تجهیزات پزشکی؛ فرصت‌ها و چالش‌ها

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما؛ دکتر حیدر محمدی رئیس سازمان غذا و دارو در برنامه صف اول درباره نمایشگاه صنعت سلامت گفت: این نمایشگاه هر سال با حضور جمع زیادی از شرکت‌های فعال در حوزه تولید تجهیزات پزشکی و بخش واردکننده تجهیزات پزشکی و بعضاً تعداد محدودی شرکت‌های خارجی تامین کننده تجهیزات پزشکی برگزار می‌شود، بسیاری از شرکت‌های حاضر در این نمایشگاه، شرکت‌های دانش بنیانی هستند که برای نخستین بار یک قطعه یا وسیله پزشکی را تولید کرده اند؛ هم اکنون شرایط در حوزه تجهیزات و ملزومات مصرفی خوب است و بخش زیادی از اقلام مورد نیاز مراکز درمانی، تولید ایران هستند و این نمایشگاه فضایی برای مراکز درمانی است که جدیدترین فن آوری‌ها را در این حوزه بببینند و بتوانند برای مراکز تهیه کنند.

دکتر محمدی درباره میزان بازار تجهیزات پزشکی در ایران گفت: بازار ارزی تجهیزات پزشکی حدود یک میلیارد دلار سالیانه است، که این عدد در گذشته با تجهیزات تولیدات داخل و وارداتی حدود ۲۲ هزار میلیارد تومان بود هم اکنون این مقدار عوض شده، چون بخشی از ارز درسال‌های گذشته تغییر یافت، بخش وسیعی از ارز حوزه تجهیزات هنوز ارز ترجیحی با نرخ ۴ هزار و ۲۰۰ تومان است، اما بازار ارزی آن حدود یک میلیارد دلار است.

معاون وزیر بهداشت در پاسخ به این سوال که چقدر از تجهیزات تولیدات پزشکی مورد نیاز را در کشور تولید می‌کنیم، گفت: صنعت تجهیزات پزشکی صنعت‌های تک است که با فن آوری‌های دنیا روز به روز توسعه می‌یابد و بر اساس آن باید درصد رشدمان را اعلام می‌کنیم، هم اکنون حدود ۴۰ درصد از نیاز بازار تجهیزات پزشکی در داخل کشور تولید می‌شود و ۶۰ درصد وارداتی است، یکی از شاخص‌های توسعه در حوزه تولید، نرم افزارهاست که بعضی از شرکت‌ها کل دستگاه‌ها را تولید می‌کنند، اما نرم افزار را نمی‌توانند، ما در حوزه تجهیزات مصرفی وضع خوبی داریم، در حوزه تجهیزات سرمایه‌ای نیز دستگاه ام آر آی را تولید می‌کنیم و در مراحل مطالعات بالینی است، دستگاه سی تی اسکن را تقریبا با درصد بالایی تولید کردیم، عمق تولید آن به حدود ۵۰ درصد رسیده است، خیلی از دستگاه‌ها مانند ونتیلاتور‌ها را نه تنها تولید می‌کنیم بلکه صادر کننده هم هستیم، دستگاه‌های الکتروشوک را تولید می‌کنیم، در حوزه تجهیزات پزشکی باید روز به روز تولید و بروزرسانی کنیم.

