چیلبلین (پرنیو): التهاب عروقی پوست در مواجهه با سرما و رطوبت

چیلبلین التهاب دردناک پوست در اثر سرمای غیر یخبندان است 

چیلبلین (به انگلیسی: Chilblains) یا پرنیو (Pernio / Perniosis) یک بیماری التهابی شایع پوست است که در اثر قرار گرفتن طولانی یا متناوب در معرض هوای سرد و مرطوب (اما نه یخبندان) ایجاد می‌شود.

این وضعیت باعث التهاب رگ‌های خونی کوچک (مویرگ‌ها) نزدیک سطح پوست می‌شود و منجر به لکه‌های متورم، دردناک و اغلب خارش‌دار می‌گردد. معمولاً روی انگشتان دست، انگشتان پا، گوش‌ها و بینی ظاهر می‌شود.

چیلبلین معمولاً بیماری جدی و خطرناکی نیست و اغلب بدون درمان در عرض ۱ تا ۳ هفته بهبود می‌یابد، اما می‌تواند بسیار آزاردهنده باشد و هر سال در فصل سرما تکرار شود.

علائم چیلبلین شامل لکه‌های قرمز، بنفش یا آبی و متورم است

علائم چیلبلین

علائم معمولاً چند ساعت تا یک روز پس از مواجهه با سرما ظاهر می‌شوند:

• لکه‌های کوچک قرمز، بنفش یا آبی‌رنگ روی پوست (اغلب براق و متورم)

• خارش شدید یا احساس سوزش و سوختن

• درد و حساسیت به لمس

• تورم پوست

• تاول یا زخم‌های کوچک (در موارد شدید)

• تغییر رنگ پوست (گاهی از قرمز به آبی تیره)

• شایع‌ترین محل: انگشتان پا و دست → گاهی پاشنه پا، گوش و بینی

علل ایجاد چیلبلین

مکانیسم اصلی:

سرما باعث انقباض شدید رگ‌های خونی کوچک پوست می‌شود → کاهش اکسیژن‌رسانی

هنگام گرم شدن سریع بدن، رگ‌ها ناگهان گشاد شده و خون با فشار به بافت‌ها هجوم می‌آورد → التهاب و نشت مایع

این واکنش غیرطبیعی عروقی علت اصلی بیماری است. ژنتیک، اختلالات عروقی و برخی بیماری‌ها نیز نقش دارند.

عوامل خطر ابتلا به چیلبلین 

• BMI پایین (لاغری بیش از حد)

• زن بودن (زنان بیشتر مبتلا می‌شوند)

• پدیده رینود (Raynaud’s phenomenon)

• بیماری‌های خودایمنی مانند لوپوس

• سیگار کشیدن

• پوشیدن لباس و کفش خیلی تنگ در سرما

• زندگی در مناطق مرطوب و سرد (مانند شمال ایران، انگلیس و شمال اروپا)

• گردش خون ضعیف یا بیماری شریان محیطی (PAD)

چیلبلین اغلب با خارش شدید و احساس سوزش همراه است

تشخیص بیماری

اغلب تشخیص بالینی است (با معاینه پوست).

در موارد مشکوک، پزشک ممکن است:

• آزمایش خون (برای رد لوپوس یا مشکلات خونی)

• بیوپسی پوست

درمان چیلبلین

1. درمان خانگی (اولویت اصلی)

• اجتناب کامل از سرما و رطوبت

• گرم کردن تدریجی ناحیه (با آب ولرم، نه داغ! مستقیم حرارت یا ماساژ ممنوع)

• پوشیدن لباس گرم، لایه‌لایه، گشاد و جوراب/دستکش پشمی

مرطوب کردن پوست با لوسیون یا کرم بدون عطر

مصرف ایبوپروفن یا NSAIDها برای کاهش درد و التهاب

2. درمان دارویی (در موارد شدید یا تکراری)

• نیفدیپین (Nifedipine) خوراکی → شایع‌ترین دارو (برای گشاد کردن رگ‌ها)

• پنتوکسی‌فیلین (Pentoxifylline)

• کرم استروئیدی موضعی (Betamethasone)

• کرم نیتروگلیسیرین موضعی

برای تسکین سریع، ناحیه آسیب‌دیده را با لایه نازکی از پماد به‌آرامی بپوشانید

پیشگیری از چیلبلین (مهم‌ترین بخش)

پیشگیری بسیار مؤثرتر از درمان است:

• از قرار گرفتن طولانی در سرما و رطوبت خودداری کنید.

• همیشه لباس گرم، خشک و گشاد بپوشید (دستکش، جوراب ضخیم، کلاه)

• تغییرات دما را تدریجی انجام دهید.

