سینما در روزگار قدیم، قلب شهر بود؛ سالنهای شلوغ و پرنور، جمعیت مشتاق و صفهای طولانی، شور و حرارتی به زندگی میبخشید که هر تصویر صامت و هر قصه رایشان پرده، دلها را به هم پیوند میزد. این مکانها، بیش از نمایش فیلم، خانهای برای خاطرهها و تجربه جمعی بودند؛ جایی که خنده، اشک و نفس تماشاگر با نور و حرکت پرده آمیخته میشد و شهر را با جادایشان سینما زنده نگه میداشت، اما امروز، پردیسهای مدرن و مجهز با صندلیهای راحت و تصویر شفاف، جای سالنهای تاریخی را گرفتهاند؛ فضایی آرام و گاه سرد که صدای چند قدم و خنده کمرنگ، یادآور شور گذشته است. با این حال، مسیر سینما از تصویر صامت و سالنهای شلوغ تا پردیسهای امروز، قصهای از فرهنگ و خاطره است؛ خاطرهها هنوز در دل شهر زندهاند و حتی در خلوتی امروز، نوای جادایشان سینما در پس پردهها آرام و لطیف ادامه دارد.
پردیسها و تنوع فرهنگی، مسیر نوین سینمای اصفهان
پژمان نظرزاده آبکنار، نویسنده، پژوهشگر سینما و برنده جایزه اول انجمن صنفی مطبوعات ایران به ایسنا اظهار میکند: ساختوسازهایی که در چند سال اخیر بهویژه در یک دهه گذشته انجام شده، حرکت روبهرشدی است و نمیتوان آن را نادیده گرفت.
ایشان میافزاید: وفور فیلمهای سینمایی ایجاب میکند سالنهای بیشتری وجود داشته باشد تا آثار متنوعتری برای سلیقههای مختلف به نمایش گذاشته شوند و علاقهمندان فرصت تجربه فیلمهای گوناگون را داشته باشند. ایجاد پردیسهای سینمایی حرکت مثبتی محسوب میشود که میتواند تجربه مخاطب را غنیتر کند و جریان فرهنگی شهر را تقویت نماید، همچنین این توسعه باعث میشود خانوادهها و گروههای مختلف با راحتی و دسترسی بهتر به سینماها مراجعه کنند و تعامل جمعی با هنر هفتم دوباره پررنگتر شود.
این پژوهشگر و فعال حوزه سینما در خصوص استقبال مخاطبان از سینما بیان میکند: موضوع اصلی شأن تاریخی یا فرهنگی یک شهر نیست، بلکه نسبت جمعیت و میزان استقبال از سینما باید بررسی شود. امروز شکل فیلم دیدن تغییر کرده و پلتفرمهای آنلاین و تلویزیونهای خانگی، رقیب جدی سالنها هستند، بنابراین وضعیت اصفهان بحرانی نیست و نیاز به نگاه سختگیرانه وجود ندارد.
نظرزاده توضیح میدهد: حفظ هویت قدیمی سالنهای سینما الزامی نیست، زیرا نیازها و سبک زندگی امروز تغییر کرده است. پردیسها با ترکیب سینما، مراکز خرید و امکانات تفریحی، تجربهای چندجانبه ارائه میکنند که با واقعیت زندگی شهری معاصر سازگارتر است و میتواند مخاطبان بیشتری را جذب کند. این مدل، نهتنها فضایی برای تماشای فیلم فراهم میکند، بلکه به مکانی تبدیل میشود که مردم با خانواده و دوستان، گذر زمانی خوش و متنوع داشته باشند و تجربه سینما با زندگی روزمرهشان پیوند بخورد.
ایشان در ادامه تصریح میکند: پردیسهای جدید سینما باید بهطور متوازن در نقاط مختلف شهر مستقر باشند تا همه طبقات جامعه، بهویژه گروههای کمبرخوردار، بتوانند از تجربه سینما بهرهمند شوند. محدودشدن تعداد سالنها و تمرکز آنها در مناطق خاص، دسترسی مردم را سخت میکند و موجب میشود بخشی از جمعیت از تجربه تماشای فیلم محروم بمانند. علاوه بر این، گرانی بلیت نیز تأثیر خود را بر کاهش مخاطب گذاشته است.