دکتر محمدی در پاسخ به این پرسش که ارز ۴ هزار و ۲۰۰ تومانی برای واردات هنوز تخصیص پیدا می‌کند، یعنی چه؟ گفت: کار‌های کارشناسی زیادی در خصوص مضرات ارز تجریحی صورت گرفت، مرکز پژوهش‌های مجلس، فرهنگستان علوم پزشکی و خیلی از مراکز تحقیقاتی در وزارت بهداشت عوارض و تبعات ارز ترجیجی را بررسی کردند و تصمیم بر این شد حسب مصوبه مجلس و قانون بودجه ۱۴۰۱ بودجه ارز ترجیحی حذف شود و نرخ‌ای تی اس شود که تبعاتی داشت؛ تغییر ارز ۴ هزار و ۲۰۰ تومان به حدود ۲۵ هزار و ۷۰۰ تومان تا به امروز که ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومان رسیده یک جهش بزرگ بود و نیاز به تامین نقدینگی بود به هر حال مشکلاتی را برای خیلی از شرکت‌های تولید کننده، صنعت ما ایجاد می‌کرد، این ارز برای تولید کننده‌های ما مضر بود، لذا ارز ترجیحی را برای دارو حذف کردیم که کمک خوبی برای تولید کنندگان دارو بود، اما از طرفی مشکل نقدینگی بود، ارز از ۴ هزار و ۲۰۰ تومان به ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومان یعنی هفت برابر شد، باید نقدینگی مورد نیاز و سرمایه در گردش، هفت برابر می‌شد که عملاً نمی‌توانستند، بانک‌ها توانایی پرداخت تسهیلات هفت برابری شرکت‌ها را نداشتند بعضی از شرکت‌ها توانایی داشتند، تامین کردند، بعضی هایشان نداشتند تا حالا با مشکل مواجه شدند، ما حقیقت برای حوزه تجهیزات این نگرانی را داشتیم که این مشکلات ممکن است گریبانگیر تولید کننده‌ها شود، درست است می‌فرمایند وجود ارز ۴ هزار و ۲۰۰ تومانی برای ما مضر است، ولی این موضوع را هم باید ببینند که در دارو این تغییر نرخ ارز برای شرکت‌های تجهیزاتی ما هم مضر است، شاید بیشتر برای حوزه واردات که کل قیمت هفت برابر می‌شود و کمتر برای حوزه تولید که جزئی که واردات انجام می‌شود هفت برابر می‌شود، به محض اینکه بتوانیم اعتبارات مورد نیاز تغییر نرخ ارز را تامین کنیم با کمک بانک مرکزی و بانک‌های عامل، قطعاً تمایلی برای باقی ماندن ارز چهار هزار و ۲۰۰ تومانی نداریم، این سیاست ماست، به هر حال چاره‌ای نداریم اگر ما افزایش قیمت دهیم و شرکت نتواند تولید کند مجبوریم به سمت واردات برویم و هزینه‌هایی را برای کشور دارد، برای مردم اگر جبران نشود می‌تواند پرداخت از جیب را بالاتر ببرد، این اقدام خیلی نیاز است که با احتیاط انجام شود، شاید اگر اختلاف بین نرخ ارز ترجیحی و ارز آزاد وقت که آن موقع ارز آزاد می‌گفتند، این اختلاف اگر کمتر بود شاید راحت‌تر می‌شد تغییر نرخ ارز را انجام داد، جهش از چهار هزار و ۲۰۰ تومان به ۵، ۶، ۷ هزار تومان راحت‌تر بود، ولی الان این تغییر قیمت قابل درک نیست و باید از تغییر سازمان‌های بیمه گر پوشش داده شود که فشار به مردم نیاید، ما این اقدام را در مورد دارو انجام دادیم، بعد پرداخت نشدن از جیب مردم، نبود افزایش پرداخت از جیب مردم خوب بود تغییری ایجاد نشد، ولی بعدی که صنعت بتواند تامین نقدینگی کند و نقدینگی مورد نیاز را هفت برابر کند هنوز به صورت کامل انجام نشده و نیاز به این دارد که با احتیاط بیشتری عمل کنیم؛ مذاکراتی با بانک مرکزی و سازمان برنامه و بودجه انجام می‌دهیم و به محض اینکه بتوانیم اعتبارات را تامین کنیم گام به گام به سمت اینکه تجهیزات پزشکی را هم مانند دارو بر روی نرخ ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومان می‌رویم.

