محمدعلی زلفیگل؛ وزیر پیشین علوم، تحقیقات و فناوری: گذر از نظام «سلطنتی» به نظام «مردم سالاری دینی» بستر لازم را برای نوآوری اجتماعی میسر کرد. پیشرفت فرایندی است که در آن، جامعه از وضع موجود به وضع مطلوبی متحول شود و «توسعه پایدار» پیشرفتی است که نیازهای حال حاضر را برآورده کند، بدون اینکه توانایی نسلهای آینده را در برآوردن نیازهای خود به مخاطره اندازد. مهمتر اینکه، سرمایههای یک کشور دچار افت بها نشوند و به محیط زیست نیز آسیبی نرسد. پیشرفت پایدار هر کشوری براساس توانمندیهای خاص آن کشور تعریف میشود. توسعه منابع انسانی، علمی، اقتصادی، صنعتی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی از ارکان به وجود آورنده پیشرفت پایدار در هر کشوری است. در اوایل دوران بعد از پیروزی انقلاب اسلامی، بنا به دلایل زیر، توسعه کمی آموزش عالی در کشور بهمنظور ترویج علم یا به عبارت بهتر، بسترسازی مناسب برای کسب دانش توسط اقشار مختلف جامعه ضروری به نظر میرسید:
۱- با وجود اینکه تعداد زیادی پزشک از کشورهای خارجی نظیر هندوستان، فیلیپین و غیره در کشور مشغول به کار بودند، سطح بهداشت و دسترسی به پزشک در کشور، بالاخص در روستاها، با حد قابل قبول فاصله زیادی داشت.
۲- بهدلیل رشد جمعیت در کشور، نیاز به معلمان و دبیران در آموزش و پرورش و همچنین اساتید در دانشگاهها یک واقعیت غیرقابل انکار بود.
حرکت چرخ تولید علم
بخشی از عوامل مهمی که منجر به حرکت چرخ تولید علم در راستای تحقق مرجعیت علمی بعد از پیروزی انقلاباسلامی در کشورشدهاست، عبارتند از:
- مقایسه تولید علمی ایران با کشورهای همسطح و مشخص شدن عقب ماندگی جدی علمی برای مسئولان نظام علمی کشور، که موجب چاره اندیشی در این خصوص شد.
- نیاز دانشگاهها و پژوهشگاهها به اعضای هیات علمی و عدم امکان اعزام دانشجوی دکترا در حد نیاز به خارج از کشور، از عوامل تقویتکننده توسعه تحصیلات تکمیلی در دانشگاه های کشور شد.
- تاسیس و توسعه تحصیلات تکمیلی (مقاطع کارشناسی ارشد و دکترا) در دانشگاههای کشور منجر به تولید علم و فناوری شد.
- استانداردهای علمی و فناوری و انتظارات معقول از دانشجویان دورههای دکتری و مشروط کردن فارغ التحصیلی آنان به داشتن برونداد علمی، فناوری و نوآوری معتبر رعایت شد.
- سیاست آموزش پژوهش محور و پژوهش آموزشمحور در ارتقای اعضای هیات علمی دانشگاهها اتخاذ شد و بر اجرای دقیق و جدی آن پا فشاری شد.
- نظام سنجش و انگیزش موثر برای احترام و عزت بیشتر به اعضای هیات علمی که بروندادهای علمی متمایز خلق میکنند، طراحی، تدوین، تصویب، اجرا و نظارت شد.
- رویدادهای مرجعیتیاب، مرجعیتگزین و مرجعیتساز علمی نظیر هفته پژوهش و فناوری، جشنواره ها و المپیادهای مختلف و تلاش برای نهادینه کردن فرهنگ پژوهش، فناوری و نوآوری در کشور ومعرفی دانشجویان، دانشپژوهان، دانشمندان، پژوهشگران، فناوران و نوآوران موفق به عموم مردم برگزار شد.
- سیاست گذاری ترویجی و فرهنگی برای علم، فناوری و نوآوری توسط مراجع ذیصلاح در کشور انجام شدهاست.
- رتبهبندی دانشگاهها، پژوهشگاهها و پارکهای علم و فناوری کشور براساس شاخصهای اساسی تولید علم، فناوری و نوآوری انجام میشود.
- حرکت به سوی بومی شدن تحقیقات در کشور انجام شدهاست. تعامل و دیپلماسی علمی نیز برای جلوگیری از رشد عنکبوت وار علمی ترغیب و تشویق میشود.
- نوآوری فرهنگی و فرهنگ نوآوری، استاندارد سازی و استانداردپذیری علمی در موسسات آموزشی، پژوهشی و فناوری انجام میشود.
- با مرجعیت علمی پیوندی، توسعه اجتماعی و علمی در چشمانداز، نقشه جامع علمی و برنامه های پنج ساله پیشرفت کشور به هم پیوند زده شدهاست.
- برای همه مراحل، از ترویج علم تا تولید ثروت از دانش برنامهریزی عملیاتی صورت گرفته است.
- ساختارهای دانشمدار در عصر دانایی همچون مؤسسۀ استنادی علوم و پایش علم و فناوری (ISC)، بنیاد ملی نخبگان، پارکهای علم و فناوری، معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش بنیان رئیسجمهور، معاون فناوری و نوآوری وزارت علوم، سامانههای هوشمند و هدفمند ذیل سامانه نظام ایده ها و نیازها (نان) و موارد مهم دیگر طراحی شده و به اجرا در آمدهاست.