• سیگار را ترک کنید.

• خانه و محل کار را گرم و خشک نگه دارید

• اگر BMI خیلی پایین دارید، وزن‌گیری مناسب داشته باشید.

عوارض احتمالی 

• عفونت پوست (به‌خصوص اگر تاول پاره شود)

• زخم و اسکار دائمی (نادر)

• تکرار سالانه در فصل سرما

چه زمانی حتماً به پزشک مراجعه کنید؟ 

• علائم بیش از ۳ هفته طول بکشد.

• درد بسیار شدید یا بدتر شدن علائم

• تب، چرک، قرمزی شدید یا علائم عفونت

• وجود دیابت یا گردش خون بسیار ضعیف

• ایجاد زخم یا تاول بزرگ

اجتناب از تغییرات ناگهانی دما کلید پیشگیری از چیلبلین است

سوالات متداول

1. چیلبلین چیست و چرا به آن پرنیو می‌گویند؟

چیلبلین (یا پرنیو) التهاب دردناک و خارش‌دار پوست است که در اثر واکنش غیرطبیعی رگ‌های خونی کوچک به سرمای غیر یخبندان (و اغلب مرطوب) ایجاد می‌شود. نام "پرنیو" از واژه لاتین به معنای سرما گرفته شده و در پزشکی تخصصی بیشتر استفاده می‌شود.

2. آیا چیلبلین مسری است؟

خیر، چیلبلین هیچ‌گونه مسری ندارد و به دلیل واکنش عروقی فردی به سرما ایجاد می‌شود، نه عفونت یا ویروس.

3. چیلبلین چقدر طول می‌کشد تا خوب شود؟

معمولاً ۱ تا ۳ هفته طول می‌کشد. با گرم و خشک نگه داشتن ناحیه و اجتناب از سرما، اغلب زودتر بهبود می‌یابد. در موارد مزمن ممکن است هر فصل سرد تکرار شود.

4. آیا چیلبلین می‌تواند روی صورت یا گوش هم ظاهر شود؟

بله، هرچند شایع‌ترین محل انگشتان دست و پا است، اما می‌تواند روی بینی، گوش‌ها، پاشنه پا یا حتی نواحی تحت فشار (مثل روی استخوان‌های برجسته) ایجاد شود.

5. تفاوت چیلبلین با سرمازدگی (Frostbite) چیست؟

سرمازدگی آسیب بافتی ناشی از یخ‌زدگی واقعی است و می‌تواند دائمی باشد، اما چیلبلین در دماهای بالاتر از صفر (سرد و مرطوب) رخ می‌دهد و معمولاً بدون آسیب دائمی بهبود می‌یابد.

6. آیا چیلبلین با پدیده رینود یکی است؟

خیر؛ رینود باعث تغییر رنگ ناگهانی (سفید-آبی-قرمز) بدون التهاب دائمی می‌شود، اما چیلبلین التهاب، تورم و لکه‌های ماندگارتر ایجاد می‌کند. گاهی این دو با هم رخ می‌دهند.

7. چیلبلین ارتباطی با کرونا (COVID toes) دارد؟

در دوران همه‌گیری کرونا، برخی موارد شبیه چیلبلین (به‌ویژه روی انگشتان پا) گزارش شد که به آن "انگشتان کووید" می‌گفتند. اما امروزه بیشتر متخصصان معتقدند بسیاری از این موارد واقعاً چیلبلین کلاسیک بوده‌اند، نه مستقیماً ناشی از ویروس.

8. اگر چیلبلین هر سال تکرار شود، چه باید کرد؟

اگر عود مکرر دارید، به پزشک مراجعه کنید. ممکن است نیاز به بررسی بیماری‌های زمینه‌ای (مثل لوپوس، رینود یا مشکلات خونی) باشد. در موارد شدید، داروهایی مثل نیفدیپین برای پیشگیری تجویز می‌شود.

9. آیا گرم کردن ناگهانی چیلبلین بدترش می‌کند؟

بله؛ گرم کردن سریع (مثل گذاشتن پای نزدیک بخاری یا آب خیلی داغ) التهاب را تشدید می‌کند. همیشه گرم کردن را تدریجی و با آب ولرم انجام دهید.

نتیجه‌گیری

چیلبلین (پرنیو) بیماری آزاردهنده اما معمولاً بی‌خطری است که با گرم و خشک نگه داشتن بدن به راحتی کنترل می‌شود. بهترین درمان، پیشگیری است. اگر هر سال در فصل پاییز و زمستان این مشکل را دارید، حتماً با متخصص پوست مشورت کنید تا درمان مناسب دریافت نمایید.

گردآوری:بخش سلامت بیتوته