این پژوهشگر سینما تأکید میکند: عامل اصلی این روند، تغییر فرهنگی در شیوه فیلم دیدن است؛ امروز مردم دیگر مانند گذشته با شور و جمعیت به سینما نمیروند و تجربه تماشای فیلم بیشتر به فعالیتی فردی و گاه آنلاین تبدیل شده است. به همین دلیل، برای بازگرداندن رونق سینما، تنها افزایش امکانات و تکنولوژی کافی نیست؛ باید سیاستگذاری و طراحی فرهنگی در نظر گرفته شود تا تجربه سینما برای همه اقشار جذاب و در دسترس باشد و سینما دوباره به مکانی زنده برای جمعها و خاطرهسازی تبدیل شود، نه صرفاً فضایی مدرن و آرام که تنها ظاهرش شبیه گذشته است.
نظرزاده بیان میکند: یک خانواده چهارنفره، اگر بخواهد همراه با صرف شام به سینما برود، بخش قابلتوجهی از درآمد ماهانه خود را باید صرف کند و این مسئله، دسترسی بسیاری از خانوادهها را محدود میکند. با این حال، مسئله فراتر از جنبه مالی است؛ مهمتر این است که سینما رفتن دیگر در سبد تفریحی خانوادهها همان جایگاه و اولویت سابق را ندارد و بسیاری ترجیح میدهند وقت و هزینه خود را به فعالیتهای دیگر، گاه فردی یا آنلاین، اختصاص دهند.
ایشان ادامه میدهد: سینما قدس ظرفیت بالقوه مناسبی دارد، اما سالهاست که متروکه مانده و فرصتهایش برای جذب مخاطب از دست رفته است. برای بازگرداندن رونق این سالن، باید آن را در قالب یک مجتمع فرهنگی، تجاری بازآفرینی کرد؛ جایی که امکاناتی مانند پارکینگ، رستوران و مراکز خرید همراه با سینما ارائه شود تا تجربهای کامل و جذاب برای خانوادهها و علاقهمندان فراهم و سالن دوباره به قلب فرهنگ شهری تبدیل شود.
این نویسنده و پژوهشگر سینما تأکید میکند: بحث درباره اینکه مسئولان فرهنگی بیتوجه بودهاند یا نه موضوعی است که باید خود متولیان به آن پاسخ دهند، اما نکته روشن این است که الگوهای قدیمی سینما دیگر جواب نمیدهند. امروز سینما باید فراتر از یک سالن نمایش باشد و به پاتوقی تبدیل شود که مردم بتوانند چند ساعت از وقتشان را در آن بگذرانند، فیلم ببینند، خرید کنند و لحظاتی خوش و جمعی تجربه کنند. این تغییر نگاه به سینما، نهتنها پاسخگایشان نیازهای فرهنگی و تفریحی امروز است، بلکه میتواند بار دیگر شور و هیجان جمعی و حس حضور در سینما را به زندگی شهری بازگرداند.
نظرزاده تصریح میکند: سینما دیگر پدیدهای بیرقیب در حوزه فرهنگ عمومی نیست و امروز با رقبای بزرگی مانند بازیهای رایانهای، شبکههای اجتماعی و پلتفرمهای نمایش خانگی روبهروست که زمان و توجه مخاطب را تقسیم میکنند. با این حال، ساخت سالنهای جدید و پردیسهای سینمایی، حرکت مثبتی برای تقویت فرهنگ شهری است و میتواند تنوع و جذابیت فرهنگی شهر را افزایش دهد، بهویژه اگر این فضاها به تجربهای کامل برای مخاطب و خانوادهها تبدیل شوند.
ایشان در پایان خاطرنشان میکند: آینده سینما در اصفهان همان مسیری را طی خواهد کرد که سینما در جهان تجربه کرده است؛ حضور مخاطب کمرنگتر نسبت به گذشته، اما همچنان با جایگاهی مهم در حیات فرهنگی شهر و با رویکردی نو، ترکیب امکانات مدرن و توجه به نیازهای فرهنگی و تفریحی مردم، سینما میتواند جایگاه خود را حفظ کند و همچنان مکانی برای تجربه جمعی و خاطرهسازی باشد.
سینما پلی برای آشتی انسانها و فرهنگهاست
فریبرز آهنین، پژوهشگر، مدرس و کارگردان مستقل سینما در رابط با وضعیت سینماهای اصفهان نیز اظهار میکند: وضعیت فعلی سینمای اصفهان نشاندهنده رکود و نبود جریان مستمر هنری است و بخش بزرگی از مشکلات ناشی از نگاههای دستوری و ایدئولوژیک ارشاد است که خلاقیت و توسعه سینمایی را محدود کردهاند.
