به گزارش ایرنا، در دنیای پرشتاب امروز، رسانه دیگر یک ابزار جانبی نیست، بلکه پیشران اصلی تحولات اجتماعی و ستون فقرات حکمرانی فرهنگی محسوب میشود؛ زمانی که از فرهنگ و هنر سخن میگوییم، در واقع از زبانی صحبت میکنیم که ظرفیت دارد پیچیدهترین مفاهیم را به سادهترین شکل ممکن با مردم در میان بگذارد.
در این میان، نهادهای متولی فرهنگ بهویژه در سطح استانی، وظیفهای فراتر از برگزاری همایشهای معمول بر عهده دارند؛ چراکه آنها مسئولیت خلق بستری برای گفتوگوی بیواسطه و موثر میان جامعه و حاکمیت را بر دوش میکشند.
استان فارس که همواره به عنوان قطب فرهنگی و تمدنی ایران شناخته میشود، در این مسیر نقش پررنگتری ایفا میکند؛ ظرفیتهای بینظیر تاریخی، ادبی و هنری این استان، فرصتی استثنایی برای روایتگری هویت ایرانی-اسلامی فراهم آورده است.
برای اینکه این پتانسیل عظیم به سرمایه اجتماعی تبدیل شود، لازم است دستگاههای متولی فرهنگ، نگاهی نو به ابزارهای ارتباطی داشته باشند و فارس را نه فقط به عنوان یک اقلیم جغرافیایی، بلکه به عنوان کانون جریانسازی رسانهای در کشور مطرح کنند.
با این حال، تجربه نشان داده است که بدون بازنگری در شیوه تعامل با رسانهها و هنرمندان، نمیتوان به عمق باورهای نسل جوان نفوذ کرد؛ اگر فرهنگ و ارشاد اسلامی فارس به عنوان پناهگاه اهالی قلم و هنر، فضایی را ایجاد کند که در آن رسانه بتواند با آزادی عمل، جسارت در نقد و خلاقیت در روایت فعالیت کند، نتیجه آن تقویت تابآوری ملی و کاهش فاصله میان مردم و مسئولان خواهد بود. این رویکرد تعاملی، همان حلقه گمشدهای است که میتواند فضای غبارآلود رسانهای را به نفع حقایق فرهنگی تغییر دهد.
در همین راستا، مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی فارس، با درک صحیح از نیاز امروز جامعه به روایتهای صادقانه، در حال بازنگری در ساختارها و رویکردهای رسانهای خود است؛ تمرکز بر این نکته که چگونه میتوان از ظرفیتهای متنوعی مانند سینما، هنرهای نمایشی و رسانههای مکتوب برای عبور از بنبستهای جنگهای ترکیبی استفاده کرد، محور اصلی تلاشهای اخیر این مجموعه در استان بوده است.
در ادامه، نگاهی دقیقتر به دیدگاههای مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان فارس درباره چگونگی ارتقای جایگاه رسانه و هنر در این استان خواهیم داشت.
گفتمانسازی با نسل جدید به زبان خودشان
مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی فارس، در گفتوگوی تفصیلی با ایرنا، با تاکید بر ضرورت بازسازی و تقویت سرمایه اجتماعی گفت: در آغاز مسیر دوره جدید ادارهکل فرهنگ و ارشاد اسلامی، یکی از مهمترین هدفهایمان این بود که بتوانیم با تیم جدید فرهنگی و هنری، در جهت جذب سرمایه اجتماعی برای نظام و نیز ایجاد گفتوگوی میاننسلی گام برداریم.
به گفته مهدی رنجبر، از بهمنماه ۱۴۰۳ تا بهمنماه ۱۴۰۴ و تا امروز در خرداد ۱۴۰۵، تلاش شده است تا این سرمایه اجتماعی در بستر برنامهها و رویدادهای فرهنگی افزایش پیدا کند.
