دوشنبه 20 بهمن 1404
Monday, 09 February 2026
چای از گذشتههای دور یکی از نوشیدنیهای پرطرفدار جامعه ایرانی بوده و چند سالی هم میشود که قهوه در میان ایرانیها محبوب شده است. به همین دلیل است که اخبار متعدد درباره آنها همیشه مورد توجه بوده؛ این که برخی میگویند این دو نوشیدنی برای سلامت موثر است اما سوی دیگر برخی نسبت به مضرات آنها هشدار میدهند.
به گزارش همشهری آنلاین، بررسیها مطالعات نشان میدهد که مصرف قهوه و چای میتواند به کاهش خطر بیماریها، کمک به سلامت مغز و حتی پیشگیری از مرگ زودرس کمک کند اما مطالعات دیگری هم وجود دارد که عنوان میکند این دو نوشیدنی میتوانند به افزایش استرس و اضطراب، تپش قلب و حتی تداخل در جذب آهن منجر شود. منصور رضایی، متخصص تغذیه و عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی در این باره نکات جالبی را مطرح میکند که در ادامه میخوانید.
رضایی در شروع این گفتگو درباره بهتر بودن چای یا قهوه عنوان میکند: هیچ مواد غذایی بد نیست اما مهم است که چه زمانی، کجا، چگونه و چه مقدار مصرف شود؟ مثلا چای و قهوه که صبح خورده شود و فرد سرحال به سرکار برود یا در ساعات پایانی روز نوشیده شود و بدخوابی داشته باشد.
شرایط فردی هم در این باره موثرند. این که یک سالمند مبتلا به پروستات هر شب چای و قهوه بخورد شرایط را بدتر میکند. یا فرد مضطرب در مصرف این نوشیدنیها زیادهروی کند.
او تاکید میکند: نگاه مردم به مصرف چای و قهوه کمی است، یعنی میپرسند که چند فنجان قهوه یا چای در روز مصرف کنند. پاسخ من این است که زمان، میزان و شرایط مصرف را در نظر بگیرند. مساله خوردن چای با شیرینی یا تلخ هم مهم است. چای دقیقا مثل مواد غذایی است. این که یک خوراکی چرب و نرم باشد، عامل چاقی است اما اگر همین غذا را هم خوب بجوید، این سادگیها چاق نخواهید شد.
موز در حالت عادی اگر هنگام مصرف خوب جویده شود، چاقکننده نیست اما اگر در قالب شیرموز مصرف شود اضافهوزن میآورد. مواد خوراکی اگر نرم باشند فرد از خوردن آنها خسته نمیشود و حجم بیشتری مصرف میکند. چای هم همین شرایط را دارد اگر منجر به افزایش بیش از اندازه شیرینی شود، مضر است.
رضایی درباره تاثیر قهوه و چای بر افراد بیان میکند: قهوه، چای و شکلات هر سه دارای دارای کافئین (تریمتیلگزانتین) هستند و آنتیاکسیدان دارند. هنگام ورود به بدن در هر بخش از جمله کلیه، عضلات، قلب، ریه، روده و... تاثیر دارند اما این طور نیست که اثر آنها روی بدن یکسان باشد. میزان دوز مصرفی هم در اثربخشی آن تاثیر دارد. یعنی مهم است که ما چند فنجان چای در روز میخوریم، تلخ یا شیرین میخوریم، بلافاصله بعد از غذا یا مدتی بعد از آن میخوریم.
این متخصص تغذیه درباره عوارض مصرف چای بلافاصله پس از غذا هم عنوان میکند: بحث فقر آهن به دلیل مصرف چای بلافاصله پس از غذا مطرح است اما در همه افراد فقر آهن وجود ندارد. افرادی که دچار فقر آهن هستند یا به دلیل جراحی و خونریزی آهن بدنشان کاهش یافته بهتر است همزمان با غذا چای، شیر و ماست مصرف نکنند. مهمتر از فقر آهن ناشی از چای ریفلاکس معده است.
