جمعه 24 بهمن 1404
Thursday, 12 February 2026
عصر ایران؛ علی نجومی - سلطان رمان های جاسوسی خوانده اندش. کتاب هایش ترکیب جذابی از تعلیق و واقع گرایی بودند که ریشه در دانش و تجربه وسیعش از جاسوسی بین المللی و هنر نویسندگی اش داشتند.
متولد سال ۱۹۳۱ در درست انگلستان بود و در دسامبر ۲۰۲۰ در همان کشور درگذشت. نام اصلی اش دیوید کورنول بود اما همه او را با نام مستعارش یعنی جان لوکاره می شناسند.
پیش از او رمان های جیمز باند نوشته ایان فلمینگ تراز داستان های جاسوسی شناخته می شدند که روایتی رمانتیک و پر زرق و برق و تا حد زیادی خیال پردازانه از فعالیت های اطلاعاتی و جاسوسی بودند.
اما لوکاره توانست وجه تاریک و پر رمز و راز یک جاسوس حرفه ای را به شیوه ای استادانه به رشته تحریر درآورد.
در جهان آثار لوکاره، اساسا تمایز بین شخصیت های بد و خوب، منفی و مثبت چندان کار ساده ای نیست.
اما این جان لوکاره چه شد که سر و کارش به دنیای ادبیات جاسوسی افتاد؟
لوکاره در دانشگاه برن سوئیس زبان های خارجه خواند و بعداً خدمت سربازیش را در اطلاعات ارتش بریتانیا انجام داد و بخش مهمی از آن دوره را به هدایت مأموران اطلاعاتی درجه پایین به کشورهای اروپای شرقی گذراند. سپس به دانشگاه آکسفورد رفت و از آن جا با مدرک لیسانس فارغ التحصیل شد.
جان لوکاره
سپس ۲ سال در کالج مشهور ایتون در انگلیس تدریس کرد و بعد به MI6 یا سرویس اطلاعات مخفی بریتانیا پیوست و در آن دوره کارش این بود که اطلاعات جمع آوری شده را بررسی کند و احتمالا از همین جا ایده پردازی برای رمان های جاسوسی به سراغش آمدند.
اولین کتابش « تلفن به مرد مرده» را در سال ۱۹۶۱ منتشر کرد. از آن جا که برای یک مأمور اطلاعاتی استفاده از نام اصلی ممنوع بود جان لوکاره شد نام مستعار دیوید کورنول.
در همین کتاب تلفن به مرد مرده بود که شخصیت جرج اسمایلی پا به عرصه وجود گذاشت که در آثار بعدی لوکاره هم حضور داشت.
جان لوکاره خودش در این ارتباط می گوید:
وقتی شخصیت اسمایلی در ذهنم نقش می بست، گذشته، خاطرات و زندگی شخصی ناگوارش و البته توانایی بی نظیر حرفه ایش همه و همه برایم مسجل ساختند که با نوشتن در مورد جرج اسمایلی می توانم سال ها از کتاب نوشتن نان در آورم و زندگی مرفهی داشته باشم.
در همان سال ها بود که کیم فیلبی افسر اطلاعاتی مشهور انگلیسی که جاسوس شوروی بود به مسکو گریخت و مشخص شد نام بسیاری از افسران و مأموران اطلاعاتی انگلیسی توسط فیلبی و حلقه کمبریج به روس ها داده شده است و از آن جمله جان لوکاره بود. به همین دلیل او مجبور شد فعالیت اطلاعاتی را کنار بگذارد.
بعدها شخصیت کیم فیلبی منبع الهام جان لوکاره در خلق شخصیت جرالد در کتاب« پیله ور، خیاط، سرباز، جاسوس شد که در سال ۱۹۷۴ منتشر شد.
اما اولین رمان مشهور جان لوکاره که او را وارد تالار مشاهیر کرد عبارت بود از « جاسوسی که از سردسیر آمد» که در سال ۱۹۶۳ منتشر شد و بعدها فیلمی بر اساس آن توسط مارتین ریت با بازی ریچارد برتون ساخته شد.
این اثر لوکاره هنوز بعد از دهه ها می تواند سمبل تعلیق و دوگانگی های اخلاقی مأموران اطلاعاتی باشد. کتاب به روشنی فعالیت های جاسوسی کشورهای غربی را از نظر اخلاقی با دموکراسی ادعایی غربی و ارزش های آن در تضاد می داند.
داستان در مورد الک لیماس مأمور اطلاعاتی بریتانیا در برلین است که دیگر از این حرفه دلزده شده و مترصد کنار گذاشتن آن است تا زندگی کم دردسری را دنبال کند اما پیش از آن باید یک مأموریت سخت را به انجام برساند.
دیگر آثار مشهور جان لوکاره عبارتند از: دار و دسته اسمایلی، خانه روسیه، خیاط پاناما و باغبان ثابت.
اگر چرخی در آثار لوکاره بزنیم متوجه می شویم چند تم اصلی در کارهای او تکرار وی شوند که شاید مهم ترین آن ها خیانت باشد.
خیانت چه در بعد کشوری و چه در بعد زندگی شخصی، قهرمان ها و ضد قهرمان های آثار لوکاره را در معرض چالش های اخلاقی قرار می دهند.
این چالش ها به جای آن که برای موعظه های کسالت بار استفاده شوند توسط لوکاره تبدیل به دریچه ای بی نظیر به روح و روان انسان های داستان هایش می شوند. آدم هایی که ضعف های اخلاقی شان آن ها را از پا می اندازد.
تم پر رنگ دیگر در آثار لوکاره عبارت است از فشار روانی کار جاسوسی. کاراکترهای لوکاره در آثار او گویا روی یک تردمیل می دوند و رفته رفته تپش قلبشان بالاتر و بالاتر می رود و جایی می رسد که خواننده به خود می گوید الان است که سکته ای کار کاراکتر را تمام کند اما او هم چنان ادامه می دهد چون از حرکت ایستادن یعنی پرت شدن و پایان دوران حرفه ای.