وی با اشاره به اینکه فشارهای اقتصادی، اجتماعی و همچنین تفاوت دیدگاههای ایدئولوژیک و سیاسی در سالهای اخیر موجب ایجاد فاصلههایی در سرمایه اجتماعی شده بود، افزود: احساس ما این بود که باید گفتمانسازی کنیم و این گفتمان را بهویژه با نسل جدید، یعنی دهه هفتادیها، هشتادیها و نودیها به زبان خودشان شکل بدهیم؛ از همین رو، در برخی مقاطع ناچار بودیم از رویدادها و برنامههای تازهتری رونمایی کنیم تا بتوانیم مخاطب جوان را به میدان فرهنگ و هنر بیاوریم.
مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی فارس با بیان اینکه در این مسیر، برنامههایی مانند شبهای موسیقی و ادبیات با رویکردی تازه طراحی شد، اظهار کرد: در انتخاب شاعران، نویسندگان و هنرمندان نیز تلاش کردیم از چهرههایی استفاده کنیم که برای نسل جدید آشناتر و قابلارتباطتر باشند؛ در حوزه موسیقی هم نگاه ما این بود که از خوانندگانی بهره بگیریم که آثارشان بیشتر در میان نوجوانان و جوانان شنیده میشود؛ هدف از این رویکرد آن بود که بتوانیم نسل جوان را به برنامهها و فعالیتهای فرهنگی پیوند بدهیم و زمینه گفتوگوی واقعی میان نسلها را فراهم کنیم.
رنجبر ادامه داد: معتقدیم ابتدا باید نوجوان و جوان را وارد این گفتوگو کرد و او را بر سر میز تعامل نشاند، سپس هویت ایرانی-اسلامی را برایش تشریح و تبیین کرد؛ ایران اسلامی از یک هویت غنی، ریشهدار و چندلایه برخوردار است و این مسئله باید برای نسل جدید روشن شود؛ بسیاری از نوجوانان ما شاید ندانند که از نظر فرهنگی و تاریخی در جایگاهی مهم قرار دارند و ما باید این آگاهی را در آنها تقویت کنیم.
وی با اشاره به جایگاه شاهنامه فردوسی در هویت ملی ایرانیان گفت: شاهنامه، شناسنامه ملی ماست و کمتر ملتی در جهان از چنین سند هویتی برخوردار است؛ ملتهایی مانند چین، یونان و هند نیز از چنین پشتوانههایی برخوردارند، اما بسیاری از کشورهای جدیدالتاسیس چنین عمقی در هویت تاریخی و فرهنگی خود ندارند و این نکتهای است که نسل جوان ما باید بداند و نسبت به آن آگاهی پیدا کند.
مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی فارس بیان کرد: ما باید ابتدا برای نسل جوان خود ثابت کنیم و توضیح دهیم که دارای هویتی بسیار غنی هستیم؛ هویتی که هم از شاهنامه فردوسی سرچشمه میگیرد، هم از دین و هم از تاریخ و تمدن این سرزمین. از نگاه ما، این ماموریت دقیقا در راستای کلانبرنامه وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، یعنی پاسداشت و تقویت هویت ایرانی-اسلامی قرار دارد.
رنجبر در ادامه با اشاره به برنامههای شاخص برگزارشده در یک سال و چند ماه اخیر گفت: در این مدت چند رویداد بینالمللی مهم در شیراز برگزار شد که از جمله آنها جشنواره جهانی فیلم فجر بود؛ این جشنواره در شرایطی برگزار شد که کشور در فضای خاصی قرار داشت و با حضور ۲۷۶ نفر از اهالی فرهنگ، هنر، رسانه و سیاست از ۳۴ کشور مختلف، به مدت هشت روز در شیراز برگزار شد.
وی با قدردانی از استاندار فارس خاطرنشان کرد: باید از حمایت و همراهی استاندار محترم تشکر کنم، زیرا نگاه بزرگمنشانه و حمایت مؤثر ایشان، پشتوانهای جدی برای برگزاری این رویداد بود؛ این جشنواره برای نسل جدید و برای فضای فرهنگی استان، فرصتی برای تبادل اطلاعات و تبادل فرهنگی میان نسل جوان و نسلهای قدیمیتر فراهم کرد.
مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی فارس اضافه کرد: این نوع برنامهها باید ادامه پیدا کند، چون اعتقاد داریم که اگر قرار است گفتوگوی میاننسلی شکل بگیرد، باید در بستر رویدادهای واقعی، زنده و اثرگذار فرهنگی و هنری اتفاق بیفتد.
کاهش نارضایتی اجتماعی در سایه رویدادهای فرهنگی
مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی فارس با اشاره به مجموعه برنامهها و جشنوارههای فرهنگی و هنری برگزارشده در این استان گفت: در اسفندماه ۱۴۰۴ جشنوارهای در استان برگزار شد و پس از آن نیز در فروردین و اردیبهشت، جشنواره بینالمللی شعر فجر با حضور ۱۳ کشور فارسیزبان اجرا شد.
به گفته رنجبر، این رویدادها و برنامههایی که در حوزه امیدآفرینی، تابآوری اجتماعی، شادی و نشاط و تقویت امید در استان فارس برگزار شد، توانست تا حد زیادی از شدت نارضایتیها و ناهنجاریهای اجتماعی بکاهد.
وی افزود: در جریان اتفاقات و نارضایتیهای اجتماعی اخیر، استان فارس در ۲ سال گذشته از جمله استانهایی بوده که نسبت به بسیاری از نقاط کشور از التهاب و تنش کمتری برخوردار بوده است و این موضوع نتیجه مستقیم کار فرهنگی، کار هنری و گفتوگو و مذاکره با مردم به زبان هنر است.
مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی فارس تاکید کرد: وقتی این زبان وارد میدان شد، ما نیز به دنبال چیزی جز این نبودیم که مردم بیش از پیش با مسئولان، با استان، با مذهب و با هویت خود آشنا شوند و در نهایت به آرامش و ثبات نسبی برسند.
هنر، موثرترین مسیر برای نفوذ و اثرگذاری
رنجبر ادامه داد: ما احساس میکنیم با برگزاری این رویدادها توانستهایم تا حدی باب گفتوگو را باز کنیم؛ همانطور که مشاهده میشود، پس از دوران جنگ و در فضای پساجنگ و آتشبس، این گفتوگو بیش از پیش گسترش یافته است؛ بهگونهای که در همین روزها برنامههای موسیقی برگزار میکنیم و شبهایی را در سالن ۲ هزار نفره به مراوده و ارتباط با مردم اختصاص دادهایم؛ این مراودهها تنها با مخاطبانی نیست که همیشه در صحنه و میدان حضور دارند، بلکه بخشی از آن مربوط به قشر خاکستری و حتی افرادی است که گاهی نسبت به عملکرد دولت یا مسئولان نارضایتیهایی دارند، اما وقتی آنها را وارد گفتمان میکنیم، احساس میکنیم که میان کشور، مسئولان، مردم و اصحاب فرهنگ و هنر نوعی گفتوگو و تعامل واقعی شکل گرفته است.
وی با اشاره به اجرای نمایش «بتهوون» در تالار احسان گفت: ما این نمایش را در شش شب، در بحبوحه همین شرایط روی صحنه بردیم و باز هم شاهد حضور مخاطبی بودیم که سالن را پر کرد؛ همه این اتفاقات نشان میدهد همانطور که رهبر شهیدمان بارها تاکید کرده بودند، اگر بخواهیم هر اندیشهای را در جامعه طرح و هر فکری را اجرا کنیم، هنر موثرترین مسیر برای نفوذ و اثرگذاری است. ما نیز بهعنوان مسئولان حوزه فرهنگ و هنر، باور داریم که کارمان را درست و در جای درست انجام دادهایم و تلاشمان بر این بوده که این گفتوگو و مراوده میان ما، نسل جدید و مردم شکل بگیرد.
مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی فارس در پاسخ به پرسش خبرنگار ایرنا در خصوص گفتمان میاننسلی و تبدیل شیراز به الگوی عدالت فرهنگی، اظهار کرد: در همه فعالیتهایمان، بهویژه با همراهی معاونتهای مختلف، هیچ برنامهای که در مسیر جذب سرمایه اجتماعی برای انقلاب و نظام باشد، روی زمین نماند؛ همه اجراهای کنسرتها، همایشها، برنامههای فیلم، برنامههای قرآنی، فعالیتهای معنوی و برنامههای حوزه کتاب میتوانستند در مسیر جذب سرمایه اجتماعی و تحقق همان گفتمان میاننسلی که بر آن تاکید داشتم، نقشآفرین باشند.