چای، قهوه و شکلات عین سیگار و الکل، رفلاکس را تشدید میکنند، به همین دلیل افرادی که سابقه ریفلاکس یا برگشت غذا دارند یا افراد دارای استرس باید مصرف این نوشیدنیها و خوراکی را کاهش دهند چون ترکیباتی دارند که اسفنکتر بالای معده را شل میکنند. این در حالی است که پروتئینها اسفنکتر بالای معده را جمع میکنند و برای ریفلاکس مفید هستند.
رضایی درباره اینکه مصرف روزی دو نوشیدنی چای و قهوه برای افرادی که دارای این مشکلات نیستند، خوب یا بد است؟ بیان میکند: مصرف آنها اگر صبحها باشد، بهتر است. باید تلخ یا با حداقل شیرینی نوشیده شوند. نباید به آنها خامه، چربی و شیر اضافه کرد.
مصرف مطلوب چای در روز ۲ تا ۴ فنچان و قهوه ۲ تا ۳ فنجان است. البته این درباره افراد بالغ است و در اطفال این میزان مصرف نصف میشود. درباره کودکان میزان مسمومیت فرد با چای مطرح است و متخصصان بر تفاوت وزنی افراد تاکید دارند. به عنوان مثال یک آدم ۱۰۰ کیلویی میتواند ۴ فنجان چای بخورد اما یک کودک دارای ۲۰ تا ۳۰ کیلو وزن امکان دارد با مصرف یک یا دو فنجان از این نوشیدنیها حالش بد شود.
عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی به به ادرارآور بودن چای و قهوه هم اشاره میکند و میگوید: این نوشیدنیها برای پرفشاری خون مفیدند، اما مصرف زیاد آن میتواند باعث دفع آب و املاح بدن شود که از جمله عوارض آن کمآبی و مشکلاتی از جمله تپش قلب، اضطراب و یبوست است. افرادی که سابقه یبوست دارند یا مستعد یبوست هستند یا کمکاری تیروئید دارند، این مشکلات در آنها با مصرف چای یا قهوه تشدید میشود.
رضایی درباره مطالعاتی که گفته میشود که قهوه و چای میتواند به تراکم استخوان و پیشگیری از بیماریها کمک کند میگوید: این مساله هم به دوز مصرفی بستگی دارد، اگر در مقدار کم مصرف شوند، مفیدند، اما مصرف زیادشان عارضه دارد.
این متخصص تغذیه درباره اینکه بسیاری از جوانان برای شب بیداری در ایام امتحانات از قهوه استفاده میکنند، بیان میکند: به طور کلی بیخوابی منجر به تغییر خلقوخو، پرخاشگری و عصبانیت میشود. ماده موثر چای و قهوه و شکلات کافئین است و مصرف زیاد آنها برای بیخوابی منجر به پایین آمدن آستانه تحمل است.
این متخصص تغذیه درباره انواع قهوه و چای که گفته میشود برخی مضر و برخی مفید هستند هم عنوان میکند: چای سفید، سیاه و سبز داریم، اما مهم است که این محصولات با چه کیفیتی و با چه میزان سموم تولید شده باشند. ارگانیک بودن یا نبودن آنها هم مهم است. غلظت، کهنگی و تازگی چای هم مهم است.
او البته تاکید میکند که تفاوتها در این نوشیدنیها بیشتر به بحث تجاری و فروش مربوط میشود. مثلا مردم تصور میکنند که چای سبز در کاهش وزن موثر است در حالی که چای سبز، سیاه و سفید از یک گیاه هستند و تنها فراوری آن متفاوت است. مردم چای سبز را بدون قند میخورند و یکی از فواید آن است اما چای سیاه را با قند میخورند که آسیبزاست.
رضایی درباره ممنوعیتهای مصرف قهوه و چای هم بیان میکند: افرادی که بیش فعال و مبتلا به اوتیسم هستند یا از نظر تمرکز ذهنی مشکل دارند همچنین زنان باردار و شیرده، نباید چای و قهوه مصرف کنند.
رضایی درباره این که برخی افراد چای و قهوه را به عنوان صبحانه در نظر میگیرند و خوراکی دیگری نمیخورند هم بیان میکند: قهوه محرک اسید معده است و بهتر است با معده خالی خورده نشود، چون میتواند منجر به ریفلاکس یا ترش کردن شود. بهتر است صبح را با آب ولرم شروع کنیم و چای و قهوه با فاصله از صبحانه مصرف شود.
