یکشنبه 19 بهمن 1404
Sunday, 08 February 2026
سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی، اسناد راهبردی «چشمانداز طیف فرکانسی جمهوری اسلامی ایران (۱۴۰۳–۱۴۰۷)» و «خطمشیهای اصلی مدیریت طیف فرکانسی» را با هدف ترسیم رویکردهای کلان کشور در حوزه سیاستگذاری، برنامهریزی و بهرهبرداری بهینه از طیف فرکانسی منتشر کرد.
سیدمحمدحسن جوادزاده، معاون امور رادیویی سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی، گفت: «این اسناد با در نظر گرفتن اسناد بالادستی کشور، روندهای جهانی، میزان تقاضا و نیاز روزافزون به منابع فرکانسی و همچنین اثرات کلان اقتصادی، اجتماعی و زیستمحیطی ناشی از مدیریت بهینه طیف فرکانسی تهیه و تدوین شدهاند.»
به گفته جوادزاده، این اسناد برای نخستین بار بهصورت جامع در کشور تدوین شدهاند و چارچوبی منسجم برای مدیریت یکی از حیاتیترین منابع ملی در حوزه ارتباطات فراهم میکنند.
معاون امور رادیویی رگولاتوری با تأکید بر کارکرد اجرایی این اسناد افزود:
با بهکارگیری مفاد این اسناد، برنامهریزی و زمانبندی اجرای اقدامات لازم در راستای بهرهبرداری بهینه از باندهای فرکانسی در حوزههای مختلف از جمله ارتباطات سیار، پخش رادیویی و تلویزیونی، خدمات نوین بیسیم و فناوریهای نوظهور انجام خواهد شد.
او همچنین تصریح کرد که این اسناد ماهیت ایستا ندارند و در صورت تغییر شرایط، متناسب با نیازها و تحولات فناوری، در سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی بهروزرسانی خواهند شد.
جوادزاده با اشاره به ارتباط ساختاری این دو سند گفت: «سند چشمانداز طیف فرکانسی بر مبنای محورهای درجشده در سند خطمشیهای مدیریت طیف فرکانسی تدوین و نهایی شده و میان این دو سند، ارتباطی معنادار و مکمل وجود دارد.»
سند «خطمشیهای مدیریت طیف فرکانسی جمهوری اسلامی ایران» ستون فقرات سیاستگذاری رگولاتوری در این حوزه است. این سند یک هدف راهبردی و ۱۲ خطمشی اصلی را برای مدیریت بهینه طیف فرکانسی تعریف میکند.
هدف راهبردی سند، «مدیریت مؤثر و کارآمد طیف فرکانسی برای بهرهمندی حداکثری، عادلانه و مقرونبهصرفه جامعه و کسبوکارها، همراه با تضمین ارتباطات پایدار رادیویی حاکمیتی» عنوان شده است.
اما مهمترین محورهای این خطمشیها چیست؟
رقابت و توسعه کسبوکار: واگذاری طیف بر پایه رقابت و صرفه اقتصادی، با هدف ارائه خدمات فراگیر و مقرونبهصرفه
مدیریت پویا: تطبیق مدیریت طیف با فناوریهای نوین و نیازهای متغیر ارتباطات رادیویی
ارتباطات حاکمیتی: تأمین نیاز طیفی خدمات حاکمیتی مانند ایمنی عمومی و مدیریت بحران
تنظیم مقررات و نظارت نوین: حرکت به سمت تنظیمگری مشارکتی، ابزارهای نظارتی مدرن و فرایندهای روزآمد
هماهنگی منطقهای و بینالمللی: همراستایی با مقررات اتحادیه بینالمللی مخابرات (ITU) و حضور فعال در مجامع جهانی
شفافیت: اطلاعرسانی روشن درباره مقررات، تصمیمات و سازوکارهای مدیریت طیف
مجوزهای بهرهبرداری آیندهنگر: صدور مجوزها متناسب با تحولات فناوری
ارزش اقتصادی طیف: استفاده از سازوکارهای اقتصادی برای مدیریت تقاضا و تشویق نوآوری
تجارت ثانویه طیف: تسهیل ورود بازیگران جدید و افزایش بهرهوری استفاده از طیف
پایش طیف: رصد مستمر برای جلوگیری از تداخلات رادیویی
بیطرفی فناوری: عدم ترجیح فناوریها با بهرهوری طیفی مشابه، با امکان اولویتدهی به فناوریهای کارآمدتر
اشتراکگذاری و همزیستی: استفاده مشارکتی و پویا از طیف برای افزایش بهرهوری منابع محدود
در کنار خطمشیها، سند چشمانداز طیف فرکانسی جمهوری اسلامی ایران (۱۴۰۳–۱۴۰۷) نقشه اجرایی مدیریت طیف را در یک بازه پنجساله ترسیم میکند. این سند با مشارکت بهرهبرداران تهیه شده و صرفاً به کاربردهای عمومی میپردازد و حوزههای نظامی و امنیتی را شامل نمیشود.
بر اساس این سند، طیف فرکانسی بهعنوان یک منبع ملی محدود و غیرقابل جایگزین، نقش کلیدی در توسعه ارتباطات ثابت و سیار، شبکههای ماهوارهای، پخش همگانی و فناوریهای نوینی مانند ۵G، شبکههای خصوصی، اینترنت اشیاء و ارتباطات ماهوارهای مستقیم با گوشی دارد.
ساختار این سند شامل چهار فصل است:
در نسخه فعلی سند چشمانداز، تمرکز اصلی بر چهار سرویس رادیویی است:
سرویس متحرک (MS): شامل ارتباطات سیار بینالمللی، 5G و شبکههای مدیریت بحران (PPDR)
سرویس ثابت (FS): شامل لینکهای انتقال رادیویی و اینترنت بیسیم ثابت (FWA)
سرویس ثابت ماهوارهای (FSS)
سرویس متحرک ماهوارهای (MSS)
بر اساس تحلیلهای این اسناد، مدیریت بهینه طیف فرکانسی میتواند پیامدهایی فراتر از حوزه فنی داشته باشد؛ از توسعه اقتصاد دیجیتال و افزایش سهم ICT در تولید ناخالص داخلی گرفته تا کاهش شکاف دیجیتال، ارتقای عدالت اجتماعی، بهبود خدمات دولت الکترونیک و کاهش اثرات زیستمحیطی از طریق بهرهوری انرژی.
