خبرگزاری مهر، گروه استان ها: در روزگاری که جنگهای نوین بیش از آنکه در میدانهای نظامی رقم بخورد، در عرصه ذهن و ادراک ملتها جریان دارد، بازخوانی آیات راهبردی قرآن کریم میتواند نقشه راهی روشن برای عبور از تنگناها ارائه دهد. آیه ۲۶۸ سوره بقره با ترسیم تقابل «وعده فقر» شیطان و «وعده مغفرت و فضل» الهی، یکی از کلیدیترین مبانی قرآنی در تحلیل جنگ روانی و شناختی به شمار میرود؛ موضوعی که حجتالاسلام حسین حسنخواه در گفتوگویی تفصیلی به تبیین ابعاد فردی و اجتماعی آن پرداخته است.
حجت الاسلام حسنخواه به تبیین آیه ۲۶۸ سوره مبارکه بقره به عنوان یکی از کلیدیترین آیات قرآن در عرصه تقابل جبهه حق و باطل پرداخت. ایشان با اشاره به قرار داشتن در ایام پرفضیلت ماه رمضان و طرح ملی «زندگی با آیهها»، این آیه را نقشه راهی برای استقلال اقتصادی، اجتماعی و سیاسی جامعه مؤمنان دانست و ابعاد جدیدی از مفهوم جنگ شناختی در این آیه شریفه را تشریح کرد.
تفسیر آیه؛ دو راهی وعده شیطان و وعده خدا
حجت الاسلام حسنخواه با قرائت آیه شریفه «الشَّیْطانُ یَعِدُکُمُ الْفَقْرَ وَ یَأْمُرُکُمْ بِالْفَحْشاءِ وَ اللَّهُ یَعِدُکُمْ مَغْفِرَةً مِنْهُ وَ فَضْلًا وَ اللَّهُ واسِعٌ عَلِیمٌ» به تشریح پیامهای آن پرداخت.
وی با بیان اینکه این آیه در ادامه آیات مربوط به انفاق نازل شده است، گفت: شیطان به هنگام انفاق، شما را از فقر و تهیدستی میترساند و به کار زشت [بخل و خودداری از انفاق] امر میکند، در حالی که خداوند به شما وعده آمرزش و فزونی (در رزق و برکت) میدهد. این یک دو راهی تاریخی و همیشگی است؛ نبردی که در عمق جان و ذهن آدمی رخ میدهد.
ترس از فقر؛ استراتژی ثابت شیطان در طول تاریخ
این کارشناس مسائل دینی با اشاره به راهبرد شیطان برای تسلط بر انسان، خاطرنشان کرد: "شیطان یک استراتژی ثابت دارد: ایجاد ترس از آینده. در قرآن میخوانیم که شیطان شما را از فقر میترساند. او با القای این توهم که اگر انفاق کنید یا در راه خدا هزینه کنید، تهیدست خواهید شد، شما را از حرکت بازمیدارد. این همان منطقی است که امام علی (ع) در نهجالبلاغه به آن اشاره کرده و میفرماید: «در شگفتم از بخیل؛ به سوی فقری میشتابد که از آن میگریزد و ثروتی را از دست میدهد که برای به دست آوردنش تلاش میکند»."
وی افزود: شیطان در قامت یک مشاور ظاهر میشود و میگوید: بهتر است اموالت را ذخیره کنی تا به هنگام پیری و بیماری نیازمند نمانوی». این وعدهها هرگز رنگ واقعیت به خود نمیگیرد، چرا که شیطان فریبکار است و قدرتی ندارد.
رابطه فقر و فحشا؛ زنجیر وارونه شیطان
حجت الاسلام حسنخواه به ارتباط معنادار میان فقر و فحشا در آیه اشاره کرد و گفت: "نکته بسیار ظریف اینجاست که شیطان اول شما را از فقر میترساند و بعد به فحشا امر میکند. این یعنی میان بخل و ترس از فقر از یک سو و بروز زشتیها و گناهان از سوی دیگر، رابطه مستقیمی وجود دارد. وقتی جامعهای روحیه انفاق و ایثار را از دست بدهد و ثروت در دست عدهای محدود جمع شود، فقر در جامعه ریشه میدواند و فقر، سرچشمه بسیاری از ناهنجاریهای اخلاقی و اجتماعی میشود.
وی در مقابل وعده شیطان، به وعدههای قطعی الهی اشاره کرد و اظهار داشت: خداوند در مقابل، دو وعده به ما میدهد: «مغفرت» و «فضل». یعنی هم گناهان شما را میآمرزد و هم به مال و زندگیتان برکت و فزونی میدهد. نیاز ما در فردای قیامت به مغفرت الهی، به مراتب بیشتر از نیاز ما به رفاه مادی در این دنیاست. مفسران چهار دلیل برای برتری وعده الهی بر وعده شیطانی ذکر کردهاند: اولاً ممکن است اصلاً به آن سن پیری نرسیم، ثانیاً ممکن است مالی که برای فردا نگه داشتهایم از بین برود، ثالثاً ممکن است نتوانیم از آن استفاده کنیم و رابعاً بهرهمندی از مال دنیا موقتی است اما بهرهمندی از انفاق در قیامت ابدی است.
