همشهریآنلاین - پروانه بندپی: بسیاری از افراد بعد از نشستن یا دراز کشیدن طولانی، موقع تغییر وضعیت ناگهانی به حالت ایستاده، دچار سرگیجه یا تاری دید کوتاهمدت میشوند. این نوع سرگیجه که «افت فشار خون وضعیتی» نامیده میشود، زمانی رخ میدهد که بدن نتواند فشار خون را هنگام تغییر وضعیت از نشسته یا درازکشیده به ایستاده، سریع تنظیم کند و مغز برای چند لحظه خون کافی دریافت نمیکند. اما آیا این، وضعیت خطرناکی محسوب میشود؟
سرگیجه ناگهانی و یک زنگ خطر
تحقیقات نشان میدهند که تکرار افت فشار خون وضعیتی (حتی در موارد خفیف)، نه تنها یک حس ناخوشایند مقطعی است، بلکه میتواند نشانهای اولیه از کاهش انعطافپذیری عروق خونی و سلامت عمومی سیستم عصبی خودمختار باشد.
دکتر احسان شایسته، پزشک عمومی به همشهریآنلاین میگوید: «وقتی برای مدت طولانی مینشینیم یا دراز میکشیم، خون در پاها جمع میشود و فشار خون در مغز کمی کاهش پیدا میکند. در سالمندان یا افرادی که فشار خون پایین یا بیماری قلبی دارند، این تغییر ناگهانی میتواند سرگیجه، ضعف و حتی احساس سبکی سر یا تار شدن دید ایجاد کند. بعضی افراد ممکن است دچار سقوط یا آسیب فیزیکی هم بشوند. البته افراد جوان و میانسال هم با نشستنهای طولانی ممکن است این مورد را تجربه کنند.»
به گفته این پزشک، «سیستم عصبی خودمختار، مسئول تنظیم خودکار عملکردهای حیاتی بدن است و سرگیجههای مکرر موقع بلند شدن میتواند زنگ خطری برای افزایش خطر ابتلا به فشار خون بالا، بیماریهای قلبی-عروقی و ... باشد. حتی در افرادی که در حال حاضر هیچ بیماری زمینهای شناختهشدهای ندارند.»
شایسته ادامه میدهد: «گاهی در حالت نشسته و بدون تغییر وضعیت هم ممکن است ناگهان دچار یک سرگیجه آنی و کوتاه شویم که آن هم دلایل متعددی دارد. مثلا دلیل این وضعیت در جوانان میتواند خستگی شدید، کمآبی بدن، افت ناگهانی قند خون، بینظمی ضربان قلب و حتی اضطراب باشد.»
سرگیجه در جوانان هم خطرناک است؟
این مشکل در جامعه شهری بسیار رایج است. زیرا بیشترین ساعات روز افراد به نشستن پشت میز، رانندگی، استفاده از موبایل، تماشای تلویزیون و دراز کشیدن اختصاص دارد. دکتر شایسته میگوید: «این مساله تنها به حس ناخوشایند سرگیجه محدود نمیشود. افت فشار خون وضعیتی مزمن است که میتواند گردش خون مغز را مختل کند، باعث خستگی، کاهش تمرکز و حتی افزایش خطر سکته در افراد پرخطر شود. بنابراین شناخت و پیشگیری از آن اهمیت بالایی دارد.»
علت سرگیجههای ناگهانی در جوانان و سالمندان یکسان نیست. هرچند بعضی مکانیزمها مشترک هستند. شایسته در این خصوص میگوید: «در جوانان، بیشتر موارد سرگیجه بعد از ناگهانی بلند شدن معمولاً افت فشار خون وضعیتی خفیف یا کمآبی جزئی است. همچنین کمخوابی، استرس، مصرف کافئین یا ایستادن طولانی باعث میشود خون به مغز دیر برسد و سرگیجه ایجاد شود. این سرگیجه در افراد سالم و جوان معمولاً کوتاهمدت و بیخطر است. اما در سالمندان علاوه بر مکانیزم یادشده، سیستم تنظیم فشار خون با سن کندتر عمل میکند و احتمال بیماریهای زمینهای مثل فشار خون، مشکلات قلبی، دیابت یا داروهای خاص (مثل داروهای ادرارآور یا فشار خون) وجود دارد. به همین دلیل سرگیجه در سالمندان میتواند شدیدتر، طولانیتر و خطرناکتر باشد و گاهی نشانه مشکلات جدیتر قلبی-عروقی یا عصبی است.»
بیشتر بخوانید؛
این پزشک عمومی در پاسخ به این سوال که چه زمانی سرگیجههای ناشی از بلند شدن ناگهانی را باید جدی گرفت، میگوید: «اگر این سرگیجهها کوتاهمدت و کمتکرار باشند، معمولاً جای نگرانی نیست و با تغییرات ساده در سبک زندگی قابل کنترل است. اما در صورتی که سرگیجهها مکرر، شدید یا طولانی شوند، یا با علائمی مانند تپش قلب، درد قفسه سینه، تنگی نفس یا عدم تعادل همراه باشند، یا فرد سابقه بیماری قلبی، دیابت یا مصرف داروهای خاص داشته باشد، لازم است حتماً به پزشک مراجعه شود. چون این شرایط میتواند نشانهای از مشکلات جدیتر در سیستم قلبی-عروقی، عصبی یا کمبودهای تغذیهای باشد.»
به توصیه پزشکان عمل کنید
طبق توصیه پزشکان، تغییر تدریجی وضعیت بدن موقع بلند شدن، انجام حرکات کششی و پیادهروی کوتاه در حین کار، نوشیدن آب کافی و اجتناب از مصرف بیش از حد نوشیدنیهای کافئیندار و الکل راهکارهای ساده اما مؤثر برای کاهش سرگیجه روزمره هستند. تحقیقات نشان میدهد که بعد از هر یک ساعت نشستن یا دراز کشیدن، حتی چند دقیقه پیادهروی کوتاه میتواند گردش خون را بهبود ببخشد و احتمال بروز سرگیجه را کاهش دهد. سالمندان و افراد دارای بیماریهای قلبی و فشار خون باید در این زمینه مراقبت بیشتری داشته باشند و در صورت بروز سرگیجههای مکرر حتماً به پزشک مراجعه کنند.
سرگیجه ناگهانی شاید ساده به نظر برسد، اما نشان میدهد که سبک زندگی مدرن چطور میتواند سلامت جسم را تحت تأثیر قرار دهد. افزایش ساعات نشستن و کمتحرکی نه تنها سرگیجه، بلکه مشکلات اسکلتی، متابولیک و روانی متعددی به همراه دارد. بنابراین توجه به علائم، آگاهی از تبعات نشستنهای طولانی یا بلند شدن ناگهانی از روی بالش و رعایت تغییرات کوچک در شیوه زندگی میتواند مانع بروز مشکلات جدیتر شود.
