خبرگزاری مهر؛ گروه استان ها- زهرا ژرفی مهر: نیمهشعبان، میلاد خورشید پنهان عدالت، نه فقط یادآور یک واقعه تاریخی در تقویم دینی شیعه، بلکه یادآوری یک مسئولیت دائمی برای جامعه منتظر است؛ مسئولیتی که با امید، کنشگری و آمادگی اجتماعی گره خورده است. ولادت حضرت مهدی عجلالله تعالی فرجهالشریف، هر سال فرصتی تازه برای بازاندیشی در معنای انتظار و نسبت آن با زندگی فردی و اجتماعی انسان معاصر فراهم میکند؛ انتظاری که اگر بهدرستی فهم نشود، ممکن است به سکون و انفعال بینجامد، اما اگر درست تبیین شود، میتواند موتور محرک اصلاح، عدالتخواهی و امید اجتماعی باشد.
در این میان، حوزههای علمیه بهعنوان خاستگاه تولید اندیشه دینی، تربیت مبلغان و شکلدهی به گفتمانهای اعتقادی، وظیفهای دوچندان بر عهده دارند. وظیفهای که دیگر به آموزش کلاسیک مفاهیم کلامی محدود نیست، بلکه پاسخگویی به نیازهای فکری، روانی و اجتماعی نسل جدید را نیز در بر میگیرد. نسلی که در معرض انبوه اطلاعات، روایتهای متعارض، بحرانهای هویتی و ناامیدیهای جهانی قرار دارد و بیش از هر زمان دیگری، نیازمند معنایی قابل زیست از دین و آینده است.
امروز مخاطب مهدویت تنها طلاب و متدینان سنتی نیستند؛ بلکه نسل Z و آلفا، با زیست دیجیتال، تجربه زیست در جهان پرتنش، دغدغه عدالت، محیط زیست، آینده اقتصادی و پرسشهای بنیادین درباره کارآمدی الگوهای حکمرانی، به میدان آمدهاند. این نسل، بیش از آنکه به تکرار مفاهیم کلیشهای پاسخ دهد، به دنبال روایتهایی عقلانی، امیدبخش، شفاف و متناسب با اقتضائات زمانه است؛ روایتی که مهدویت را از یک مفهوم انتزاعی به یک افق واقعی برای زیستن تبدیل کند.
در چنین شرایطی، گفتمان مهدویت اگر نتواند پیوندی روشن با «زندگی امروز»، «مسئولیت اجتماعی» و «امید به آینده» برقرار کند، در معرض تقلیل به یک مناسک صرف یا شعار آیینی قرار میگیرد. از همین رو، بازتعریف انتظار بهعنوان یک کنش فعال اجتماعی، عدالتمحور و انسانساز، به یکی از مهمترین مأموریتهای نهاد دین در عصر حاضر تبدیل شده است.
گفتوگو با حجتالاسلام محمدعلی صادقیان و حجتالاسلام احمد یغمایی، دو تن از مدیران و اساتید حوزههای علمیه، نشان میدهد که نگاه حوزه به مهدویت، نگاهی ایستا و صرفاً آیینی نیست، بلکه نگاهی پویا، اجتماعی و تمدنی است؛ نگاهی که انتظار را نه سکون و تعلیق، بلکه «آمادگی دائمی برای عدالتگستری، اصلاح فرد و جامعه و ساختن آیندهای معنادار» تعریف میکند.
این گزارش تلاش دارد، تصویری روشن از برنامهها، رویکردها و تحلیلهای حوزههای علمیه در آستانه نیمهشعبان ارائه دهد؛ تصویری که نشان میدهد چگونه مهدویت، میتواند همزمان منبع معرفت دینی، الگوی رفتار اجتماعی و پشتوانهای برای بازسازی امید در جامعه امروز باشد.
بازتعریف «انتظار»؛ از باور ایستا تا کنش اجتماعی فعال
حجتالاسلام صادقیان، مدیر حوزههای علمیه طالبیه و امیرالمؤمنین(ع) در گفتگو با خبرنگار مهر، با تأکید بر اینکه نیمهشعبان نباید به یک مناسبت صرفاً آیینی تقلیل پیدا کند، اظهار میکند: انتظار در منطق شیعه، یک مسئولیت دائمی و فعال است، نه یک حالت منفعلانه و تعلیقی. به گفته او، مهدویت زمانی میتواند برای نسل جدید معنا داشته باشد که بهعنوان یک «پروژه اصلاح اجتماعی» معرفی شود؛ پروژهای که عدالت، کرامت انسانی و مسئولیتپذیری اجتماعی را در همین امروز مطالبه میکند.
