همشهریآنلاین - پروانه بندپی: از هر هشت زن ایرانی، یک نفر ممکن است به سرطان پستان مبتلا شود! بسیاری از افرادی که به این بیماری دچار میشوند، با ناباوری میگویند ما از همه عوامل خطر - مثل بیتحرکی، چاقی، تغذیه پرچرب و ناسالم، مصرف الکل و استرس دوری کردیم، اما باز مبتلا شدیم. اما کارشناسان تأکید میکنند که سرطان پستان علت قطعی و واحدی ندارد و همه عوامل آن هم تحت کنترل ما نیستند. با این حال، رعایت عوامل قابل کنترل و انجام منظم غربالگریها مهمترین قدم برای کاهش ریسک ابتلا است.
همشهریآنلاین درباره این بیماری مهم با دکتر زهرا پوررسولی، جراح پستان، عضو پژوهشگاه پستان جهاد دانشگاهی تهران و عضو انجمن جراحان عمومی ایران گفتگو کرده است.
- علت اصلی ابتلا به سرطان پستان چیست تا با خودمراقبتی، مانع ابتلا شویم؟
دلیل اصلی ابتلا به سرطان پستان مشخص نیست. اگر مشخص بود، میتوانستیم با انجام دادن یا انجام ندادن برخی اقدامات و توصیهها «به طور صددرصد» از ابتلا پیشگیری کنیم. اما واقعیت این است که ما یک علت مشخص و قطعی برای این بیماری نداریم. ما مجموعهای از عوامل خطر را میشناسیم که هر کدام میتوانند احتمال ابتلا را افزایش دهند. ممکن است فردی تمام موارد پیشگیرانه را رعایت کند، اما مبتلا شود و فرد دیگری هیچ یک از توصیهها را رعایت نکند و هرگز به سرطان پستان مبتلا نشود.
- عوامل خطر کدامها هستند و آیا همه عوامل تحت کنترل ما هستند؟
مجموعهای از عوامل خطر برای ابتلا به سرطان پستان شناسایی شدهاند که بخشی از آنها در اختیار ما نیستند؛ از جمله سابقه خانوادگی (ابتلای مادر، عمه، خواهر یا بستگان)، افزایش سن به خصوص بعد از ۴۰ سالگی، جهشهای ژنتیکی، قاعدگی زودهنگام، یائسگی دیرهنگام (بالای ۵۵ سال)، سابقه قبلی سرطان پستان، وجود ضایعات پرخطر و پستانهای با بافت متراکم (Dense Breasts).
در مقابل، برخی عوامل تا حدی قابل کنترلاند؛ مثل هورموندرمانی طولانیمدت، مصرف طولانیمدت قرصهای ضدبارداری، چاقی و اضافهوزن بهخصوص بعد از یائسگی، کمتحرکی، مصرف الکل، رژیم پرچرب و کمفیبر، نداشتن بارداری، اولین بارداری در سنین بالای ۳۰ تا ۳۵ سال و عدم شیردهی. با اصلاح این عوامل میتوان خطر ابتلا را کاهش داد.
- آیا مواردی مثل آلودگی هوا و استرس هم جزو عوامل ابتلا به این سرطان هستند؟
صرف نظر از عواملی که گفته شد، بعضی موارد هستند که در مظان اتهام قرار دارند و فعلا در دست تحقیق و بررسی هستند و هنوز به طور کامل اثبات نشدهاند. مثل آلودگی هوا، استرس مزمن و کار در شیفت شب.
بیشتر بخوانید؛
- آیا انجام سالانه سونوگرافی و ماموگرافی برای همه خانمها ضرورت دارد؟
ما توصیه میکنیم زنان از ۴۰ سالگی، سالانه حتما یک بار ماموگرافی انجام دهند. در برخی موارد، ممکن است در معاینه تودهای لمس شود که علاوه بر ماموگرافی، سونوگرافی هم برای بیمار درخواست کنیم. ممکن است بیمار هنوز به ۴۰ سالگی نرسیده باشد و مثلا ۳۵ سال داشته باشد. در چنین شرایطی اگر تودهای لمس شود یا ضایعهای مشکوک وجود داشته باشد، اقدام اول ما لزوماً ماموگرافی نیست. به خصوص در بیماری که کمخطر است و ریسک بسیار بالایی برای ابتلا ندارد.
- کدام افراد لازم است که هر ۶ ماه حتما سونوگرافی انجام دهند؟
اگر در سونوگرافی ضایعهای دیده شود که خوشخیم به نظر برسد، به بیمار توصیه میکنیم شش ماه بعد مجدداً سونوگرافی انجام دهد تا بررسی شود که آیا این ضایعه خوشخیم دچار تغییر، رشد قابل توجه یا تغییر شکل شده است یا خیر. ما نمیتوانیم بیمار را رها کنیم. حتی اگر ضایعه خوشخیم باشد. لازم است هر شش ماه یک بار به مدت ۲ سال سونوگرافی تکرار شود تا اگر در این مدت توده تغییر نکرد، بزرگ نشد، یا بدشکل نشد و درمجموع BI-RADS نامطلوبی نداشت، در آن صورت میتوان پیگیری سونوگرافی را متوقف کرد. در رادیولوژی، دستهبندی BI-RADS از ۱ تا ۶ وجود دارد که معیار نمرهدهی خطر است. اگر BI-RADS ۳ گزارش شود، به این معنا است که ضایعه فعلا خوشخیم است.
- آیا در فاصله این شش ماه هم امکان ابتلا وجود دارد یا خیر؟
بله، این امکان وجود دارد. اگر ما مطمئن بودیم که توده هرگز به ضایعه بدخیم تبدیل نمیشود، اصلاً توصیه به تکرار سونوگرافی در شش ماه بعد نمیکردیم. وقتی میگوییم شش ماه بعد بررسی مجدد انجام شود، یعنی هنوز نسبت به آن ضایعه نگرانی وجود دارد. معمولاً فاصله کمتر از شش ماه هم برای انجام سونوگرافی توصیه نمیشود. رادیولوژیستها معتقدند همین بازه زمانی ۶ ماهه برای بررسی ضایعه قابل قبول است. چون اگر قرار باشد ضایعه تغییر شکل دهد یا بزرگ بشود، در این بازه زمانی آن قدر بزرگ یا پیشرفته نمیشود که فرصت درمان از دست برود. حداقل مزیت این پیگیری این است که ضایعه در مراحل اولیه تشخیص داده میشود.