میدان نبرد؛ از ترسهای روزمره تا جنگ شناختی
این کارشناس مذهبی در ادامه با تأکید بر اینکه جنگ اصلی، جنگی شناختی است، به تبیین ابعاد کاربردی این آیه در زندگی روزمره پرداخت: گاهی شیطان در سادهترین تصمیمهای زندگی ما نفوذ میکند. مثلاً وقتی قصد ازدواج یا فرزندآوری داریم، ترس از هزینهها ما را منصرف میکند. این همان «وعده فقر» شیطان است. اما مؤمن کسی است که به «وعده فضل» خدا توکل کند و اقدام نماید. یا وقتی از گرانی میترسیم و از مهمانی دادن و انفاق خودداری میکنیم، یا نوجوانی از ترس مسخره شدن و کاهش محبوبیت، به همراهی با کار غلط تن میدهد، همه اینها صحنههای نبرد شناختی است که شیطان با وعده فقر (اعم از فقر مالی، فقر محبوبیت، فقر توجه) ما را به سمت زشتیها سوق میدهد.
مدیر حوزه معارف اسلام ناب استان گیلان با ذکر مثالهای عینی افزود: در فضای مجازی، برخی از ترس کاهش دنبال کننده، حقیقت را نمیگویند. این معامله با شیطان است. کاسبانی که از ترس کم شدن سود، به احتکار یا کمفروشی روی میآورند، این همان «فحشای اقتصادی» است که ریشه در «وعده فقر» شیطانی دارد. در مقابل، امیرالمؤمنین علی (ع) میفرمایند: «هرگاه درمانده شدید، با صدقهدادن با خدا تجارت کنید.» این نگاه، صدقه را نه از دست دادن، که تجارتی پرسود برای افزایش روزی معرفی میکند.
میدان نبرد اصلی: دستگاه محاسباتی انسان
حجت الاسلام والمسلمین حسنخواه با استناد به بیانات مقام معظم رهبری، هسته اصلی این جنگ را "دستگاه محاسباتی" انسان دانست و تصریح کرد: "رهبر معظم انقلاب در دیدار با مسئولان نظام در سال ۱۳۹۳ فرمودند: همه این کارهایی که شیطان انجام میدهد... برای این است که دستگاه محاسباتی انسان مؤمن را از کار بیندازد تا محاسبه غلط انجام بدهد... محاسبه غلط، یکی از بزرگترین خطرهاست... تواناییهای انسان، تحت سرپنجه اراده اوست، و اراده انسان تحت تأثیر دستگاه محاسباتی او است؛ اگر دستگاه محاسباتی بد کار کرد، اراده انسان تصمیمی میگیرد و در جهتی میرود که خطاست.
وی توضیح داد: جهانبینی شیطانی بر پایه «هراس از آینده» و منطق «کاستن» استوار است. در این نگاه، صد واحد سرمایه، پس از انفاق ده واحد، به نود واحد تقلیل مییابد. این نگرش دو خروجی بیشتر ندارد: بخل و زشتیها. اما خداوند سنت دیگری در عالم جاری کرده است؛ در دستگاه فکری الهی، صد واحد منهای ده واحد میتواند به هفتصد واحد یا بیشتر تبدیل شود. این همان نگاه قرآنی است که میفرماید: «مَثَلُ الَّذینَ یُنْفِقُونَ أَمْوالَهُمْ فی سَبیلِ اللَّهِ کَمَثَلِ حَبَّةٍ أَنْبَتَتْ سَبْعَ سَنابِلَ فی کُلِّ سُنْبُلَةٍ مِائَةُ حَبَّةٍ».
کاربرد آیه در شرایط امروز؛ جنگ روانی دشمن و راهبرد مقاومت
این کارشناس مذهبی در ادامه با تطبیق مفاهیم آیه بر شرایط کنونی کشور، تصریح کرد: امروز دشمنان انقلاب اسلامی، به ویژه استکبار جهانی، دقیقاً با همین منطق شیطانی با ملت ایران مواجه شدهاند. آنها با تحریمهای ظالمانه، جنگ رسانهای و ایجاد نوسانات اقتصادی، میخواهند به ما بگویند: اگر در برابر ما مقاومت کنید و استقلال خود را حفظ کنید، فقیر و تهیدست خواهید شد. این دقیقاً همان «یَعِدُکُمُ الْفَقْرَ» شیطان است.
وی افزود: شیطان بزرگ آمریکا با تحریمها، ملت ما را در مسیر مقاومت با وعده فقر میترساند. لذا می توان گفت این آیه یک بیانیه جامع درباره استقلال اقتصادی، سیاسی و اعتقادی جامعه مؤمن است.
حجت الاسلام والمسلمین حسنخواه در پایان با ذکر شعری از سعدی شیرینسخن، خاطرنشان کرد: "سعدی چه زیبا سروده است: مخور هول ابلیس تا جان دهد / همان کس که دندان دهد نان دهد». راه مقابله با این جنگ روانی، ایمان به وعده «فضل» الهی است. خداوند «واسِعٌ عَلِیم» است؛ یعنی قدرتش وسیع و به همه چیز داناست. اگر ما به جای ترس از تحریم و تهدید دشمن، به فضل و رحمت الهی اعتماد کنیم و انفاق و ایثار و همدلی را در جامعه تقویت کنیم، خداوند نه تنها ما را از تنگناها نجات میدهد، بلکه عزت و سربلندی را نیز برای ما به ارمغان میآورد.