رنجبر با اشاره به آغاز دوره جدید فعالیت تیم فرهنگی و هنری این استان، از افزایش سرمایه اجتماعی نظام و ایجاد گفتوگوی میاننسلی به عنوان شعارهای اصلی خود نام برد.
تقسیم استان فارس به چهار قطب فرهنگی
وی درباره ارتقای زیرساختها و برگزاری جشنوارههای شهرستانی نیز گفت: یک نقدی که به من وارد است و قبلا هم از سوی برخی خبرگزاریها و حتی مخاطبان شهرستانی مطرح شده، این است که من بهتازگی سفرهای شهرستانی را آغاز کردهام؛ اگر اشتباه نکنم، با تیم معاونین به پنج یا شش شهرستان سفر کردهایم و در آنجا بخشی از فعالیتها را پایهریزی و برنامهریزی کردهایم.
وی اضافه کرد: نقدی که پیشتر هم مطرح بوده این است که فارس فقط شیراز نیست؛ ما هم از ابتدای فعالیتهای فرهنگی و هنریمان، هرچند تمرکز را بر برنامههای ملی و بینالمللی گذاشتیم، اما این بهدلیل نیاز به زیرساخت بود؛ بهعنوان نمونه، برای برگزاری جشنواره جهانی فیلم فجر یا جشنواره بینالمللی شعر فجر، حضور ۳۴ کشور و ۲۷۶ نفر از چهرههای برجسته فرهنگی، هنری و سیاسی، نیازمند زیرساختهایی بود که در آن مقطع فقط شیراز از آن برخوردار بود؛ از هتلها گرفته تا فضاهای نمایشی و امکانات اجرایی.
مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی فارس بیان کرد: با این حال، برای سال ۱۴۰۵ برنامهریزی کردهایم که هم در مقیاس ملی و هم در مقیاس استانی حرکت کنیم و استان فارس را به چهار قطب فرهنگی تبدیل کنیم تا بتوانیم فعالیتها را در سطحی گستردهتر و متوازنتر در سراسر استان پیش ببریم.
شتاب توسعه زیرساختهای فرهنگی در شهرستانهای فارس
رنجبر با تاکید بر برنامهریزی برای گسترش رویدادهای ملی و استانی به شهرستانهای استان فارس، اظهار کرد: در حال حاضر بررسیهای کارشناسی دقیقی در حوزه زیرساختهای فیزیکی، نرمافزاری و معنوی برای تحقق این هدف در جریان است و بهزودی رویدادهای متنوعی برای مناطق مختلف استان تعریف و اجرایی خواهد شد.
وی با اشاره به اینکه در سال گذشته تمرکز بر برنامههای ملی و بینالمللی در شیراز بود، افزود: برگزاری چنین رویدادهایی به دلیل میزبانی از مهمانان داخلی و خارجی، نیازمند زیرساختهای خاصی از جمله هتلها و فضاهای نمایشی بود که در آن زمان تنها در مرکز استان فراهم بود، اما برای سال ۱۴۰۵ برنامهریزی شده تا فارس به چهار قطب فرهنگی تقسیم شود تا فعالیتها به صورت متوازن در سراسر استان گسترش یابد.
مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی فارس در خصوص اقدامات عمرانی در شهرستانها گفت: با وجود تمرکز بر فعالیتهای ملی در شیراز، از توسعه زیرساختهای شهرستانی غافل نشدهایم و سال گذشته هشت پلاتوی نمایش در هشت شهرستان تکمیل و به بهرهبرداری رسید؛ همچنین بخش قابلتوجهی از پروژههای مجتمعهای فرهنگی در شهرستانها به پیشرفت فیزیکی مناسبی رسیده است.
