با پیچیدهتر شدن بازارهای مالی و افزایش نیاز افراد به سرمایهگذاری هوشمندانه، ابزارهایی به وجود آمدهاند که مسیر ورود به بازار سرمایه را سادهتر، شفافتر و کمریسکتر میکنند. صندوقهای سرمایهگذاری از جمله مهمترین این ابزارها هستند؛ ساختارهایی که با جمعآوری سرمایه افراد مختلف، آن را بهصورت حرفهای در داراییهای گوناگون به کار میگیرند. صندوقها انواع مختلفی دارند اما در این مطلب قصد داریم درباره دو نوع کمتر شناخته شده، یعنی صندوق بخشی و صندوق املاک و مستغلات صحبت کنیم.
صندوق قابل معامله در بورس (ETF)
قبل از بررسی نوع صندوق، لازم است درباره نحوه خرید و فروش آن صحبت کنیم. صندوقها از این نظر به دو نوع ETF و صدور و ابطالی تقسیم میشوند. صندوق قابل معامله در بورس یا ETF را میتوان نقطه تلاقی سادگی و کارایی دانست. این نوع صندوقها بهگونهای طراحی شدهاند که واحدهای آنها مانند سهام عادی، در طول ساعات معاملاتی بورس خرید و فروش میشود. ETFها معمولا یک شاخص، یک صنعت یا ترکیبی از داراییها را دنبال میکنند و به سرمایهگذار این امکان را میدهند که تنها با خرید یک نماد، در سبدی متنوع از داراییها شریک شود. این ویژگی باعث میشود حتی افرادی که دانش تخصصی بالایی از تحلیل بازار ندارند، بتوانند از مزایای تنوعبخشی و مدیریت حرفهای بهرهمند شوند. در ایران، ETFها از سال ۱۳۹۲ راهاندازی شدهاند و امروزه به یکی از محبوبترین ابزارها تبدیل شدهاند، با نقدشوندگی بالا و هزینههای پایین.
از منظر عملی، ETFها شفافیت بالایی دارند؛ ترکیب داراییها، ارزش خالص داراییها (NAV) و عملکرد آنها بهصورت منظم در سایتهایی مانند fipiran.ir منتشر میشود. همچنین هزینههای مدیریتی این صندوقها معمولا کمتر از صندوقهای سنتی است، چراکه بسیاری از آنها بهصورت غیرفعال و با هدف دنبالکردن یک شاخص مشخص اداره میشوند. نقدشوندگی بالا، امکان ورود و خروج سریع از سرمایهگذاری و قابلیت استفاده در استراتژیهای کوتاهمدت و بلندمدت، ETFها را به گزینهای جذاب برای طیف وسیعی از سرمایهگذاران تبدیل کرده است. علاوه بر این، معاملات واحدهای ETF معاف از مالیات است که مزیت دیگری به شمار میرود.
صندوق بخشی چیست؟
صندوقهای بخشی معمولا از نوع صندوق ETF هستند و تمرکز آنها نه بر کل بازار، بلکه بر یک بخش یا صنعت خاص است. صندوق بخشی منابع مالی خود را در شرکتهایی سرمایهگذاری میکند که همگی در یک حوزه مشخص فعالیت دارند؛ برای مثال بانکداری، پتروشیمی، فناوری، فلزات اساسی یا سلامت. این نوع صندوقها برای سرمایهگذارانی مناسباند که دیدگاه مشخصی نسبت به آینده یک صنعت دارند و میخواهند از رشد احتمالی آن بخش بهرهمند شوند، بدون آنکه مجبور باشند تکتک سهام شرکتهای آن صنعت را بررسی و انتخاب کنند. مجوز راهاندازی صندوقهای بخشی در ایران از سال ۱۴۰۱ صادر شده و این صندوقها به سرعت رشد کردهاند.
سرمایهگذاری در صندوق بخشی، بهطور طبیعی ریسک بیشتری نسبت به صندوقهای متنوع بازار دارد، زیرا عملکرد آن به وضعیت یک صنعت خاص گره خورده است. با این حال، همین تمرکز میتواند در دورههای رونق یک بخش، بازدهی بالاتری را نیز به همراه داشته باشد. صندوقهای بخشی ابزار مناسبی برای تکمیل سبد سرمایهگذاری هستند؛ یعنی سرمایهگذار میتواند در کنار داراییهای کمریسکتر، بخشی از سرمایه خود را به صنایعی اختصاص دهد که انتظار رشد بیشتری از آنها دارد. مدیریت حرفهای این صندوقها کمک میکند ریسکهای درونصنفی تا حد امکان کنترل شود و سرمایهگذاران از دانش کارشناسان بهره ببرند.
صندوق املاک و مستغلات چیست؟
صندوق املاک و مستغلات پلی میان بازار سرمایه و بازار ملک ایجاد میکند. این صندوقها با جمعآوری سرمایه افراد، در داراییهای مرتبط با املاک مانند ساختمانهای اداری، تجاری، مسکونی سرمایهگذاری میکنند. در واقع، سرمایهگذار بدون نیاز به خرید مستقیم ملک، در منافع حاصل از اجاره، بهرهبرداری یا افزایش ارزش داراییهای ملکی شریک میشود. این ویژگی بهویژه در شرایطی که قیمت ملک بالاست و نقدشوندگی آن پایین است، اهمیت زیادی پیدا میکند.
صندوقهای املاک و مستغلات امکان ورود با سرمایههای کوچکتر را فراهم میکنند و در عین حال، ریسکهای عملیاتی مالکیت مستقیم ملک مانند نگهداری، مدیریت مستاجران و هزینههای جانبی را از دوش سرمایهگذار برمیدارند. اگر این صندوقها بهصورت ETF در بورس معامله شوند، نقدشوندگی آنها بهمراتب بالاتر از خرید و فروش ملک فیزیکی خواهد بود. از سوی دیگر، بخشی از جذابیت این صندوقها به پرداخت منظم سود بازمیگردد؛ سودی که معمولا از محل درآمدهای اجارهای یا فروش داراییها تامین میشود و میتواند سپری در برابر تورم باشد.
نتیجهگیری
نگاه مقایسهای به این سه نوع صندوق نشان میدهد که هرکدام پاسخگوی هدفی متفاوت هستند. ETFها گزینهای عمومی و منعطف برای سرمایهگذاری در بازار سرمایه محسوب میشوند و میتوانند هسته اصلی سبد دارایی را تشکیل دهند. صندوقهای بخشی ابزارهایی تاکتیکیاند که برای استفاده از فرصتهای خاص صنعتی به کار میروند. صندوقهای املاک و مستغلات نیز راهکاری برای تنوعبخشی به سبد و بهرهمندی از مزایای بازار ملک، بدون درگیری با چالشهای سنتی آن، ارائه میدهند.
در نهایت، انتخاب میان این صندوقها به میزان ریسکپذیری، افق زمانی سرمایهگذاری و اهداف مالی هر فرد بستگی دارد. ترکیب هوشمندانه ETFها، صندوقهای بخشی و صندوقهای املاک و مستغلات میتواند تعادلی منطقی میان رشد، درآمد و مدیریت ریسک ایجاد کند. شناخت دقیق این ابزارها و استفاده از منابع آموزشی معتبر مانند سایت fipiran.ir، مسیر تصمیمگیری آگاهانه را هموارتر میکند و به سرمایهگذار کمک میکند تا با اطمینان بیشتری در بازارهای مالی گام بردارد. پیش از سرمایهگذاری، همیشه وضعیت بازار و مشاوره متخصصان را در نظر بگیرید.