وی معتقد است :نسل جدید، بهویژه نسل Z و آلفا، به دنبال معنا در عمل است و اگر مهدویت صرفاً در سطح شعار یا احساس باقی بماند، نمیتواند پیوندی پایدار با ذهن و زیست جوان امروز برقرار کند. از اینرو، انتظار باید بهعنوان آمادگی دائمی برای اصلاح فردی و اجتماعی تبیین شود؛ آمادگیای که از رفتار روزمره افراد آغاز میشود و به ساختن جامعهای عادلانه ختم میشود.
پاسخ عقلانی به شبهات؛ ضرورت تغییر زبان گفتوگو با نسل دیجیتال
مدیر حوزه علمیه طالبیه و امیرالمؤمنین(ع) یکی از مهمترین وظایف امروز حوزه را گرهگشایی عقلانی از شبهات مهدوی میداند و میگوید: زبان سنتی، سنگین و غیرگفتوگومحور برای نسل دیجیتال کارآمد نیست. جوان امروز پرسشهای جدی و بعضاً چالشی درباره طول عمر امام، فلسفه غیبت، کارکرد انتظار و حتی نحوه حکمرانی در عصر ظهور دارد و حوزه نمیتواند این پرسشها را نادیده بگیرد یا با پاسخهای کلیشهای از کنار آن عبور کند.
صادقیان تأکید میکند: پاسخ به این شبهات باید علمی، مستند، جوانفهم و بهدور از ترسسازی باشد و هشدار میدهد: ارائه تصویری خشن، قهرآمیز یا غیرواقعی از ظهور، نهتنها کمکی به تقویت ایمان نمیکند، بلکه ذهن نسل جدید را از مهدویت دور میسازد.
به گفته وی، مهدویت باید بهعنوان افقی امیدبخش، عقلانی و انسانی، نه یک واقعه مبهم و هراسآور معرفی شود.
مهدویت و امید واقعی؛ عبور از خوشبینی کاذب
وی با اشاره به شرایط پیچیده جهان امروز، از بحرانهای اقلیمی و اقتصادی گرفته تا بحران هویت و معنای زندگی، تصریح میکند: نسل جوان با حجم بالایی از ناامیدی و بیاعتمادی مواجه است و در چنین فضایی، حوزه وظیفه دارد مهدویت را بهعنوان مدل جایگزین اداره جهان معرفی کند؛ مدلی که صرفاً وعده فردایی نامعلوم نیست، بلکه جهتدهنده کنش امروز انسانهاست.
به گفته حجت الاسلام صادقیان، تفاوت امید مهدوی با خوشبینی کاذب در این است که امید مهدوی، انسان را به مسئولیت و تلاش فرا میخواند. اگر جوان احساس کند آیندهای عادلانه و انسانی ارزش جنگیدن دارد، مهدویت از یک باور ذهنی به یک نیروی محرک اجتماعی تبدیل خواهد شد.
حوزه در کنار مردم؛ تقویت سرمایه اجتماعی و اعتماد عمومی
مدیر حوزه علمیه طالبیه و امیرالمؤمنین(ع) با تأکید بر نقش اجتماعی حوزه، میگوید: حوزه علمیه در عین پشتیبانی از اصل ولایت فقیه، شخص ولی امر مسلمین حضرت آیتالله خامنهای و نظام اسلامی، باید در کنار مردم بایستد و دردهای واقعی جامعه را لمس کند. به باور او، مبلغان مهدوی باید پیشقراولان عدالتخواهی باشند و در برابر فساد، تبعیض و بیعدالتی سکوت نکنند.
وی تقویت سرمایه اجتماعی را یکی از ثمرات نگاه صحیح به مهدویت میداند و میافزاید: وقتی مردم احساس کنند روحانیت در عمل کنار آنهاست، گفتمان انتظار بهطور طبیعی در جامعه پذیرفته میشود و به عامل همبستگی و امید تبدیل خواهد شد.
طلبه منتظر؛ از تحصیل علمی تا آمادگی برای یاری امام
حجت الاسلام صادقیان در بخش دیگری از سخنان خود به ضرورت نهادینهسازی مهدویت در درون حوزههای علمیه اشاره میکند و میگوید: طلبه باید هویت خود را «سرباز» و «کارگزار» امام غایب بداند. درس خواندن، پژوهش، تبلیغ و تهذیب نفس، همه باید در چارچوب آمادگی برای یاری حضرت تعریف شود.
