روایتی زنانه که مرزها را بی‌اعتبار می‌کند

زهره مداح 

پیام ما 

«حریر غزاله»، روایتی زنانه از مهاجرت، خاطره و هویت از «جوخه الحارثی»، اولین نویسنده عرب‌زبانی است که موفق به دریافت جایزه ادبی بوکر شده است.

ادبیات معاصر عرب در سال‌های اخیر با صداهایی تازه و متفاوت توانسته نگاه جهانیان را به خود جلب کند و در میان این صداها، جوخه الحارثی جایگاه ویژه‌ای دارد. او از جمله نویسندگانی است که توانسته با تلفیق روایت‌های بومی و دغدغه‌های جهانی، تصویری تازه از زندگی انسان عرب در دوران معاصر ارائه دهد. آثارش معمولاً بر زندگی‌های درونی شخصیت‌ها تمرکز دارند و تجربه‌های زنان را با نگاهی ظریف و چندلایه روایت می‌کنند. 

رمان «حریر غزاله» نیز در ادامه همین مسیر شکل گرفته است. در این رمان، نویسنده سراغ زنانی می‌رود که هر کدام در گوشه‌ای از جهان، با مسئله تغییر، مهاجرت، خاطره و بازتعریف هویت روبه‌رو هستند. فضای داستانی، هم‌زمان شخصی و اجتماعی است و تلاش می‌کند نشان دهد چگونه زندگی‌های فردی در دل تحولات بزرگ فرهنگی و تاریخی معنا پیدا می‌کنند. «حریر غزاله» نه‌فقط یک روایت داستانی، بلکه تلاشی برای فهمیدن وضعیت انسان در جهانی است که مرزهایش مدام در حال جابه‌جایی است. همین نگاه چندوجهی باعث می‌شود رمان از همان ابتدا خواننده را وارد فضایی کند که در آن گذشته و حال، خاطره و واقعیت و امید و تردید در کنار هم جریان دارند.

«حریر غزاله» داستان زندگی زنانی است که هر کدام با تجربه‌ای متفاوت از جابه‌جایی و تغییر رو‌به‌رو هستند. آنها در شهرها و فرهنگ‌های گوناگون زندگی می‌کنند و تلاش دارند میان ریشه‌های گذشته و واقعیت‌های تازه تعادل ایجاد کنند. روایت‌ها به‌صورت چندصدایی و غیرخطی پیش می‌روند و همین ساختار باعث می‌شود خواننده به‌جای دنبال کردن یک مسیر مشخص، وارد شبکه‌ای از خاطرات، روایت‌ها و تجربه‌های انسانی شود. در این میان، دوستی‌ها و روابط انسانی نقش مهمی دارند و به‌عنوان پلی میان گذشته و اکنون عمل می‌کنند.

یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های رمان، توجه به جزئیات زندگی روزمره است؛ جزئیاتی که در نگاه اول ساده به نظر می‌رسند، اما به‌تدریج به نشانه‌هایی از دگرگونی‌های عمیق درونی تبدیل می‌شوند. نویسنده از خلال همین لحظه‌های کوچک، تصویر بزرگ‌تری از جامعه و تغییرات فرهنگی ارائه می‌دهد. زنان داستان نه شخصیت‌های نمادین و دور از دسترس، بلکه انسان‌هایی واقعی با تردیدها، آرزوها و ترس‌های ملموس هستند. آنها گاهی در برابر تغییر مقاومت می‌کنند و گاهی ناچارند خود را با شرایط جدید سازگار کنند. 

کتاب به موضوعاتی چون هویت، تعلیق، خاطره، تنهایی و دوستی می‌پردازند. مهاجرت در این رمان علاوه‌بر اینکه یک حرکت جغرافیایی است، سفری درونی هم است که شخصیت‌ها را وادار می‌‌کند دوباره به گذشته خود نگاه کنند و تعریف تازه‌ای از «خانه» و «خود» بسازند. نویسنده تلاش می‌کند نشان دهد چگونه انسان‌ها در مواجهه با تغییر، ناچارند میان آنچه بوده‌اند و آنچه می‌خواهند باشند، تعادل تازه‌ای پیدا کنند.

