به گزارش خبرآنلاین، بر اساس اعلام شرکت گاز فارس در چارچوب اجرای نظام جدید تعرفهگذاری گاز طبیعی در بخش خانگی، گازبهای مشترکان دهکهای اول و دوم درآمدی تا سقف پله اول مصرف به صورت رایگان محاسبه میشود؛ طبق این مصوبه خانوارهایی که از سوی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی در دهکهای اول و دوم درآمدی شناسایی شدهاند در صورت باقی ماندن مصرف آنها در محدوده پله نخست از پرداخت هزینه گاز معاف خواهند بود.
این تصمیم همزمان با تغییر ساختار تعرفهگذاری از مدل ۱۲ پلهای به مدل چهارپلهای اجرا شده است؛ تغییری که بر اساس میانگین مصرف هر شهر طراحی شده و هدف آن واقعیتر کردن تعرفهها و هدایت مشترکان به سمت مصرف کنترلشده عنوان میشود.
دامنه محدود یک سیاست حمایتی
رایگان شدن گاز در پله اول در ظاهر اقدامی حمایتی محسوب میشود اما در عمل چند محدودیت مهم دارد. نخست اینکه این معافیت فقط شامل «پله اول مصرف» است، یعنی اگر خانواری از دهکهای پایین به دلیل شرایط اقلیمی، فرسودگی ساختمان یا نبود تجهیزات گرمایشی کارآمد، مصرفی بیش از این سطح داشته باشد باید هزینه گاز را پرداخت کند. در استانی مانند فارس که برخی مناطق آن زمستانهای سردتری را تجربه میکنند عبور از پله اول مصرف دور از انتظار نیست.
از سوی دیگر شناسایی دهکهای درآمدی خود همواره محل بحث بوده است. تجربه سالهای اخیر نشان داده که خطا در دهکبندی میتواند باعث حذف برخی خانوارهای نیازمند از فهرست حمایت شود یا برعکس برخی افراد غیرمشمول را در فهرست نگه دارد. بنابراین اثربخشی این سیاست تا حد زیادی به دقت دادههای اقتصادی بستگی دارد.
همچنین تغییر ساختار تعرفهها به مدل چهارپلهای، اگرچه با هدف سادهسازی انجام شده، اما در عین حال میتواند باعث افزایش هزینه برای مشترکان پرمصرف در میان اقشار متوسط شود. در چنین شرایطی سیاست حمایتی برای دهکهای پایین، همزمان با افزایش فشار بر سایر گروهها اجرا میشود.
نیازها و الزامات برای اثربخشی واقعی
با وجود اجرای این سیاست تحقق واقعی عدالت انرژی نیازمند مجموعهای از اقدامات مکمل است. مهمترین مسئله دقت در شناسایی دهکهای درآمدی است زیرا هرگونه خطا در این فرآیند میتواند باعث محروم شدن برخی خانوارهای نیازمند از این حمایت شود. در کنار آن شرایط واقعی زندگی بسیاری از خانوارهای کمدرآمد نیز باید در نظر گرفته شود؛ بخش قابل توجهی از این خانوارها در ساختمانهایی با عایقبندی ضعیف یا تجهیزات گرمایشی قدیمی زندگی میکنند که به طور طبیعی مصرف انرژی بالاتری دارند و همین موضوع میتواند آنها را از محدوده مصرف رایگان خارج کند.
از سوی دیگر اطلاعرسانی شفاف درباره میزان دقیق پله اول مصرف و نحوه محاسبه آن از الزامات مهم اجرای این طرح است زیرا بدون آگاهی دقیق، خانوارها نمیتوانند مصرف خود را مدیریت کنند. همچنین این نوع حمایت تعرفهای زمانی اثرگذاری بیشتری خواهد داشت که در کنار آن سیاستهایی برای بهبود بهرهوری انرژی، کاهش اتلاف حرارت در ساختمانها و ارائه حمایتهای زیرساختی به اقشار کمدرآمد اجرا شود. در غیر این صورت رایگان شدن بخش محدودی از مصرف گاز تنها تأثیری محدود بر کاهش هزینههای کلی خانوارها خواهد داشت.
رایگان شدن گاز در پله اول برای دهکهای پایین در فارس اقدامی محدود اما قابل توجه در چارچوب سیاستهای حمایتی انرژی است. با این حال دامنه اثر آن به دلیل محدود بودن به یک سطح مصرف، وابستگی به دقت دهکبندی و شرایط واقعی مصرف خانوارها احتمالاً محدود خواهد بود. اگرچه این تصمیم میتواند بخشی از فشار هزینهای را کاهش دهد اما به تنهایی نمیتواند چالش گستردهتر عدالت انرژی و فقر معیشتی را حل کند و نیازمند اصلاحات ساختاری و سیاستهای مکمل است.
