همشهری آنلاین - یکتا فراهانی: تصور کنید هزاران سال زیر خروارها شن، تمدنی در سکوت مطلق نفس میکشیده است. امروز، تکنولوژی مدرن سکوت این بیابان مرگبار را شکسته و دریچهای بهسوی یکی از بزرگترین معماهای تاریخ گشوده است.
امواج الکترومغناطیسی و هوش مصنوعی
دههها بود که داستان "ایرام" یا همان صحرای آتلانتیس، تنها در افسانهها و کتب قدیمی دهانبهدهان میچرخید. بسیاری از کاوشگران در این مسیر جان خود را از دست دادند و بیابان الربعالخالی راز خود را فاش نکرد. اما حالا در فوریه ۲۰۲۶، خبرهای رسیده از تیمهای مشترک باستانشناسی و مهندسی هوافضا، جهان را در شوک فروبرده است. آنها نه با بیل و کلنگ، بلکه با امواج الکترومغناطیسی و هوش مصنوعی، نقشهای از شهری را ترسیم کردهاند که ستونهایش هنوز در اعماق ۶۰ متری زمین پابرجا هستند.
بیشتر بخوانید:
نفوذ به تاریکخانه تاریخ با چشمان دیجیتال
برخلاف کاوشهای سنتی که سالها زمان میبرد، این بار دانشمندان از تکنولوژی جدیدی به نام "اسکن لیزری کوانتومی" استفاده کردند. این ابزار که در اوایل سال ۲۰۲۶ نهایی شد، میتواند از لایههای سخت زمین عبور کرده و کوچکترین تراکمهای غیرطبیعی را شناسایی کند. آنچه مانیتورهای دانشمندان نشان داد، فراتر از یک اتفاق ساده بود؛ الگوی منظم خیابانها و میادینی که هیچ شباهتی به تپههای شنی ندارند.
معماری عجیبی که از دل خاک جوانه زد
یافتههای اولیه نشان میدهد این شهر گمشده دارای سیستم آبرسانی بسیار پیشرفتهای بوده که حتی با استانداردهای امروز هم شگفتآور است. دیوارهایی با ضخامت زیاد و ستونهایی که به نظر میرسد از سنگهای یکپارچه تراشیده شدهاند، نشان از تمدنی دارند که دانش مهندسی آنها از زمان خود بسیار جلوتر بوده است. هوش مصنوعی با بازسازی مدلهای سهبعدی از دادههای راداری، شهری را به تصویر کشیده که دورتادور آن را برجهای دیدهبانی احاطه کرده بودند.
چرا این شهر ناگهان ناپدید شد؟
بزرگترین سوالی که خوانندگان را به وجد میآورد، علت ناپدیدشدن ناگهانی چنین عظمتی است. دادههای زمینشناسی جدید نشان میدهند که یک تغییر اقلیمی ناگهانی یا یک زمینلرزه بزرگ، باعث فرونشست زمین در این منطقه شده و شهر در عرض چند ساعت، توسط شنهای روان بلعیده شده است. این یعنی شهر دقیقاً مانند یک کپسول زمان، زیر زمین پنهان مانده و تماشای آن، درست مثل تماشای عکس فوری از زندگی هزاران سال پیش است.
تکنولوژی در خدمت کشف رازهای سربهمهر
استفاده از پهپادهای مجهز به حسگرهای حرارتی در دمای بالای بیابان، به تیم تحقیق اجازه داد تا نقشه حرارتی زیرزمین را استخراج کنند. سنگها و سازههای دست بشر، گرما را متفاوت از شنهای طبیعی نگه میدارند. این تفاوت دمایی که توسط الگوریتمهای پیشرفته تحلیل شده، مرز دقیق ساختمانها و حتی ظروف سفالی مدفون در عمق خاک را مشخص کرده است؛ کشفی که بدون ابزارهای سال ۲۰۲۶ غیرممکن بود.
پیروزی بزرگ تکنولوژی بر محدودیتهای انسانی
کشف احتمالی شهر "ایرام" یا هر تمدن گمشده دیگری در قلب کویر، تنها یک موفقیت باستانشناسی نیست؛ بلکه پیروزی بزرگ تکنولوژی بر محدودیتهای انسانی است. ما در عصری زندگی میکنیم که دیگر هیچ رازی در اعماق زمین یا اقیانوسها از دید چشمان تیزبین علم پنهان نمیماند. این کشف به ما یادآوری میکند که شاید زیر پاهای ما، هنوز صدها تمدن دیگر منتظرند تا با یک کلیک دیجیتال، دوباره به دنیای زندگان بازگردند. تاریخ، تازه در حال ورقخوردن است.