زبان رمان حال‌و‌هوایی شاعرانه دارد و روایت‌ها اغلب از دل تأمل‌های درونی شخصیت‌ها شکل می‌‌گیرند. همین ویژگی باعث می‌شود خواننده بیش از آنکه صرفاً ناظر بیرونی باشد، به ذهن و احساسات شخصیت‌ها نزدیک شود. فضای داستانی نیز میان واقعیت روزمره و خاطره در حرکت است و گاه مرز میان این دو، به‌عمد مبهم می‌شود تا تجربه ذهنی شخصیت‌ها پر‌رنگ‌‌تر جلوه کند. درنتیجه، خواندن رمان شبیه قدم زدن در مجموعه‌ای از روایت‌های به‌هم‌پیوسته است که هر کدام بخشی از تصویر کلی را کامل می‌کنند. 

در «حریر غزاله»، انسان معاصر مدام میان گذشته و آینده در حرکت است و تلاش می‌کند معنای تازه‌ای برای زندگی خود پیدا کند. آنچه کتاب را ماندگار می‌کند، شیوه‌ای است که نویسنده از خلال تجربه‌های شخصی آنها، پرسش‌هایی عمیق درباره هویت، تعلق و تغییر مطرح می‌کند. 

شخصیت‌های رمان در مسیر زندگی‌شان با چالش‌هایی رو‌به‌رو می‌شوند که فراتر از مرزهای جغرافیایی است و به تجربه مشترک بسیاری از انسان‌ها در جهان امروز تبدیل شده است.

یکی از مهم‌ترین دستاوردهای اثر، توانایی آن در پیوند دادن فرهنگ بومی با دغدغه‌های جهانی است. نویسنده بدون فاصله گرفتن از فضای اجتماعی و فرهنگی خود، داستان‌هایی را روایت می‌کند که برای خوانندگان از هر نقطه‌ای قابل‌درک است. این ویژگی باعث می‌شود رمان هم‌زمان حس صمیمیت و گستردگی داشته باشد؛ گویی داستان‌ها از دل زندگی‌های واقعی بیرون آمده‌اند، اما به پرسش‌هایی فراگیر و انسانی تبدیل شده‌اند.

ساختار چندلایه و روایت‌هایی درهم‌تنیده ممکن است در ابتدا چالش‌برانگیز به نظر برسد، اما همین ویژگی خواننده را به مشارکت فعال در خواندن دعوت می‌کند. هر روایت، قطعه‌ای از پازلی بزرگ‌تر است و درنهایت تصویری شکل می‌گیرد که نشان می‌دهد زندگی انسان‌ها چگونه در دل خاطره‌ها، دوستی‌ها و انتخاب‌های کوچک ساخته می‌شود. در پایان کتاب، آنچه بیش از همه باقی می‌ماند، حس نزدیکی به تجربه‌های مشترک انسانی است؛ احساسی که مرزهای فرهنگی را پشت سر می‌گذارد.

در مجموع، «حریر غزاله» اثری است که ارزش آن در فضایی است که برای تأمل درباره مفهوم خانه، خاطره و هویت ایجاد می‌کند. رمانی که خواننده را دعوت می‌کند کمی آهسته‌تر به زندگی نگاه کند و از خلال داستان‌های دیگران، بخشی از خود را بازشناسی کند؛ دعوتی که شاید مهم‌ترین دلیل ماندگاری این اثر در ذهن مخاطب باشد.

نام کتاب: حریر غزاله

مترجم: معانی شعبانی

ناشر: انتشارات ققنوس

سال چاپ: ۱۴۰۴

تعداد صفحه: ۱۹۱

قیمت: ۲۱۰ هزار تومان

ضررده‌ترین آزادراه‌ها کدامند؟