خبرگزاری مهر - رجبی کارشناس حوزه آموزش؛ در دنیای امروز که رسانهها و شبکههای اجتماعی نقش پررنگی در شکلگیری افکار عمومی ایفا میکنند، آموزش سواد رسانهای به دانشآموزان ضرورتی انکارناپذیر است. مهارتی کلیدی که نهتنها از آنها در برابر شایعات و اطلاعات نادرست محافظت میکند، بلکه در تربیت نسلی منتقد، آگاه و مسئول نیز نقشی اساسی دارد.
سواد رسانهای به مجموعهای از تواناییها گفته میشود که فرد را قادر میسازد پیامهای رسانهای را بهدرستی درک، تحلیل و ارزیابی کند و در صورت لزوم، بتواند محتوای آگاهانه و مسئولانه تولید نماید. این مهارت باعث میشود فرد از یک مصرفکننده منفعل اطلاعات، به مخاطبی هوشمند و فعال تبدیل شود که میتواند میان واقعیت و شایعه تفاوت قائل شود و نسبت به آنچه میبیند و میشنود، نگاه انتقادی داشته باشد.
با توجه به اینکه بسیاری از دانشآموزان امروزی از سنین پایین با تلفنهای هوشمند، اینترنت و شبکههای اجتماعی در ارتباطاند، میزان تماس آنها با رسانهها بهشدت افزایش یافته است. آنها هر روز با حجم انبوهی از اطلاعات، اخبار و محتواهای چندرسانهای مواجه میشوند که همیشه قابل اعتماد یا بیخطر نیستند. بدون آموزش درست در این زمینه، دانشآموزان ممکن است بهسادگی تحتتأثیر محتوای نادرست، تبلیغات فریبنده یا جریانهای اطلاعاتی ناسالم قرار بگیرند.
یادگیری سواد رسانهای این فرصت را فراهم میکند تا دانشآموزان صرفاً دریافتکننده پیام نباشند، بلکه بتوانند محتوای دریافتی را تحلیل کرده، درک عمیقتری از آن پیدا کنند و حتی خودشان محتوای آگاهانه و مؤثر تولید کنند. این مهارت، نقشی مهم در رشد فکری، اجتماعی و فرهنگی نسل نوجوان ایفا کرده و زمینهساز مسئولیتپذیری آنها در فضای مجازی و حقیقی خواهد بود.
برای دستیابی به این هدف، لازم است نهاد آموزش و پرورش گامهایی سنجیده و ساختاریافته بردارد. نخستین گام، گنجاندن آموزش سواد رسانهای در برنامههای درسی مدارس است؛ چه بهصورت یک درس مستقل، و چه در قالب دروس ترکیبی همچون مطالعات اجتماعی یا مهارتهای زندگی. این آموزشها باید متناسب با سن، نیاز و سطح آگاهی دانشآموزان طراحی شوند تا ضمن حفظ جذابیت، از اثربخشی کافی نیز برخوردار باشند.
همچنین، توانمندسازی معلمان و مربیان بهعنوان حلقه واسط میان محتوا و دانشآموزان از اهمیت بالایی برخوردار است. برگزاری کارگاههای آموزشی، تهیه منابع بهروز و کاربردی و طراحی دورههای بازآموزی منظم میتواند در ارتقای دانش رسانهای معلمان نقش کلیدی ایفا کند. تا زمانی که معلمان خود با اصول اولیه سواد رسانهای و شیوههای انتقال آن آشنا نباشند، نمیتوان انتظار داشت این آموزشها در سطح مدارس به درستی اجرا شود.
از سوی دیگر، بهرهگیری از شیوههای نوین یاددهی–یادگیری میتواند در ارتقای سطح مشارکت دانشآموزان و عمیقتر شدن فرآیند یادگیری مؤثر باشد. استفاده از فیلمهای آموزشی، محتوای چندرسانهای، تحلیل نمونههای واقعی از اخبار و پیامهای رسانهای، برگزاری بحثهای گروهی و دعوت از فعالان حوزه رسانه برای گفتگو با دانشآموزان، از جمله راهکارهایی است که هم انگیزه یادگیری را افزایش میدهد و هم پیوند آموزش با واقعیتهای بیرونی را تقویت میکند.
بیتردید، آموزش سواد رسانهای تنها یک ضرورت آموزشی نیست، بلکه گامی بنیادین در مسیر پرورش شهروندانی هوشمند، مسئول و مقاوم در برابر آسیبهای رسانهای است. امروز زمان آن فرا رسیده که نظام آموزشی با نگاهی آیندهنگر، این مهارت حیاتی را به بخشی جدی از تربیت نسلی آگاه و توانمند تبدیل کند.