ایشان میافزاید: تجربه نمایش فیلمها و نقد آنها هنوز به شکل حرفهای در اصفهان شکل نگرفته است. اغلب رویدادها محدود به گفتوگوهای دوستانه و جمعهای کوچک میشود و فرصت ایجاد جریان نقد هنری جدی و تأثیرگذار فراهم نمیآورد. برای تقویت فرهنگ سینمایی و ارتقای سطح آگاهی مخاطب، نیاز است ساختارهای منسجمتر و برنامهریزیشدهتری برای نقدوتحلیل فیلمها ایجاد شود تا سینما به فضایی زنده برای گفتوگو و تبادل نظر بدل گردد.
این کارگردان و پژوهشگر سینما بیان میکند: حتی اگر در اصفهان فیلم ساخته شود، تا زمانی که امکان نمایش و اکران درست و گسترده برای آن فراهم نباشد، ظرفیتها و ارزشهای نهفته این شهر بهدرستی شکوفا نمیشود. اصفهان با داشتن بناهای تاریخی و فضاهای نوین، بافتهای سنتی و مدرن و تنوع اقلیمی چشمگیر، زمینهای بسیار غنی برای فیلمسازی دارد، اما اگر تولید و عرضه آثار سینمایی در آن جدی گرفته نشود، این سرمایههای فرهنگی و طبیعی بیثمر خواهند شد.
آهنین توضیح میدهد: اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی گاهی به مانعی جدی برای توسعه فرهنگ و هنر تبدیل شده است. گاهی رویکردهای دستوری و نگاههای ایدئولوژیک، خلاقیت هنرمندان را محدود میکند و جریان آزاد هنری را تحتفشار قرار میدهد، بهگونهای که فرصت ظهور ایدههای نو و تجربههای متفاوت در حوزه هنر و سینما کاهشیافته است. این محدودیتها، هم رشد و تنوع فرهنگی شهر را کند کرده و هم انگیزه هنرمندان برای خلق آثار جسورانه و تجربهمحور را تحتتأثیر قرار میدهد
ایشان ادامه میدهد: حوزه هنری نیز نتوانسته جایگزینی برای خلأهای ایجادشده توسط ارشاد باشد. اغلب تولیدات این نهاد محدود به فیلمهای دستوری باکیفیت پایین است که صرفاً برای ارائه آمار و نشاندادن فعالیت تولید میشوند و تأثیر فرهنگی ملموسی بر مخاطب ندارند. چنین آثار محدود و رسمی، نهتنها جذابیتی برای مردم ایجاد نمیکنند، بلکه جریان نقد و گفتوگایشان هنری را نیز تقویت نمیکنند و فرصت شکلگیری فرهنگ سینمایی پویا در شهر را کاهش میدهند.
این کارشناس و پژوهشگر سینما تصریح میکند: برای بهبود وضعیت، نیاز است جلسات آموزشی برگزار شود و فیلمنامهها و فرمهای تولید بازنگری شوند تا فیلمسازان با حمایت استادان و همکاری گروههای متنوع، خلاقیت خود را به نمایش بگذارند. هدف این است که تولید محدود به تعداد کمی فیلم باکیفیت بالا باشد و تجربهای ماندگار و تأثیرگذار برای مخاطب ایجاد کند.
آهنین با اشاره به نقش شهرداری در حمایت از سینما بیان میکند: درگذشته، شهرداری نقش مؤثری در پشتیبانی از سالنها و برنامههای سینمایی داشت و این حمایتها به رونق فرهنگی شهر کمک میکرد، اما تغییرات مدیریتی و اختلافات سیاسی باعث شده است که سطح حمایتها کاهش یابد و برنامههای توسعهای سینماها متوقف شوند. نتیجه این روند، مواجهشدن دوباره سینماهای اصفهان با رکود و کمبود مخاطب است که نشاندهنده اهمیت استمرار حمایتهای نهادهای شهری برای پویایی فرهنگ سینمایی است.
ایشان میافزاید: سرمایهگذاری در سینما نیازمند مشوقهای مالیاتی و تسهیلات اقتصادی است تا انگیزه لازم برای حضور بخش خصوصی و دولتی در تولید فیلم فراهم شود. ایجاد جذابیت اقتصادی میتواند جریان تولید فیلم را منظمتر و پایدارتر کند و زمینه ساخت آثار متنوع و باکیفیت را فراهم آورد. بدون چنین حمایتهایی، سینما همچنان با محدودیت منابع و رکود مواجه خواهد بود و ظرفیتهای بالقوه فرهنگی شهر به طور کامل شکوفا نمیشوند.
