یکشنبه 26 بهمن 1404
Saturday, 14 February 2026
عصر ایران ؛ نهال موسوی - انتشار یک ویدیوی 30 ثانیهای ساختهشده با هوش مصنوعی که در آن تام کروز و برد پیت در حال مبارزه با یکدیگر دیده میشوند، در نگاه اول شاید فقط یک ویدیوی سرگرمکننده در فضای مجازی به نظر برسد. اما واکنشها به این ویدیو نشان داد که موضوع بسیار فراتر از یک شوخی اینترنتی است.
این تصویر کوتاه، موجی از نگرانی را در صنعت سینما و بهویژه در هالیوود به راه انداخت و پرسشهای جدی درباره آینده سینما، بازیگران و نقش انسان در عصر هوش مصنوعی مطرح کرد.
رت ریس، یکی از نویسندگان فیلمهای «ددپول و ولورین»، «زامبیلند» و «اکنون مرا میبینی: اکنون مرا نمیبینی»، در واکنش به این ویدیو که توسط فیلمساز ایرلندی روایری رابینسون منتشر شده بود، در شبکههای اجتماعی نوشت: «از گفتنش متنفرم. احتمالا کار ما تمام است.»
ریس در ادامه نوشت: «بهزودی یک نفر میتواند پشت رایانه بنشیند و فیلمی بسازد که از نظر کیفیت، غیرقابل تشخیص از تولیدات فعلی هالیوود باشد. درست است، اگر آن فرد بیاستعداد باشد، نتیجه افتضاح خواهد شد. اما اگر کسی با استعداد و سلیقهای در حد کریستوفر نولان ظهور کند و چنین فردی خیلی زود پیدا خواهد شد، نتیجه میتواند فوقالعاده باشد.»
رابینسون کارگردان فیلم علمی–تخیلی ترسناک «آخرین روزها روی مریخ» «(۲۰۱۳) است و گفته این کلیپ تنها با یک دستور دو خطی در هوش مصنوعی «Seedance ۲» ساخته شده است؛ اشارهای به ابزار تولید ویدیوی هوش مصنوعی که روز پنجشنبه توسط شرکت «بایتدنس» معرفی شد.
یکی از دلایل اصلی نگرانیها، میزان بالای شباهت این ویدیو به واقعیت است. در گذشته، تشخیص ویدیوهای جعلی چندان دشوار نبود، نقصهای تصویری یا حرکات غیرطبیعی چهره بهسرعت ساختگی بودن آنها را آشکار میکرد.
اما امروز، هوش مصنوعی میتواند چهره، حرکات بدن و حتی حالتهای احساسی افراد مشهور را با دقتی چشمگیر بازسازی کند. این پیشرفت باعث شده مرز میان واقعیت و خیال کمرنگ شود و اعتماد ما به تصویر، بهعنوان بازنمایی حقیقت، دچار تردید شود.
برای بازیگران، این مسئله تنها به استفاده بدون اجازه از تصویرشان محدود نمیشود. چهره و بدن، سرمایه اصلی یک بازیگر است و سالها زمان میبرد تا هویتی حرفهای و قابل اعتماد شکل بگیرد.
حال اگر فناوری بتواند بدون حضور یا رضایت بازیگر، از این هویت استفاده کند، مفهوم اختیار و مالکیت زیر سؤال میرود. این نگرانیها در سالهای اخیر به یکی از موضوعات اصلی اعتراضات صنفی در سینما تبدیل شده است؛ اعتراضاتی که بر حفظ جایگاه انسان در برابر ماشین تأکید دارند.
از سوی دیگر، استودیوهای فیلمسازی با نگاهی متفاوت به این فناوری مینگرند. هوش مصنوعی میتواند هزینههای تولید را کاهش دهد، مراحل پیچیده فیلمسازی را سادهتر کند و امکان خلق صحنههایی را فراهم آورد که پیشتر بسیار پرهزینه یا حتی غیرممکن بودند.
با این حال، این صرفهجویی اقتصادی ممکن است پیامدهای عمیقی داشته باشد. اگر بازیگران دیجیتال جایگزین بازیگران واقعی شوند، چه بر سر ستارهها، قراردادها و ارتباط عاطفی مخاطب با شخصیتها خواهد آمد؟
بخشی از جذابیت سینما در این است که ما انسانهای واقعی را روی پرده میبینیم، با آنها همذاتپنداری میکنیم و داستانهایشان را باور میکنیم.
ویدیوی مبارزه خیالی دو ستاره مشهور، مسئلهای حقوقی را نیز پررنگ کرده است: مالک تصویر دیجیتال یک فرد چه کسی است؟ قوانین فعلی کپیرایت و حقوق هنری، برای چنین شرایطی طراحی نشدهاند.
اتحادیه بازیگران آمریکا از سالها پیش در پی تعیین چارچوبهای حقوقی برای استفاده از نسخههای دیجیتال بازیگران بوده است. این اتحادیه در سال ۲۰۲۳ برای تثبیت اصل «رضایت و دستمزد» در استفاده از چهره بازیگران، دست به اعتصاب سراسری زد. اکنون نیز در حال مذاکره با اتحادیه تهیهکنندگان سینما و تلویزیون برای توافقی جدید است که مقررات قبلی را تقویت کند.
اتحادیه بازیگران آمریکا نیز به موج اعتراضات صنعت سرگرمی علیه شرکت چینی «بایتدنس» پیوست و مدل تازه تولید ویدیو با هوش مصنوعی این شرکت را «نقض آشکار حقوق» توصیف کرد.
هنوز در بسیاری از کشورها مشخص نیست استفاده از چهره دیجیتال یک بازیگر بدون رضایت او تا چه اندازه غیرقانونی است. این خلأ قانونی میتواند راه را برای سوءاستفاده باز کند و حقوق فردی هنرمندان را با چالشهای جدی مواجه سازد.
در این شرایط، مخاطب دیگر تنها تماشاگر نیست. ما ناچاریم با دقت بیشتری به محتوایی که میبینیم نگاه کنیم و نسبت به واقعی یا جعلی بودن آن حساس باشیم.
رسانهها و پلتفرمهای انتشار نیز مسئولیت بیشتری بر عهده دارند. شفافسازی درباره محتوای تولیدشده با هوش مصنوعی و جلوگیری از گمراهشدن مخاطب، بخشی از وظیفه آنها در این دوران تازه است.
با همه این نگرانیها، هوش مصنوعی الزاماً دشمن سینما نیست. این فناوری میتواند ابزاری خلاق باشد، به فیلمسازان مستقل کمک کند، آثار قدیمی را بازسازی کند یا حتی شکلهای تازهای از روایت را به وجود آورد.
مسئله اصلی، نحوه استفاده از این ابزار است. اگر تعادلی میان پیشرفت فناوری و حفظ حقوق انسانی برقرار شود، هوش مصنوعی میتواند به فرصتی ارزشمند برای هنر سینما تبدیل شود.
در نهایت، آن ویدیوی 30 ثانیهای بیش از آنکه درباره مبارزه دو بازیگر مشهور باشد، نشانهای از آیندهای نزدیک است؛ آیندهای که در آن سینما باید دوباره تعریف کند چه چیزی آن را انسانی، قابل اعتماد و تأثیرگذار میسازد. پاسخ به این پرسش، مسیر سینما در سالهای پیشرو را مشخص خواهد کرد.
