خبرگزاری مهر- گروه استان ها: گاهی یک مشاوره کوتاه، یک گفتوگوی ساده و شنیدن بیقضاوت، میتواند تصمیمی را که به سقط ختم میشود، به تولد یک نوزاد سالم تغییر دهد؛ تجربهای که فعالان طرح «نَفَس» هر روز با آن مواجهاند.
جلوگیری از ۱۳۵۰ مورد سقط جنین در استان زنجان، یکی از دستاوردهای اجرای طرح ملی «نَفَس» است؛ طرحی که با محوریت مشاوره و حمایت از مادران، توانسته نقش مؤثری در حفظ جان جنینها ایفا کند.
زهرا باقری، ماما و بازنشسته با ۳۵ سال سابقه خدمات مامایی. حدود هفت تا هشت سال است که بهصورت داوطلبانه در طرح ملی «نَفَس» که از سوی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی اجرا میشود، فعالیت دارد و در کنار فعالان حوزه سلامت در زمینه مشاوره و آگاهسازی خانوادهها خدمات رسانی می کند.
وی در گفتگوی تفصیلی با خبرنگار مهر، به تشریح ابعاد مختلف این طرح، دلایل مراجعه مادران برای سقط جنین، نقش فرهنگسازی و وضعیت اجرای طرح در استان زنجان پرداخت.
آموزش فرزندآوری و جلوگیری از سقط در راستای سیاستهای کلان جمعیتی
من معتقدم آموزش و مشاوره نباید محدود به مراکز بهداشتی بماند. به همین دلیل، در هر اجتماع بانوان؛ اعم از مساجد، حسینیهها، امامزادگان، محافل فرهنگی و هر جایی که چند خانم دور هم جمع باشند، مشاوره و آموزش طرح نفس را ارائه میدهم.با توجه به رشته تحصیلی مرتبط و ۳۳ سال سابقه فعالیت حرفهای در حوزه مامایی، آموزشها و مشاورهها بر پایه تجربه عملی، دانش علمی و نیاز واقعی خانوادهها انجام میشود.
آموزش فرزندآوری و جلوگیری از سقط جنین، در راستای منویات مقام معظم رهبری (مدظلهالعالی) و سیاستهای افزایش جمعیت انجام میشود؛ چرا که جوانسازی جمعیت و تربیت نسل مؤمن و سالم، زمینهساز افزایش حامیان حضرت مهدی (عج) خواهد بود. این آموزشها با زبانی ساده، اقناعی و متناسب با فرهنگ هر منطقه ارائه میشود تا بانوان بتوانند با آرامش و آگاهی تصمیم بگیرند.
در کنار مشاوره طرح نفس، آموزش خودآزمایی و معاینه سینه برای پیشگیری و تشخیص زودهنگام سرطان سینه نیز به بانوان ارائه میشود، چرا که پیشگیری، مهمترین اصل در سلامت زنان است.هر جا نیاز به معاینه مادران یا پیگیری تخصصی وجود داشته باشد، بانوان را به مراکز بهداشتی، مطب شخصی خودم یا همکاران خیّر و متعهد معرفی میکنم تا هیچ مادری به دلیل ناآگاهی یا مشکلات مالی از خدمات سلامت محروم نماند.
طرح «نَفَس» دقیقاً چیست و با چه هدفی اجرا میشود ؟
طرح «نَفَس» یک برنامه ملی است که با همکاری وزارت بهداشت، شبکههای بهداشت، دانشگاههای علوم پزشکی و برخی نهادهای مرتبط اجرا میشود. هدف اصلی این طرح، کاهش و جلوگیری از سقطهای عمدی غیرقانونی از طریق آموزش، مشاوره و حمایت از خانوادههاست.
در این طرح تلاش میشود ارزش جان انسان از ابعاد علمی، حقوقی، شرعی و اجتماعی برای خانوادهها تبیین شود تا فرزند در مسیر تولد حفظ شود، مادر بارداری و زایمان سالمی را تجربه کند و در نهایت به ارتقای جمعیت سالم کشور کمک شود.
مشاورهها در قالب این طرح چگونه انجام میشود؟
مشاورهها توسط ماماها، مراقبین سلامت و پزشکان انجام میشود. محور اصلی مشاورهها، تبیین حرمت و ارزش جان جنین است. در کنار آن، عوارض جسمی و روانی سقط برای مادر، پیامدهای حقوقی و اجتماعی این اقدام و همچنین اطلاعات علمی درباره بارداری سالم و تولد ایمن بهصورت دقیق برای خانوادهها تشریح میشود.