این کارگردان سینما و پژوهشگر تصریح میکند: برخی نهادها، مانند دفاتر امامجمعه و مراکز مذهبی، میتوانند نقش مؤثری در حمایت از تولید فیلمهای مذهبی ایفا کنند. حمایت این نهادها میتواند امکان ساخت آثار متنوع را فراهم کند و به غنای محتوای فرهنگی سینما کمک کند. با این رویکرد، جریان تولید فیلم در حوزههای مختلف تقویت شده و مخاطبان گستردهتری میتوانند با آثار متنوع و ارزشمند روبهرو شوند.
آهنین با اشاره به الگوگیری از شهرهای موفق جهان بیان میکند: تجربه شهرهایی مانند تورین، مکزیکوسیتی و برخی شهرهای آلمان و فرانسه نشان میدهد ایجاد فرومها و بازارهای سرمایهگذاری میتواند جریان سینمایی را تقویت کند و فرصتهای بیشتری برای تولید و نمایش آثار فراهم آورد. این سازوکارها باعث رونق اقتصادی و فرهنگی سینما شده و انگیزه حضور بخش خصوصی و دولتی در این حوزه را افزایش میدهند. اجرای چنین الگویی در اصفهان میتواند به توسعه پایدار سینما، تنوع آثار و ارتقای کیفیت تولید کمک کند.
ایشان اظهار میکند: اصفهان میتواند با استفاده از ظرفیتهای شهری و ابزارهای نوین، بستر مناسبی برای تولید فیلم فراهم کند. اپلیکیشنهای لوکیشن، بانک بازیگری و پرتالهای ارتباطی میان فیلمنامهنویس، کارگردان و سرمایهگذار میتوانند هماهنگی و دسترسی به منابع را آسان کنند. حتی اگر تولید فیلمها در شهرهای دیگر انجام شود، این زیرساختها باعث میشوند اصفهان نقش مؤثری در جریان تولید، همکاری هنری و توسعه سینما ایفا کند و ظرفیت فرهنگی خود را به شکل بهینه به کار گیرد.
این مدرس سینما و فیلمساز مستقل میافزاید: آینده اکران فیلمها در اصفهان نیازمند ترکیب هوشمندانه نمایش آنلاین و فیزیکی است تا مخاطب بیشتری جذب و تجربه تماشای فیلم متنوعتر شود. ایجاد VODهای محلی و بینالمللی، سینمای دیجیتال و تعاملی را تقویت میکند و امکان دسترسی به آثار مختلف را برای مردم آسان میسازد، همچنین این رویکرد زمینه بهرهبرداری از فناوریهای نوین مانند هوش مصنوعی و متاورس را فراهم میآورد و میتواند سینما را به فضایی پویا و مدرن متصل به تحولات جهانی تبدیل کند
آهنین توضیح میدهد: انشقاق میان فیلمسازان حرفهای و زیرزمینی باعث شده جریان هنری مستقل تا حد زیادی به زیرزمینها و فعالیتهای غیررسمی منتقل شود و بخش مهمی از سرمایه انسانی و خلاقیت شهر از دست برود. با این حال، نسل جوان باانگیزه، انرژی و خلاقیت خود هنوز جریان هنری را زنده نگه داشته و در قالب پروژهها و آثار مستقل، نفس تازهای به سینمای شهر میبخشد. این امر نشان میدهد که حتی در شرایط محدودیت و جدایی، ظرفیت پویایی و نوآوری هنری در اصفهان پابرجا است و میتواند بهتدریج جریان رسمی و مستقل را دوباره به هم پیوند دهد.
ایشان ادامه میدهد: خلاقیت هنری و آزادی در سینما رابطهای مستقیم دارند و هر محدودیتی، چه ایدئولوژیک و چه سرمایهمحور، جریان هنر را تهدید میکند. وقتی آزادی بیان و امکان تجربههای نو در تولید فیلم محدود شود، فیلمسازان نمیتوانند ایدههای خلاقانه خود را به شکل کامل ارائه دهند. در نتیجه، هم کیفیت آثار کاهش مییابد و هم ظرفیت سینما برای نقشآفرینی در فرهنگ و جامعه آسیب میبیند.
