ارتقاء عملکرد صنایع دام و طیور با حذف ارز ترجیحی

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما، مهدی خداوردی پرداخت ارز ترجیحی برای واردات نهاده‌های دامی را سبب ساز بی انگیزگی تولیدکنندگان برای ارتقاء عملکرد دانست و گفت: تا زمانی که ذرت و کنجاله سویای ارزان‌قیمت در اختیار تولیدکننده قرار می‌گیرد، نباید انتظار بهبود ضریب تبدیل را داشت. چراکه وقتی نهاده ارزان است، تولیدکننده ترجیح می‌دهد خوراک بیشتری مصرف کند تا اینکه به سراغ فناوری، مدیریت علمی تغذیه و افزایش بهره‌وری برود و این مسئله مستقیماً امنیت غذایی کشور را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

وی افزود: اصلاح نرخ ارز ترجیحی، اگر به‌درستی اجرا شود، می‌تواند به بهبود بهره‌وری تولید کمک کند، اما هم‌زمان باید به موضوع بسیار مهم تنوع‌بخشی به جیره دام و طیور توجه داشت. ذرت، سویا و جو که امروز پایه اصلی خوراک دام و طیور هستند، در واقع خوراک‌های لوکسی‌اند که نتیجه سیاست‌های اقتصادی گذشته و واردات با ارز ارزان‌قیمت محسوب می‌شوند. در چنین شرایطی، طبیعی است که تولیدکننده انگیزه‌ای برای استفاده از نهاده‌هایی مانند سورگوم، ترتیکاله، گندم دامی یا کنجاله آفتابگردان که قابلیت تولید داخلی و سازگاری اقلیمی دارند، نداشته باشد.

خداوردی با اشاره به مخاطرات سیاست‌های ارزی تصریح کرد: راهبرد تنوع‌سازی خوراک دام و طیور در شرایط ارز ترجیحی اساساً امکان تحقق نداشت. با این حال، در فرآیند حذف ارز ترجیحی یک خطر جدی وجود دارد و آن، تکرار تجربه تلخ سال ۱۴۰۱ است. در آن دوره، تثبیت نرخ ارز واردات کالا‌های اساسی به یکی از چالش‌های اصلی تبدیل شد. امروز لازم است این موضوع مورد توجه قرار گیرد.

این کارشناس حوزه امنیت غذایی همچنین تسریع و جدیت در عملیاتی ساختن سایر برنامه های مرتبط با حذف ارز ترجیحی را ضروری خواند و ادامه داد: قرار بود با آزادسازی نرخ ارز، ارز‌های غیرنفتی وارد چرخه تأمین کالا‌های اساسی شوند، اما تاکنون این اتفاق به‌صورت مؤثر رخ نداده است و اگرچه سیاست‌های پولی و بانکی در حوزه اختیارات بخش کشاورزی نیست، اما در سطح کلان، مدیریت هوشمند نرخ ارز یک ضرورت اساسی برای پایداری امنیت غذایی کشور است.

خداوردی تصریح کرد: در صورت کنترل منطقی نرخ ارز و حمایت هدفمند از تولیدکننده و مصرف‌کننده، فرصت مناسبی برای حرکت به سمت خوداتکایی در تولید کالا‌های اساسی فراهم می‌شود.

وی با اشاره به ظرفیت‌های مغفول کشور در این حوزه گفت: یکی از ظرفیت‌های مهم، مرغ بومی است. ما این امکان را داریم که بخشی از تخم‌مرغ کشور را از مسیر غیرصنعتی تأمین کنیم، اما متأسفانه مراکز اصلاح نژاد مرغ بومی با کمبود منابع و حتی تهدید تعطیلی مواجه‌اند. این در حالی است که حفظ و ارتقای ذخایر ژنتیکی، یک وظیفه حاکمیتی و بخشی از امنیت غذایی کشور محسوب می‌شود.

خداوردی افزود: تجربه کشور‌های دیگر نشان می‌دهد که استفاده از تولید غیرصنعتی کاملاً امکان‌پذیر است. روسیه حدود ۲۰ درصد تخم‌مرغ خود را از این مسیر تولید می‌کند و این سهم در چین حتی بیشتر است، اما ما تاکنون از این ظرفیت به‌درستی استفاده نکرده‌ایم. این مسئله تنها به مرغ بومی محدود نمی‌شود و سایر ذخایر ژنتیکی دامی و گیاهی کشور نیز به همین سرنوشت دچار شده‌اند، در حالی که این ذخایر یک ثروت ملی به شمار می‌روند.

وی در ادامه با اشاره به الگوی کشت اظهار کرد: در محصولاتی مانند ذرت و سویا، به‌دلیل محدودیت‌های آبی و شرایط اقلیمی، امکان خودکفایی کامل وجود ندارد، اما این به معنای ناتوانی کشور در افزایش ضریب خوداتکایی نیست. توسعه کشت گیاهان مقاوم به خشکی و سازگار با اقلیم مانند سورگوم، کلزا و کاملینا می‌تواند نقش مهمی در این مسیر ایفا کند. برخی از این محصولات حتی ظرفیت کشت دیم را نیز دارند.

این کارشناس حوزه امنیت غذایی خاطرنشان کرد: در برنامه هفتم توسعه، به‌صراحت تأکید شده که حمایت‌های دولتی باید مبتنی بر الگوی کشت باشد، اما به نظر می رسد که اجرای این سیاست تاکنون جدی گرفته نشده است. بدون مدیریت منابع آب و اصلاح الگوی کشت، امنیت غذایی کشور با چالش‌های جدی مواجه خواهد شد.

خداوردی در پایان تأکید کرد: خودکفایی اسمی کافی نیست؛ وقتی نهاده‌ها، ماده ژنتیکی و خوراک تولید محصولاتی مانند مرغ و تخم مرغ وارداتی است، امنیت غذایی شکننده خواهد بود و مسیر درست، حرکت به سمت خوداتکایی واقعی مبتنی بر اقلیم، بهره‌وری و استفاده از ظرفیت‌های داخلی کشور است.