به گفته وی، طلبه مهدوی باید همواره این پرسش را با خود مرور کند که «آیا امام زمان(عج) از این رفتار یا گفتار من راضی است؟» و این پرسش، به شاخص اصلی سبک زندگی طلبگی تبدیل شود. وی احیای دعای عهد را نه بهعنوان یک عمل تشریفاتی، بلکه بهعنوان «میثاقنامه شغلی طلبه» ضروری میداند و تأکید میکند پژوهشها، فعالیتهای تبلیغی و اردوهای تهذیبی باید با محور آمادگی برای ظهور طراحی شوند.
الگو بودن اساتید و اقدامات میدانی حوزه
مدیر حوزه علمیه طالبیه و امیرالمؤمنین(ع) نقش اساتید را در انتقال عملی مهدویت بسیار تعیینکننده میداند و میگوید: رفتار اساتید در تواضع، عدالت، سادهزیستی و توسل، بیش از هر کلاس درسی، طلاب را به مهدویت جذب میکند.
وی در پایان با اشاره به اقدامات عملی حوزههای علمیه اظهار میکند: اعزام گروههای جهادی به مناطق محروم، از جمله برنامههایی است که در کنار تبیین گفتمان مهدوی، به جهاد تبیین درباره دهه فجر، کارآمدی نظام و ماهیت اغتشاشات آمریکایی- صهیونیستی نیز پرداخته است. به گفته او، انتظار واقعی زمانی محقق میشود که باور به امام غایب، به خدمت واقعی به مردم و اصلاح جامعه گره بخورد.
نیمهشعبان؛ فرصتی برای تعمیق گفتمان مهدویت در حوزه
حجتالاسلام احمد یغمایی، مدیر حوزه علمیه ولیعصر(عج) در گفتگو با خبرنگار مهر، با اشاره به جایگاه ویژه نیمهشعبان در تقویت باورهای اعتقادی و اجتماعی، میگوید: نیمهشعبان صرفاً یک مناسبت آیینی نیست، بلکه فرصت بازخوانی عمیق مفهوم انتظار و تبیین کارکردهای اجتماعی، اخلاقی و حکومتی مهدویت است. به گفته او، حوزههای علمیه وظیفه دارند این مناسبت را به بستری برای تعمیق معرفت دینی و افزایش بصیرت طلاب و جامعه تبدیل کنند.
برنامههای نیمهشعبان؛ از آموزش رسمی تا فعالیتهای فرهنگی
مدیر حوزه علمیه ولیعصر(عج) با تشریح برنامههای اجراشده در این ایام اظهار میکند: علاوه بر دروس رسمی مهدویت که بهصورت مستمر در برنامه آموزشی حوزه وجود دارد، در آستانه نیمهشعبان کتب مشخصی با محور مهدویت معرفی و در قالب مسابقات کتابخوانی ارائه شد و برای برگزیدگان نیز جوایزی در نظر گرفته شد. وی افزود: در کنار این برنامهها، جلسات و کارگاههای بصیرتی مهدوی برگزار شد که از نظر محتوایی و میزان استقبال طلاب، در سطح مطلوب و رضایتبخشی قرار داشت.
مبلغ مهدوی؛ نیازمند آگاهی، زمانشناسی و محتوای متناسب
حجت الاسلام یغمایی با تأکید بر اینکه تبلیغ دینی بدون پشتوانه علمی و محتوایی اثرگذاری لازم را ندارد، تصریح میکند: تبلیغ مهدویت نیازمند آگاهی عمیق، شناخت مخاطب و زمانشناسی است. به همین دلیل، حوزه علمیه ولیعصر(عج) در طول سال با برگزاری کارگاههای متعدد، تلاش میکند طلاب را برای حضور مؤثر در میدان تبلیغ آماده کند.
به گفته وی، طلاب در این مسیر، علاوه بر آموزشهای رسمی، با راهنمایی اساتید، مطالبات جانبی و پرسشهای روز جامعه را دنبال میکنند تا بتوانند با محتوایی دقیق، مستند و متناسب با شرایط روز، پاسخگوی نیازهای فکری مردم باشند.
بهرهگیری از رسانه؛ پاسخ به اقتضائات جامعه امروز
مدیر حوزه علمیه ولیعصر(عج) با اشاره به تحولات رسانهای و فرهنگی جامعه میگوید: امروز نمیتوان با شیوههای سنتی و بدون توجه به ابزارهای نوین، انتظار ارتباط مؤثر با مخاطب را داشت. ازاینرو، در تبلیغ در مساجد، حسینیهها و تکایا، از لپتاپ، فیلم جلسات، روایت حدیث همراه با تحلیلهای بهروز و متناسب با مسائل روز استفاده میشود.