این پژوهشگر سینما تأکید میکند: برای احیای سینما، برگزاری جلسات آشتی میان گروههای مختلف، ایجاد جریان مستمر رویدادها و جشنوارهها، استفاده از برند سینمای کودکونوجوان و تمرکز بر کیفیت تولید فیلمها ضروری است. تنها با این اقدامات میتوان شور و جذابیت سینما را بازگرداند و جریان فرهنگی و هنری شهر را زنده نگه داشت.
آهنین توضیح میدهد: سازوکار مدیریتی و سرمایهای سینما باید تخصصی و منسجم طراحی شود تا جریان تولید فیلم به شکل مؤثر و سازمانیافته پیش رود. حضور افراد متخصص در حوزههای مالی و هنری، بتوانند کنار هم هماهنگی ایجاد کنند، برای موفقیت پروژهها این کار ضروری است. با چنین رویکردی، نهتنها بهرهوری و کیفیت تولید افزایش مییابد، بلکه خلاقیت فیلمسازان نیز به شکلی پایدار و اثرگذار امکان ظهور پیدا میکند.
ایشان راه نجات سینما در اصفهان را جذب فیلمنامه از نقاط مختلف ایران و تولید آن در اصفهان میداند و تأکید میکند: این تعامل باعث ایجاد جریان سینمایی پویا و توسعه شبکههای ارتباطی بین فیلمسازان، تهیهکنندگان و سرمایهگذاران میشود.
این کارشناس و پژوهشگر سینما نقش پردیسهای سینمایی را چنین بیان میکند: پردیسها باید نقش پاتوق و مراکز فرهنگی داشته باشند و با برنامهریزی نمایش فیلمهای متنوع، جلسات نقد و بررسی، مباحث تحلیلی و آموزشی، مردم را دوباره با سینما آشتی دهند.
آهنین بازگرداندن رونق اولیه سینما و جذب مخاطبان به این فضاها را با ایجاد برنامههای تعاملی و محملهایی برای تعامل اجتماعی ممکن میداند و تصریح میکند: این رویکرد میتواند نسلهای مختلف را به سینما بکشد و نقش فرهنگی و اجتماعی سینماها را دوباره احیا کند. سینماهای متروکه، مانند سینما قدس، ظرفیت تبدیلشدن به محور این فعالیتها و فرصتی برای آشتی مجدد مردم با سینما را دارند.
ایشان ادامه میدهد: سینما باید فراتر از یک مکان صرف برای نمایش فیلم باشد و به محملی برای آشتی، تعامل و گفتوگو میان افراد با گرایشها و فرهنگهای مختلف تبدیل شود. چنین رویکردی میتواند فضای مشترک فرهنگی و اجتماعی ایجاد کند و مخاطبان را به تبادل نظر و تجربه جمعی دعوت نماید. به این ترتیب، سینما نهتنها محلی برای سرگرمی، بلکه بستری برای همدلی، شناخت تفاوتها و تقویت پیوندهای فرهنگی در جامعه خواهد بود.
این کارگردان سینما و پژوهشگر با اشاره به وضعیت فرهنگی و هنری اصفهان توضیح میدهد: سینما در ۱۵ سال اخیر با فراز و نشیب مواجه بوده و حمایت شهرداری درگذشته جریانهای تولید فیلم را فعال کرده، اما مدیریت ناپایدار و مسائل سیاسی باعث کاهش اثرگذاری حمایتها شده است.
آهنین در پایان خاطرنشان میکند: نسل جوان فیلمساز با انرژی و امکانات محدود خود، جریان تولید فیلم کوتاه و مستقل را حفظ کرده و نشان میدهد که خلاقیت هنری هنوز در اصفهان زنده است. با این حال، بخش بزرگی از سرمایه انسانی و تجربه پیشکسوتان در خطر ازدسترفتن است و لازم است تدابیری برای حفظ این ظرفیتها اندیشیده شود.
خبرگزاری ایسنا: اصفهان با سرمایههای تاریخی و فرهنگی بالا، با رکود سینمایی مواجه است که ناشی از محدودیتهای مدیریتی و نگاههای دستوری است. تلاش نسل جوان و حضور شهرداری، اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی و حوزه هنری تا حدی جریان خلاقیت را حفظ کرده، اما کافی نیست. احیای سینماهای قدیمی، ایجاد پاتوقهای فرهنگی، توسعه پردیسها و برگزاری رویدادهای مستمر میتواند اصفهان را به مرکزی پویا برای تولید، نمایش و نقد فیلم تبدیل کند و پل فرهنگی میان نسلها و فرهنگهای مختلف بسازد.
