الهه جعفرزاده: سالهاست به ما گفته میشود کاهش وزن فقط به «اراده» بستگی دارد: کمتر بخوریم و بیشتر حرکت کنیم. اما علم امروز نشان میدهد ماجرا پیچیدهتر است. بدن و مغز انسان طی هزاران سال تکامل، مکانیزمهای قدرتمندی ساختهاند تا وزن و ذخایر انرژی را حفظ کنند. همین مکانیزمها هستند که باعث میشوند بعد از رژیم، دوباره وزنمان برگردد.
برای انسانهای اولیه، چربی بدن یک ذخیرهی حیاتی بود. کمبود آن خطر گرسنگی داشت و زیادی آن سرعت و توان حرکت را کم میکرد. بنابراین مغز و بدن یاد گرفتند با سیستمهای دفاعی پیچیده، انرژی را حفظ کنند. این سازوکارها در گذشته ضامن بقا بودند، اما امروز که غذا فراوان و تحرک کم است، همین سیستمها مانع کاهش وزن پایدار میشوند.
اگر بارها رژیم گرفتهاید و دوباره وزنتان برگشته، بدانید تنها نیستید و این موضوع تقصیر شما نیست. مغز و بدن برای دفاع از وزن طراحی شدهاند. خبر خوب این است که علم و پزشکی در حال یافتن راههای تازه برای مقابله با این مکانیزمها هستند. در کنار آن، تمرکز بر عادات پایدار مانند خواب کافی، فعالیت روزانه و تغذیه سالم میتواند سلامت شما را تضمین کند حتی اگر ترازو تغییر زیادی نشان ندهد.
واکنش بدن به کاهش وزن
وقتی وزن کم میکنیم، بدن آن را تهدیدی برای بقا تلقی میکند:
- هورمونهای گرسنگی افزایش مییابند.
- میل به خوردن بیشتر میشود.
- مصرف انرژی کاهش پیدا میکند.
به بیان ساده، بدن تلاش میکند وزن از دسترفته را دوباره برگرداند. مغز حتی میتواند وزن قبلی را «به خاطر بسپارد» و آن را بهعنوان حالت طبیعی جدید بدن در نظر بگیرد. بنابراین وقتی وزن بالا رفته باشد، مغز همان وزن بالاتر را دفاع میکند. این توضیح میدهد چرا بسیاری از افراد پس از رژیم دوباره چاق میشوند؛ نه بهخاطر ضعف اراده، بلکه بهخاطر عملکرد طبیعی زیستشناسی بدن.
داروها و امیدهای تازه
داروهای جدید کاهش وزن مانند Wegovy و Mounjaro با تقلید هورمونهای روده، پیام سیری را به مغز میرسانند و اشتها را کم میکنند. اما این داروها برای همه مؤثر نیستند؛ برخی افراد دچار عوارض میشوند یا پس از قطع مصرف، وزن دوباره بازمیگردد. پژوهشگران امیدوارند درمانهای آینده بتوانند سیگنالهای مغزی را که بدن را به وزن قبلی بازمیگردانند، خاموش کنند.
سلامت فقط عدد روی ترازو نیست
تحقیقات نشان میدهد سلامت قلب و متابولیسم تنها به وزن وابسته نیست. ورزش منظم، خواب کافی، تغذیه متعادل و آرامش روانی میتوانند سلامت را بهبود دهند حتی اگر عدد ترازو تغییر زیادی نکند.
چاقی فقط مشکل فردی نیست؛ نیاز به رویکرد اجتماعی دارد. اقداماتی مانند:
- سرمایهگذاری روی وعدههای غذایی سالم در مدارس،
- محدود کردن تبلیغات فستفود برای کودکان،
- طراحی محلههایی که پیادهروی و دوچرخهسواری را آسان کنند،
- استانداردسازی اندازهی وعدههای غذایی در رستورانها
میتوانند در کاهش چاقی مؤثر باشند. همچنین پژوهشها نشان دادهاند سالهای اولیه زندگی –از دوران بارداری تا حدود هفتسالگی– نقش مهمی در شکلگیری سیستم تنظیم وزن دارند.
تغذیه والدین، شیوهی تغذیه نوزاد و عادات اولیه میتوانند برای سالها بر کنترل اشتها و ذخیرهی چربی اثر بگذارند.
منبع: sciencealert
۴۷۲۳۲
