خبرگزاری مهر، گروه استان ها: برخی آیات قرآن تنها بیان یک روایت تاریخی نیستند، بلکه نسخهای همیشگی برای عبور از بحرانها به شمار میآیند. آیه ۱۷۳ سوره مبارکه آلعمران با عبارت کوتاه اما عمیق «وَقَالُوا حَسْبُنَا اللَّهُ وَنِعْمَ الْوَکِیلُ» از همین دست آیات است؛ جملهای که در میانه تهدید، ترسافکنی و جنگ روانی دشمنان بیان شد، اما به جای اضطراب، روح مقاومت و اطمینان را در جامعه ایمانی تقویت کرد.
برای بررسی ابعاد معنایی، تربیتی و اجتماعی این آیه، خبرنگار مهر با «حجتالاسلام علیرضا ابراهیمزاده» رئیس اداره تبلیغات اسلامی شهرستان صومعهسرا، به گفتوگویی تفصیلی پرداخته است.
«حسبنا الله»؛ اعلام استقلال روحی در برابر تهدیدها
حجتالاسلام ابراهیمزاده با اشاره به فضای نزول آیه اظهار کرد: این آیه در شرایطی نازل شد که دشمنان با بزرگنمایی قدرت خود، قصد ایجاد هراس در میان مسلمانان را داشتند. پیام تهدیدآمیز آنان این بود که دشمنان علیه شما بسیج شدهاند، پس بترسید. اما پاسخ مؤمنان برخلاف انتظار، افزایش ایمان و بیان این جمله بود که «خدا ما را کافی است و او بهترین کارساز است».
وی افزود: این واکنش نشان میدهد که ایمان حقیقی، انسان را از اسارت روانی در برابر تهدیدها آزاد میکند. «حسبنا الله» یعنی ما دچار خودکمبینی در برابر قدرتهای ظاهری نمیشویم، زیرا به قدرتی متصل هستیم که بینهایت است.
رئیس اداره تبلیغات اسلامی صومعهسرا با تأکید بر اینکه این عبارت یک شعار احساسی نیست، تصریح کرد: در ادبیات قرآنی، «حسب» به معنای کفایت کامل است. یعنی مؤمن باور دارد که خداوند در تدبیر، حمایت و هدایت او کافی است. این باور، آرامشی عمیق ایجاد میکند که هیچ عامل بیرونی نمیتواند آن را سلب کند.
توکل؛ پیوند تلاش انسانی و اعتماد الهی
وی در ادامه درباره مفهوم «نعم الوکیل» گفت: وکیل در اینجا به معنای کارگزار و تکیهگاه مطمئن است. وقتی میگوییم «نعم الوکیل»، یعنی بهترین تدبیرکننده امور، خداوند است. اما این هرگز به معنای کنار گذاشتن تلاش نیست.
ابراهیمزاده توضیح داد: در منطق قرآن، توکل مکمل تلاش است، نه جایگزین آن. مؤمن برنامهریزی میکند، اقدام میکند، از ابزارهای مشروع بهره میبرد، اما دلبستگی نهایی خود را به نتیجه ظاهری نمیبندد. این نگاه، انسان را از اضطراب فلجکننده رها میکند.
وی با بیان اینکه بسیاری از نگرانیهای امروز ناشی از احساس تنهایی در برابر مشکلات است، افزود: وقتی فرد یا جامعهای خود را تنها ببیند، کوچکترین تهدید تبدیل به بحران میشود. اما اگر باور کند که پشتوانهای الهی دارد، حتی در سختترین شرایط نیز دچار فروپاشی روانی نمیشود.
کارکرد اجتماعی آیه؛ عبور از جنگ روانی
رئیس اداره تبلیغات اسلامی صومعهسرا با اشاره به شرایط معاصر اظهار کرد: امروز شکل تهدیدها تغییر کرده است. شاید میدانهای نبرد کلاسیک کمتر باشد، اما جنگ روانی، رسانهای و اقتصادی به شدت فعال است. در چنین فضایی، آیه «حسبنا الله و نعم الوکیل» یک راهبرد اجتماعی محسوب میشود.
وی ادامه داد: دشمن تلاش میکند با القای بنبست، ناامیدی و بزرگنمایی مشکلات، روحیه عمومی را تضعیف کند. اما فرهنگ توکل، جامعه را از درون مقاوم میسازد. جامعهای که امید خود را از دست ندهد، شکستناپذیر است.
ابراهیمزاده خاطرنشان کرد: این آیه به ما میآموزد که تحلیل واقعبینانه داشته باشیم، اما مرعوب نشویم. ایمان به کفایت الهی، قدرت تصمیمگیری عقلانی را تقویت میکند، زیرا فرد از فشار هیجانی و ترس آزاد میشود.
وی بر اهمیت انتقال مفاهیم قرآنی به نسل نوجوان تأکید کرد و گفت: اگر «حسبنا الله» صرفاً به عنوان یک ذکر در قاب پوسترها باقی بماند، اثر تربیتی عمیقی نخواهد داشت. باید این مفهوم در قالب روایت، گفتوگو و تجربه زیسته به نسل جوان منتقل شود.
«حسبنا الله»؛ نسخه قرآنی آرامش و استقامت در برابر تهدیدها
حجت الاسلام ابراهیمزاده در جمعبندی مباحث مطرحشده درباره آیه ۱۷۳ سوره آلعمران اظهار کرد: پیام اصلی «و قالوا حسبنا الله و نعم الوکیل» این است که مؤمن در برابر تهدید، دچار انفعال و هراس نمیشود، بلکه با تقویت ایمان، به نقطهای از آرامش فعال میرسد. این آیه به ما میآموزد که تکیهگاه حقیقی انسان باید خداوند باشد و هرگاه این باور در جان انسان ریشه بدواند، بسیاری از اضطرابها و تزلزلها از میان میرود.
وی افزود: نتیجه عملی این آیه آن است که توکل، مکمل تلاش و مسئولیتپذیری است. جامعهای که فرهنگ «حسبنا الله» را درک کند، نه دست از کار میکشد و نه در برابر فشارها تسلیم میشود، بلکه با امید، عقلانیت و اتکا به وعده الهی مسیر خود را ادامه میدهد.
ابراهیمزاده تصریح کرد: اگر این نگاه قرآنی در زندگی فردی و اجتماعی نهادینه شود، سرمایهای پایدار از امید، استقامت و اعتماد شکل میگیرد؛ سرمایهای که میتواند جامعه را از تلاطمهای روانی و بحرانهای مقطعی عبور دهد و افق آینده را روشنتر سازد.
کارشناس مسائل دینی افزود: نوجوان امروز با اضطرابهای متنوعی روبهروست؛ از آینده تحصیلی گرفته تا مسائل اجتماعی. اگر به او بیاموزیم که توکل یعنی ترکیب تلاش و اعتماد، او میتواند با آرامش بیشتری مسیر زندگی خود را طی کند.
حجت الاسلام علیرضا ابراهیم زاده تصریح کرد: آیه ۱۷۳ سوره آلعمران تنها یک جمله تاریخی نیست، بلکه نقشه راه عبور از بحرانهای فردی و اجتماعی است اگر فرهنگ «حسبنا الله و نعم الوکیل» در خانوادهها، مدارس و فضای عمومی جامعه نهادینه شود، سرمایهای عظیم از امید، آرامش و استقامت شکل خواهد گرفت؛ سرمایهای که هیچ تهدیدی توان از بین بردن آن را ندارد.
