آزاده آریایی طراح مد و لباس، در گفتوگو با خبرنگار مهر با تأکید بر اینکه تنوع بدون ساختار زیباییشناختی به مصرفگرایی منجر میشود، اظهار کرد: تنوع محصولات مد و لباس در هر مرحله، چیزی جدید به همراه دارد که از جهاتی میتواند خوب باشد و از جهاتی نیز نهچندان مطلوب. انسان، همواره در جستوجوی تازگی است و همین ویژگی، ذهن او را فعال نگه میدارد. به همین دلیل، تنوع میتواند به شکلی، حس ماجراجویی ذهن انسان را ارضا کند.
وی افزود: از سوی دیگر، انسانها همواره در پیِ زیبایی بودهاند و تنوع، در ذات خود میتواند خدمتی به زیباییشناسی باشد. اما به نظر من، اگر تنوع به نقطهای از «زیبایی مطلق» برسد، دیگر نیازی به تغییر ندارد.
این طراح مد و لباس گفت: برای مثال وقتی لباسهای اقوام مختلف را میبینیم، متوجه میشویم که پس از رسیدن به ساختار زیباییشناختی مطلوب، فرم اصلی خود را حفظ کردهاند. این ساختارها از نظر رنگ، محیط و فرهنگ جامعهشان کاملاً هماهنگاند و همانگونه که در طبیعت نیز تنوع طبیعی وجود دارد، در طراحی پوشاک سنتی نیز تنوعی هماهنگ با زیستجهان انسان شکل میگیرد.
گاهی تنوع تا جایی پیش میرود که دیگر ساختار زیباییشناختی ندارد
وی خاطرنشان کرد: اما گاهی تنوع تا جایی پیش میرود که دیگر ساختار زیباییشناختی ندارد. صرفاً نوعی ساختارشکنی است برای تولید چیزی متفاوت، نه چیزی زیبا. این نوع از تنوع، مصرفگرایی را افزایش میدهد؛ همهی ما لباسهایی داریم که صرفاً به دلیل متفاوت بودن با سایر لباسها خریدهایم، اما وقتی آنها را به خانه آوردهایم، دیدهایم که نه با هم ست میشوند، نه رنگ یا طرحشان دلنشین است. در چنین موقعیتهایی، تفاوت جای زیبایی را میگیرد و انتخابها از سر شتاب و هیجان انجام میشوند.
آریایی با اشاره به اینکه رسالت واقعی طراح لباس، خلق تنوعی است گفت: این تنوع بر پایه هنر و زیبایی شکل گرفته باشد. اگر چنین شود، «تنوع» بهشکلی نرم و پایدار اتفاق میافتد و به مصرفگرایی منجر نمیشود. چنین لباسی بهقدری در نسبتهای بصری، رنگ، مدل و فرم هماهنگ است که حتی سالها بعد، دوباره میتوان آن را پوشید و هنوز زیبا دید.
وی خاطرنشان کرد: در این میان دو نوع تنوع داریم؛ نخست، تنوعی اصیل که به اقتصاد و زیبایی پایدار کمک میکند؛ و دوم تنوعی زودگذر که فقط برای فروش بیشتر طراحی شده است. نوع دوم متأسفانه به محیط زیست، اقتصاد خانواده و حتی ساختار فرهنگی جامعه آسیب میزند.
این طراح مد و لباس در پاسخ به این پرسش که آیا تنوع میتواند تولیدکنندگان و طراحان ما را بهسمت اصالت و هویتبخشی سوق دهد؟ اظهار کرد: اگر تنوع بر پایه نظم هنری و شناخت بنیادهای زیباییشناسی رخ دهد، نتیجه مثبت خواهد بود. اما واقعیت این است که امروز اغلب انتخابها بر اساس دادههای ناقص از منابعی مانند پینترست یا سایتهای مد جهانی انجام میشود. ما نمیدانیم پشت هر طرح یا لباس چه اندیشهای وجود داشته است. چون اطلاعات را بریدهبریده و سطحی دریافت میکنیم، بخشی از یک طرح را با بخشهای نامرتبط دیگر ترکیب میکنیم و در نهایت، زیبایی واقعی و مفهوم هنری اثر از بین میرود.