رنجبر همچنین به میزبانی از رویدادهای فرهنگی در شهرستانها اشاره کرد و از برگزاری نوزدهمین سوگواره ملی تعزیه لامرد با رویکرد روایتگری شهدای جنگ تحمیلی بهعنوان نمونهای از این فعالیتها یاد کرد.
برگزاری انتخابات خانه مطبوعات بهزودی
وی در بخش دیگری از سخنان خود به ضرورت تقویت تشکلهای صنفی اشاره کرد و گفت: معتقدم انجمنها و صنوف فرهنگی و هنری باید تقویت شوند، زیرا این نهادها بازوهای اصلی برای جذب سرمایه اجتماعی و ایجاد گفتوگوی میاننسلی هستند؛ به همین منظور، انتخابات میاندورهای انجمن نمایش برگزار شده و تغییرات لازم در انجمن موسیقی نیز صورت گرفته است و در مورد خانه مطبوعات نیز بهزودی شرایط برای برگزاری انتخابات جدید فراهم خواهد شد تا این تشکلها بتوانند در حوزههای رفاهی و فعالیتهای اجتماعی اعضای خود، مؤثرتر عمل کنند.
مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی فارس در پاسخ به سوال خبرنگار ایرنا پیرامون حمایت از رسانهها در شرایط کنونی کشور، وضعیت فعلی را یک جنگ ترکیبی غیراخلاقی توسط کشورهای متخاصم توصیف کرد و گفت که در این نبرد، رسانهها در جایگاه بسیار حساسی قرار دارند.
لزوم بازنگری در آزادی عمل رسانهها برای مقابله با جنگ ترکیبی
رنجبر با تاکید بر اینکه ایران اسلامی از نظر نظامی، هویتی و معنوی در جایگاه والایی قرار دارد، با انتقاد از اینکه رسانههای وابسته به دشمن با آزادی عمل بیشتری فعالیت میکنند، خاطرنشان کرد: رسانههای داخلی نباید دستوپابسته باشند.
مدیرکل فرهنگ و ارشاد فارس با انتقاد از محدودیتهایی که در مسیر فعالیت رسانههای داخلی وجود دارد، تاکید کرد: باید از ظرفیت گسترده رسانه در ایران اسلامی استفادهای موثرتر و آزادانهتر شود؛ اگر رسانه بتواند با آرامش، دیدگاهها و واقعیتها را بازتاب دهد، اتفاقی مثبت برای جامعه خواهد بود، اما در حال حاضر بخش قابل توجهی از ظرفیت رسانهای کشور آنگونه که باید به کار گرفته نشده است.
رنجبر با اشاره به شرایط اخیر کشور افزود: بسیاری تصور نمیکردند که دو کشور قدرتمند از نظر نظامی به ایران حمله کنند و در عین حال ایران اسلامی بتواند اینچنین تابآور و پاسخگو ظاهر شود.
به گفته وی، در چنین شرایطی روشن است که رسانه چه جایگاه مهمی دارد و اگر ابزار رسانهای بهدرستی مورد استفاده قرار بگیرد، میتواند نقش بسیار موثرتری در روایت تحولات و تقویت انسجام اجتماعی ایفا کند.
سینما، یکی از ابررسانههای اثرگذار
رنجبر تصریح کرد: فیلم، سینما، تابلوی نقاشی و کتاب بخشی از رسانه است؛ طرف مقابل پیش از آغاز هر جنگی، ابتدا از طریق تولیدات سینمایی، خبری و رسانهای، ذهن جامعه را آماده میکند و سپس وارد میدان میشود، اما در ایران هنوز از همه ظرفیتهای رسانهای بهدرستی بهرهبرداری نشده است.
وی با تاکید بر اینکه بخش نظامی و بخش دولتی باید توجه بیشتری به رسانه داشته باشند، گفت: از رسانههای خبری و مکتوب گرفته تا رسانههای تصویری و بهویژه سینما باید با کاربری بیشتر و بهتر استفاده شود، زیرا سینما یکی از ابررسانههای بسیار اثرگذار در جهان امروز است و میتواند نقشی تعیینکننده در انتقال پیام، اقناع افکار عمومی و تقویت هویت ملی و فرهنگی ایفا کند.
