یا «اگر پروانه ساخت برداشته شود، با توجه به تعداد سالنهای سینما، ما ظرفیت زیادی برای اکران فیلم نداریم.» (خرداد ۱۴۰۳- در گفتوگو با بهروز افخمی در برنامه هفت).
این در حالی است که مطالبه «برچیده شدن شورای پروانه ساخت و پایان ممیزی فیلمنامهها»، دست کم به دولت هفتم برمیگردد؛ به دوران ریاست جمهوری سیدمحمد خاتمی، زمانی که سیدعطاالله مهاجرانی و بعدتر احمد مسجدجامعی وزیر فرهنگ و ارشاد بودند و سیفالله داد، معاون سینمایی. این مطالبه اما از دولت هفتم تاکنون به ثمر نرسید. نتیجه آنکه تیر ۱۴۰۳، کانون کارگردانان خانه سینما بار دیگر در نامهای، اینبار خطاب به مسعود پزشکیان نوشت: «ما خواهان حذف هرگونه نظارتی قبل از ساخت فیلم هستیم و پروانه ساخت باید حذف شود.» هرچند همایون اسعدیان مدیرعامل خانه سینما، در ادامه طرح این مطالبه از سوی سینماگران از ارسال طرحی با عنوان «آیین نامه تنظیمگری تولید و نمایش هنرصنعت فیلم و سینما» برای تصویب در هیأت دولت به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی خبر داد. (۸ دی ۱۴۰۴- تسنیم). هرچند پس از آن خبری از وضعیت این طرح در رسانهها منتشر نشد.
سهرابی، این بار در مقام تهیهکننده جشنوارهای را تجربه میکند که اغلب نشستهای خبریاش، مگر در مواردی انگشتشمار بدون حضور بازیگران برگزار میشود، بازیگرانی که برخیشان با اشاره به وضعیت این روزهای ایران، در صفحات مجازیشان از اندوهشان برای جانباختگان نوشتهاند. سهرابی که روز هشتم جشنواره چهلوچهارم (شنبه ۱۸ بهمن) دو مرتبه در مقام تهیهکننده در دو نشست خبری فیلمهای «جانشین» و «قایقسواری در تهران» حضور داشت در پایان روز به گفتوگو با خبرآنلاین نشست و به سوالاتی از این دست پاسخ داد که آیا هماکنون نیز همچون گذشته معتقد به لزوم اخذ پروانه ساخت و منتقد سینماگرانی است که به گفته او «با حذف خود از یک اثر، موجب رخ دادن اتفاقی فرامتنی میشوند» یا خیر؟
مدیرکلی دفتر نظارت، تجربهای گرانسنگ برایم بود
روحالله سهرابی در گفتوگو با خبرآنلاین، در پاسخ به این که چه شد که بعد از سالها حضور در عرصه سینما از کارگردانی و فیلمنامهنویسی تا مدیریت، تصمیم گرفت به سراغ تهیهکنندگی بیاید، چنین گفت: «واقعیت این است که علاقه اصلی من، خودِ سینماست؛ تولید و ساخت اثر. علت این که در مقطعی، حدود سه سال (از اردیبهشت ۱۴۰۱ تا اسفند ۱۴۰۳)، مدیرکلی دفتر نظارت بر عرضه و نمایش فیلم را تجربه کردم نیز، دستور دوستان بود. البته که از حیث آشناشدن بیش از پیشم با نقش و تاثیر تهیهکنندگان آثار سینمایی الگو، تجربهای گرانسنگ برایم بود. درواقع به این نتیجه رسیدم که صرف حضور فیلمنامه، کارگردان و بازیگر شاخص به تنهایی برای تولید یک اثر قابل کافی نیست. به عبارت دیگر، اینجاست که نقش تهیهکننده بهعنوان پشتیبان تولید برای فعالیت بیدغدغه فیلمنامهنویس، کارگردان و بازیگر و... مشخص میشود. ضمن این که از قدیمالایام شنیدهایم که حسوحال پشت صحنه آثار تصویری، به جلوی دوربین منتقل میشود. پس تلاش من بر این بود که هم در «جانشین» (مهدی شامحمدی) و هم در «قایقسواری در تهران» (رسول صدرعاملی) چنین حسوحالی را ایجاد کنم تا در چنین روزی (روز نمایش این دو اثر سینمایی در جشنواره) به مخاطب منتقل شود.»