معاون وزیر بهداشت در پاسخ به این سوال که تا چه زمانی در بحث واردات تجهیزات پزشکی ارز چهارهزارو و ۲۰۰ تومانی نخواهیم داشت؟، تاکید کرد: شاید حدود هشت هزار و ۸۰۰ ایندکسی که در حوزه تجهیزات داریم که این ایندکس‌ها حدود ۳۰۰ هزار آی آر سی هستند، هم اکنون ۲۵ درصد این‌ها اقلامی هستند که مشمول ارز ترجیحی هستند بعضی از آن‌ها بیمه‌ای هستند و بعضی از آن‌ها نیستند، منتهی زمانبندی را بر اساس میزان اعتبارات موجود تنظیم کردیم، در ستاد تدابیر ویژه وزارت بهداشت مطرح می‌کنیم به اقتصای شرایط موجود و توان تامین نقدینگی برای سازمان‌های بیمه گر و شرکت‌های تولید کننده تجهیزات و واردکننده انشاءالله آزاد سازی را انجام می‌دهیم.

دکتر محمدی درباره میزان تحقق برنامه هفتم و لایحه دولت و پیش بینی صادرات دو میلیارد یورویی دارو، گفت: عدد دو میلیارد نسبت به وضعیت کنونی بالاست، امیدواریم به لطف خدا و همیاری تولید کنندگان این اتفاق بیفتد، اما کار سختی است، هم اکنون میزان صادرات ما در سال ۱۴۰۰ حدود ۵۰ میلیون دلار در دارو و ۳۰ میلیون دلار در تجهیزات داشتیم در سال ۱۴۰۱ حدود ۱۲۰ میلیون دلار مجموع دارو و تجهیزات رسیده و در سال ۱۴۰۲ با توجه به حذف ارز ترجیحی برای دارو میزان صارات ما رشد قابل توجهی خواهد داشت که نیاز به پیگیری‌های مستمر خود تولیدکنندگان دارد و همکاری وزارت خارجه و دفاتر نمایندگی‌ها دارد. در خصوص تجهیزات، تجهیزاتی که با ارز ترجیحی تولید می‌شوند صادراتشان محدودیت دارد ما نمی‌توانیم با ارز ترجیحی اجازه صادرات بدهیم، مگر اینکه آن قطعاتی که مشمول صادرات هستند را با ارزی وارد کنند که با همان برگردانند یا ارز حاصل از صادرات مجدداً واردات انجام دهند، در حوزه تجهیزات و شیر خشک، اما در حوزه دارو هیچ نگرانی نداریم، قطعاً با توجه به حذف ارز ترجیحی که یکی از مضرات ارز ترجیحی ممانعت و محدودیت صادرات بود که برداشته می‌شود، برای تجهیزات هم ما بازار صادراتی را داریم، به هر حال قطعاً با حذف ارز ترجیحی در شیر خشک و تجهیزات این قدم بلندتر برداشته می‌شود خیلی راحتر دیگر هیچ محدودیتی نخواهیم داشت با کمک تولید کنندگان، البته الان ما صادرات خوبی در حوزه تجهیزات داریم ما حتی دستگاه‌های سرمایه‌ای مان را هم شروع به صادرات کرده ایم.

دکتر محمدی درباره میزان وابستگی به تجهیزات با توجه به تنوع آن، گفت: هم اکنون حدود یکصد و پنج هزار آی آر سی (ایران کد) فعال داریم ما این را برای همه تجهیزات به عنوان شناسنامه آی دی محصول چه دارو و چه تجهیزات، شیرخشک و چه فراورده‌های غذایی صادر می‌کنیم، ما در حوزه تجهیزات ۲۲ هزار آی آر سی یعنی ۲۲ هزار کد محصول داریم که کاملاً تولید داخل است که بیشتر آن‌ها صادرات هم دارند، یکسری از این آی آر سی‌ها مشترک است یعنی بخشی وارداتی و بخشی تولید داخل است، بخشی هم صرفاً وارداتی است که حدود ۴۰ درصد اقلامی است که تولید داخل و ۶۰ درصد اقلام وارداتی است. در دو سه سال اخیر تجهیزات سرمایه‌ای را هم تولید کردیم مانند شتاب دهنده خطی که برای درمان سرطان استفاده می‌شود، مانند سی تی اسکن، ام آر آی که به زودی شاهد رونمایی آن باشیم، مانند الکتروشوک، ونتیلاتور که در ایام کرونا تولید کردیم و هم اکنون به کشور‌های اروپایی صادرات می‌کنیم؛ و رئیس سازمان غذا و دارو درباره میزان تحقق اهداف راه اندازی سامانه تی تک، تاکید کرد: تی تک یک ابر سامانه‌ای است که روز به روز توسعه پیدا می‌کند، این سامانه اطلاعات بزرگی از صدور مجوز، دریافت مستندات تا داشبورد‌های مربوط به نحوه توزیع در خود گنجانده است و این زنجیره‌ای است که روز به روز توسعه می‌یابد.