وی تأکید میکند: بهرهگیری هوشمندانه از رسانه، نهتنها به انتقال بهتر مفاهیم مهدوی کمک میکند، بلکه زمینه گفتوگوی عمیقتر و اقناعیتر با مخاطبان، بهویژه نسل جوان، را فراهم میسازد.
تعامل بیواسطه با مردم؛ نقطه قوت حوزه علمیه
حجت الاسلام یغمایی تعامل نزدیک حوزه با مردم را از نقاط قوت حوزههای علمیه میداند و میافزاید: حوزه علمیه بهدلیل مردمی بودن و پرهیز از تشریفات زائد، بهراحتی میتواند با اقشار مختلف جامعه ارتباط برقرار کند. برنامههای حوزه تشکیلاتی و خشک نیست، بلکه بر اساس نیاز واقعی مردم و با مشارکت آنها شکل میگیرد و همین مسئله، اعتماد و همراهی اجتماعی را افزایش میدهد.
مهدویت؛ الگویی جامع برای عدالت و حکمرانی
مدیر حوزه علمیه ولیعصر(عج) با تأکید بر اینکه مهدویت یک الگوی تمامعیار است، میگوید: مهدویت صرفاً یک باور اعتقادی فردی نیست، بلکه الگویی جامع برای زندگی اجتماعی، سیاسی و حکومتی بهشمار میرود، بهویژه در مسئله عدالت. عدالت از مهمترین مطالبات بشری است، اما تحقق آن نیازمند مقدماتی اساسی است.
وی توضیح میدهد: اجرای عدالت، نخست به مردان عادل نیاز دارد و در مرتبه بالاتر، به امتی عدالتپذیر. جامعهای که پذیرای عدالت نباشد، حتی بهترین نظام حکومتی نیز نمیتواند عدالت پایدار را در آن محقق کند. از این منظر، یکی از دلایل تأخر ظهور، کسب تجربه تاریخی بشر و رسیدن به این درک است که راه تحقق عدالت واقعی، تنها از مسیر اهلبیت(ع) میگذرد.
ویژگیهای دولت حضرت حجت(عج) در آینه قرآن و روایات
حجت الاسلام یغمایی با استناد به آیات قرآن و روایات اهلبیت(ع)، دولت حضرت ولیعصر(عج) را مترقیترین اندیشه حکومتی تاریخ معرفی کرده و میگوید: دولت حضرت، دولتی جهانی است که در آن عدالت بهصورت کامل بسط مییابد. این دولت، دولت کریمه است که بر کرامت انسان، عزت اسلام و ذلت جریان نفاق استوار است؛ دولتی که حق در آن گسترش مییابد و باطل ریشهکن میشود.
به گفته وی، دولت حضرت، دولت مستضعفان است؛ کسانی که سالها زیر فشار صاحبان زر و زور و تزویر قرار گرفتهاند و در نهایت، وارثان زمین خواهند شد. همچنین امنیت فراگیر اجتماعی و ایمانی و رفاه عمومی، از ویژگیهای برجسته این دولت است.
وی با اشاره به روایت امام باقر(ع) که فرمود «دولتنا آخر الدول»، تأکید میکند: این دولت، آخرین و کاملترین الگوی حکمرانی در تاریخ بشر خواهد بود.
ضمانت امید الهی؛ مهدویت فراتر از آرزو
مدیر حوزه علمیه ولیعصر(عج) در بخش پایانی سخنان خود، مهدویت را تضمینکننده واقعی امید اجتماعی میداند و تصریح میکند: وعدههای الهی در قرآن، از جمله «لا تَیْأَسُوا مِن رَوحِ الله» و «و نُریدُ أن نَمُنَّ عَلَی الَّذینَ استُضعِفوا»، با ظهور منجی و تشکیل دولت کریمه به تحقق نهایی خواهد رسید. ازاینرو، امید مهدوی، امیدی واقعی و مبتنی بر وعده الهی ، نه خوشبینی سطحی و زودگذر است.
وی خاطرنشان میکند: جامعهای که در مکتب حضرت ولیعصر(عج) تربیت میشود، بهتدریج برای پذیرش عدالت، کرامت و امنیت فراگیر آماده خواهد شد و این آمادگی، زمینهساز تحقق همان آرمانشهر الهی است که قرآن و روایات وعده آن را دادهاند: «بَقِیَّةُ اللهِ خَیرٌ لَکُم إِن کُنتُم مُؤمِنین».