او پاسخ به چرایی ورودش به عرصه تهیهکنندگی را اینطور جمعبندی کرد: «در نهایت، با توجه به آنچه پس از نمایش این آثار در سینمای اهالی رسانه (پردیس سینما گالری ملت) که طبیعتا نسبت به سینماهای مردمی از فضایی تخصصی برخوردار است، از تصمیمم برای ورود به عرصه تهیهکنندگی رضایت دارم. ضمن این که این تصمیم بعد از طی کردن پروسهای حدودا ۱۰ ساله در عرصه نویسندگی، کارگردانی و مدیریت اتفاق افتاده است. چراکه تجربه از سر گذراندن این پروسه، موجب شده است هماکنون دغدغههای فیلمنامهنویسان، کارگردانان، بازیگران، طراحان، عوامل پشت صحنه و... را آسانتر درک کنم و اجازه ندهم دچار آسیب ذهنی شوند و دغدغهای بر دغدغههایشان افزوده شود.»
دو پیشنهاد برای ساخت دو فیلم؛ موسسه تصویر شهر و انجمن سینمای انقلاب و دفاع مقدس
آنطور که روحالله سهرابی، در دو نشست خبری اشاره کرد «جانشین» به سفارش انجمن سینمای انقلاب و دفاع مقدس و «قایقسواری در تهران» به سفارش موسسه تصویر شهر سازمان فرهنگی و هنری شهرداری تهران ساخته شده است.
او در گفتوگو با خبرآنلاین در این مورد بیشتر توضیح داد و گفت: «در مورد تقدم و تاخر پیشنهاد ساخت «جانشین» و «قایقسواری در تهران» حضور ذهن چندانی ندارم. من از ابتدا در جریان فیلمنامه «قایقسواری در تهران» نوشته پیمان قاسمخانی بودم. ضمن این که رسول صدرعاملی نیز از ابتدا گزینه موسسه تصویر شهر سازمان فرهنگی و هنری شهرداری تهران برای کارگردانی بودند و خودشان هم مایل به ساخت آن بودند. بعد از صحبت با رسول صدرعاملی، با توجه به آشنایی حدودیمان با روحیات و قلقهای یکدیگر، به این نتیجه رسیدیم که حضور او میتواند ارزش افزودهای برای «قایقسواری در تهران» باشد.»
سهرابی در مورد «جانشین» نیز افزود: «انجمن سینمای انقلاب و دفاع مقدس از من برای تولید یک اثر سینمایی بلند با محوریت شخصیت شهید حسین املاکی، جانشین لشکر ۱۶ قدس گیلان دعوت کرد. بعد از جلسات متعدد با کارگردانان مختلف، با توجه به علاقهام به فیلم ارزشمند «مجنون» (با محوریت نقش شهید مهدی زین الدین و برادرش مجید در راهبری لشکر ۱۷ علیبنابیطالب برنده سیمرغ بهترین فیلم جشنواره چهلودوم) از مهدی شامحمدی دعوت و با او گفتوگو کردم. با استقبال انجمن از حضور شامحمدی، طی پروسهای حدودا یکساله نهایتا نتیجه چیزی شد که هماکنون روی پرده میبینید.»