معاون وزیر بهداشت افزود: ما هیچ وقت اطلاعات دقیقی از حوزه تولید، واردات، عرضه و توزیع نداشتیم، تی تک یک داشبوردی در واقع اطلاعاتی را شفاف در اختیار مدیران تصمیم گیر قرار می‌دهد هم اکنون این سامانه کاملا پیش بینی می‌کند و می‌گوید امسال چقدر انتی بیوتیک خوراکی مصرف شود، طبقه بندی شده در چه استانی چقدر مصرف شده است.

دکتر محمدی در پاسخ به این سوال که ثبت دارو‌ها در بخش بستری چقدر اتفاق می‌افتد؟ گفت: در حوزه سرپایی بیش از ۱۳۰۰ قلم دارو ثبت می‌شود و از نظر اینکه بخواهد در بخش بستری، اتاق عمل یا آی سی یو ثبت شود، متفاوت است زیر ساخت‌ها باید آماده سازی شود، مقداری با تاخیر، اما با تاخیر انجام می‌شود، بیشتر مراکز درمانی ما این زیر ساخت را اجرایی می‌کنند، بخشی هم که اجرا نمی‌کنند سازمان‌های بیمه گر مشمول کسورات بیمه‌ای می‌کنند امیدواریم با همکاری معاونت درمان با داروخانه‌ها و مجریان طرح که عین داروخانه‌های سرپایی در بخش سرپایی هم همه ۱۳۴۰ قلمی که مشمول استعلام است در بخش بستری هم کامل شود.

رئیس سازمان غذا و دارو درباره اینکه چقدر تجهیزات پزشکی وارد تی تک می‌شود، گفت: همه تجهیزات پزشکی الزام به ثبت در تی تک دارد، مرحله اول شناسه گذاری می‌شود، همه محصولات ما ملزم به شناسه گذاری هستند اگر قطعه‌ای شناسه گذاری نشود قاچاق محسوب می‌شوند، از این‌ها فعلا ۱۷۰ ایندکس در مراکز درمانی مشمول استعلام اصالت هستند، که معلوم شود به نام کدام مریض خورده است.
دکتر محمدی درباره زمان کامل شدن زنجیره تی تک همه اقلام دارویی و تجهیزات پزشکی، گفت: شاید کامل شدن زنجیره به معنای این نباشد که الزاماً همه تک تک ثبت شوند، قانون گذار می‌گوید اقلامی که قیمت بالایی دارند یا بیشتر مشمول قاچاق می‌شوند مثلا قرصی ورقی ۵۰۰ تومان است قاچاقی ندارد این‌ها الزامی ندارد که تک تک استعلام بگیریم، این‌ها را می‌خواهیم با کمک داروخانه‌ها و مراکز درمانی استعلام و یکجا در تی تک ثبت کنیم و زنجیره کامل شود.

معاون وزیر بهداشت درباره وضعیت راهنمای بالینی گفت: متصدی راهنمای بالینی، معاونت درمان است، در سازمان غذا و دارو دستورالعمل‌های تجویز مصرف منطقی دارو را ابلاغ می‌شود، بیش از ۳۹۰ راهنمای بالینی ابلاغ شده که حدود ۵۰ درصد آن‌ها مربوط به دارو است که باید پزشکان اجرا کنند یکی از راه‌ها این است که در نسخه الکترونیکی الزامی شود، به هر حال توصیه برای زمانی است که پزشک خودش تجویز می‌کند وقتی ما می‌توانیم در نسخه الکترونیک محدودیت را انجام دهیم بهترین کار این است که سازمان‌های بیمه گر راهنما‌های بالینی را در نسخ الکترونیک الزامی کنند.