بهنظر شما چرا برخی مادران به سمت سقط جنین سوق پیدا میکنند؟
مهمترین دلیل مراجعه مادران برای سقط جنین، مشکلات مالی است که اغلب بهعنوان اصلیترین نگرانی مطرح میشود. در برخی موارد، بارداری ناخواسته به دلیل استفاده نکردن صحیح از روشهای پیشگیری اتفاق میافتد و خانواده تصور میکند سقط، راهحل سادهتری برای عبور از این شرایط است. گاهی هم بیماریهای خاص مطرح میشود که اگر واقعاً شرایط پزشکی وجود داشته باشد، از طریق معرفی به پزشک قانونی و طی مراحل قانونی، بررسی میشود.
سقط عمدی میتواند باعث عفونتهای شدید رحمی، خونریزیهای خطرناک و حتی مرگ مادر شود
بسیاری از مادران از پیامدهای جدی سقط آگاهی کافی ندارند. سقط عمدی میتواند باعث عفونتهای شدید رحمی، خونریزیهای خطرناک و حتی مرگ مادر شود. همچنین خطر ناباروری ثانویه وجود دارد و از نظر روانی، افسردگی، اضطراب، احساس گناه، پشیمانی و اختلافات خانوادگی از پیامدهای شایع آن است.
از منظر شرعی سقط جنین حرام و گناه کبیره محسوب میشود.برخی تصور میکنند قبل از چهارماهگی یا پیش از دمیده شدن روح، سقط اشکالی ندارد، در حالی که از نظر شرعی، از همان ابتدا جنین دارای حق حیات است.
وضعیت اجرای طرح نَفَس در استان زنجان را چگونه ارزیابی میکنید؟
طبق آماری که تا پایان سال ۱۴۰۳ منتشر شده، از حدود ۸ هزار مورد جلوگیری از سقط در کشور، بیش از ۱۳۵۰ مورد مربوط به استان زنجان بوده است. از این تعداد، حدود ۹۵۰ مورد با مشاوره منجر به تولد سالم شده که آمار بسیار قابل توجه و امیدوارکنندهای است. این نشان میدهد که مشاوره و گفتوگوی درست با خانوادهها نقش تعیینکنندهای در تصمیمگیری آنها دارد.
آیا در کنار مشاوره، حمایت دیگری هم از خانوادهها انجام میشود؟
بله. طرح نَفَس صرفاً به مشاوره محدود نمیشود. خانوادههایی که به دلیل مشکلات معیشتی قصد سقط دارند، از طریق شبکه بهداشت و نهادهای حمایتی شناسایی میشوند و حمایتهای مالی و معیشتی نیز برای آنها در نظر گرفته میشود.
تفاوت وضعیت روستاها و حاشیه شهرها و سطح تحصیلات در این زمینه چیست؟
در روستاها خوشبختانه موارد سقط عمدی غیرقانونی بسیار کمتر است. فرهنگ فرزندپذیری همچنان در روستاها قویتر است و با آموزشهای پیشگیرانه، مشکل جدی مشاهده نمیشود. اما در حاشیه شهرها، به دلیل فقر اقتصادی، مهاجرنشینی و برخی مشکلات فرهنگی، میزان مراجعه برای سقط بیشتر دیده میشود؛ هرچند آمار دقیق در اختیار ندارم.
افراد تحصیلکرده و دارای شغل پایدار، میزان مراجعه برای سقط کمتر است؛ اما استثنا هم وجود دارد
بهطور کلی، در میان افراد تحصیلکرده و دارای شغل پایدار، میزان مراجعه برای سقط کمتر است؛ اما استثنا هم وجود دارد. حتی مواردی داشتهایم که خانواده از نظر مالی و تحصیلی در وضعیت خوبی بوده، اما صرفاً به دلیل آمادگی نداشتن روحی، تصمیم به سقط داشتهاند که با یک مشاوره کوتاه، نظرشان تغییر کرده است.
نقش فرهنگسازی و آموزش را در موفقیت این طرح چقدر مؤثر میدانید؟ آینده طرح نَفَس را چگونه میبینید؟
فرهنگسازی نقش بسیار مهمی دارد. ما از طریق کاروانهای سلامت، حضور در مساجد، مراکز فرهنگی و حتی مدارس، آموزشهای لازم را ارائه میدهیم. آموزش بهداشت فردی و سلامت باروری از سنین پایین میتواند در بلندمدت از بسیاری آسیبها، از جمله بارداریهای پرخطر و ناخواسته جلوگیری کند.
طرح نَفَس تاکنون موفق بوده و قطعاً با تداوم آموزش، حمایت خانوادهها و همکاری نهادهای مختلف، اثرات آن در آینده پررنگتر خواهد شد. حفظ جان جنین، حمایت از مادران و تقویت بنیان خانواده، سرمایهگذاری برای آینده کشور است و هیچ تلاشی در این مسیر بینتیجه نخواهد ماند.