اخذ پروانه ساخت، کماکان مسیر درستتر و کمخطرتری برای ساخت اثر است
کارگردان آثاری چون «محدوده ابری» و «خاکستر و برف» در پاسخ به این که آیا هماکنون که تهیهکنندگی را تجربه کرده است، همچون گذشته معتقد به لزوم اخذ پروانه ساخت است یا خیر، گفت: «آنچه من در آن زمان در خصوص پروانه ساخت عرض کردم نه تنها اعتقاد قلبیام که تحلیل ذهنیِ، به عقیده خودم، واقعبینانهام با توجه به شرایط بود. درنتیجه، اکنون که این سوی میز ایستادهام و از منظر یک تهیهکننده سینما به موضوع نگاه میکنم، همچنان معتقدم این مسیر کماکان مسیر صحیحتر و کمخطرتری برای ساخت فیلم است. من آن زمان به این نکته اشاره کردم که اگر قرار است به شکلی بیمحابا شاهد تولید آثار سینمایی باشیم، پیش از آن باید چارهای برای ظرفیت اکران بیندیشیم. به عبارت دیگر، حذف پروانه ساخت و از میان برداشتن غربالگری در این مرحله، مشکل را حل نخواهد کرد و صرفا گلوگاه آن را تغییر خواهد داد. درواقع، در موقعیت کنون فرضا از میان ۳۰۰ تهیهکننده متقاضی، نیمی موفق به اخذ پروانه ساخت میشوند اما با از میان برداشته شدن الزام اخذ پروانه ساخت، هر ۳۰۰ نفر با ۳۰۰ اثرِ بدون پروانه ساخت و امیدوار به اکران، به مرحله پروانه نمایش میرسند. پس با توجه به محدودیت اکران و اندک بودن ظرفیت آن و فقدان توان مدیریت کلان اکران، دعوای مرحله اول، به مرحله دوم منتقل میشود. لذا همچنان، بهترین مسیر برای تولید درست و کمخطر آثار سینمایی را گذر آثار از مرحله اخذ پروانه ساخت میدانم و معتقدم در این مرحله تفکیک، انتخاب، ارزشگذاری و قضاوتی نسبی صورت خواهد گرفت که مانع از تنشهای آتی در مرحله اخذ پروانه نمایش میشود.»
عوامل تولید نباید با حذف خود به سرمایهگذار یا تهیهکننده خسارت وارد کنند
سهرابی در پاسخ به یادآوری آنچه مرداد ۱۴۰۲ گفته بود: « تعداد انگشتشماری از بازیگران و عواملی که بدون توجه به ملاحظات و قوانین کشور رفتار کردهاند و سرمایه و زحمات عده زیادی را تحت الشعاع رفتار هنجارشکنانه خود قرار داده و به خطر انداختهاند باید پاسخگوی رفتار خود باشند....» (به نقل از روابط عمومی سازمان سینمایی)، تصریح کرد: «اتفاقا هماکنون که اینسو ایستادهام و از منظر یک تهیهکننده نگاه میکنم، راحتتر میتوانم در مورد این موضوع صحبت کنم. به عقیده من نه فقط در عرصه سینما که در هیچ عرصه دیگری، عوامل تولید نباید خسارت و زیانی به سرمایهگذار، تهیهکننده، صاحب اثر یا متولی امر وارد سازند. ضمن این که با توجه به نحیف بودن سینما به لحاظ اقتصادی، این نکته در خصوص سینما باید با ضریب بالاتری رعایت شود. پس به اعتقاد من، عوامل تولید باید به انتخاب و تصمیم خود احترام بگذارند و پشت آنچه انتخاب کردهاند بایستند. درواقع این ایستادن و پیگیری و مراقبت است، که اثر را به نتجه مد نظرخواهد رساند. در حقیقت من نمیتوانم با حذف خود از یک اثر، موجب رخ دادن اتفاقی فرامتنی برای آن اثر شود. چراکه تنها اتفاق فرامتنی که رخ خواهد داد، آسیبدیدن اثر است. وگرنه هم جریان ساخت آثار سینمایی، هم آثار تلویزیون و هم آثار شبکه نمایش خانگی ادامه دارد و تاکنون متوقف نشده است و نخواهد شد.»
تهیهکننده «جانشین» و «قایقسواری در تهران» در پایان با بیان این که «جریان جشنواره فیلم فجر، اصولا پرقدرتتر از آن است که بتوان با تصمیمی و اقدامی، تضعیفش کرد»، گفت: «جشنواره به عنوان ویترینی سالانه و جایی برای دیدن گزیدهای از آثار یک سال سینمای ایران، در پوست و گوشت و استخوان سینمای ایران تنیده شده است. ویترینی که در طول بازه زمانی ۱۰، ۱۲ روزه برگزاری آن، شاهد حاصل زحمات حدود چند هزار نفر نه از عامه مردم که از جامعه نخبگانی هستیم.»
۲۴۲۲۴۲