طراحی لباس نیز نیاز به پشتوانهی مفهومی دارد
وی افزود: اگر در کشور خود، ساختاری آموزشی برای طراحی لباس داشته باشیم که جامع و عمیق باشد، میتوانیم درک کنیم همانطور که یک برند، صرفاً کالا نمیفروشد، بلکه «خاطره» و «داستان» میفروشد، طراحی لباس نیز نیاز به پشتوانه مفهومی دارد. وقتی پشت هر کالا داستانی هنری و فرهنگی قرار گرفته باشد، میتوان آن را نه بهعنوان محصولی مصرفی، بلکه بهعنوان اثری هنری عرضه کرد.
آریایی گفت: اما وقتی طراحی لباس به شکل کلاژی از ایدههای پراکنده و تقلید از منابع مختلف انجام میشود، نهتنها به هویت هنری آسیب میزند، بلکه در نهایت به ضرر تولیدکننده نیز تمام میشود. چنین محصولاتی ممکن است در یک بازه کوتاه، فروش خوبی داشته باشند، اما بهسرعت از چرخه مصرف خارج میشوند و زیان اقتصادی به دنبال دارند، چراکه پشت آنها هیچ برنامهریزی، برندسازی یا خط فکری وجود نداشته و صرفاً بهصورت کولاژی از طرحهای مختلف ساخته شدهاند.
وی یادآور شد: برای رسیدن به مرحلهای که در آن، تنوع همزمان با اصالت و زیبایی حفظ شود، باید چند مسئله را موشکافانه بررسی کرد. من میتوانم این موارد را دقیقتر توضیح دهم یا در قالب یک فایل PDF خدمتتان ارائه کنم.
این طراح مد و لباس گفت: یکی از مهمترین نکات این است که اغلب تولیدکنندگان ما، طراح لباس حرفهای ندارند. در بسیاری از تولیدیها، خود تولیدکننده یا افراد غیرمتخصص، صرفاً با مشاهده پوشاک مزونها، محصولات دیگر را کپی میکنند. این روند کپیبرداری، کیفیت را در هر مرحله کاهش میدهد.
طراح لباس باید همواره به سه سؤال اساسی پاسخ دهد
وی افزود: از سوی دیگر، بسیاری از طراحان لباس، مبانی هنرهای تجسمی را بهدرستی در طراحی خود بهکار نمیگیرند، در حالی که این مبانی رابطه مستقیم با فضا، بافت و معماری محیط زندگی انسان دارد. برای نمونه، در کویر، ترکیب رنگ فیروزهای لباس با نارنجی خاک کویر، ترکیبی چشمنواز ایجاد میکند. این نشان میدهد که هارمونی رنگ و فضا بر درک زیبایی تأثیر مستقیم دارد.
آریایی گفت: طراح لباس باید همواره به سه سؤال اساسی پاسخ دهد؛ چه کسی، کجا و چگونه قرار است این لباس را بپوشد؟ وقتی تولیدیها در تهران، لباسی طراحی میکنند و همان را بدون تغییر در مناطق گرمسیر یا سردسیر عرضه میکنند، یعنی به این سه پرسش توجه نکردهاند.
وی افزود: به باور من، تحقیق درباره این مسائل یکی از رسالتهای اصلی اتحادیههای پوشاک و خیاطان است. متأسفانه بهجز دریافت هزینههای معمول، کمتر دیده میشود که این نهادها در زمینهی پژوهش بازار یا آموزش فعال باشند. این در حالی است که چنین تحقیقاتی باید بهصورت گروهی و سازمانیافته انجام شده، سپس نتایج آن در اختیار طراحان و تولیدکنندگان قرار گیرد تا هر کدام بتوانند تحقیقات تکمیلی خود را بر اساس آن انجام دهند
