به گزارش خبرنگار مهر، صادق جهانبخش ظهر جمعه در سخنان پیش از خطبههای نماز جمعه قزوین با اشاره به تأکیدات مکرر رهبر معظم انقلاب بر «جهاد تبیین»، خواستار توجه جدی مسئولان و عموم مردم به مسئله حکمرانی در فضای مجازی شد و اظهار کرد: رهاشدگی این فضا میتواند بستر بروز خشونت، فروپاشی هویتی و تهدیدهای امنیتی را فراهم کند.
شکاف میان هویت واقعی و هویت مجازی آسیب جدی عصر رسانه است
این پژوهشگر حوزه رسانه با بیان اینکه فضای مجازی در سالهای اخیر تمامی ابعاد زندگی انسان معاصر را تحت تأثیر قرار داده است، افزود: امروز مسائل هویتی، خانوادگی، شغلی، اقتصادی و حتی دینداری ما ناگزیر با رسانههای نوین و ابزارهای دیجیتال گره خورده و همین مسئله باعث شده میزان استفاده و درگیری ذهنی افراد با این فضا بهطور چشمگیری افزایش یابد.
جهانبخش با اشاره به دوگانه «زیست واقعی» و «زیست مجازی» تصریح کرد: بسیاری از افراد در زندگی واقعی خود، پایبند به ارزشهای دینی، اخلاقی و اجتماعی هستند اما در فضای مجازی، روایت متفاوتی از خود ارائه میدهند؛ گاه حضور در مسجد و نماز جمعه بازتابی در صفحه شخصی فرد ندارد، اما تفریحات و خوشگذرانیها بهطور گسترده منتشر میشود. این شکاف میان هویت واقعی و هویت مجازی، یکی از آسیبهای جدی عصر رسانه است.
وی ادامه داد: همین دوگانگی سبب شده است برخی افراد که در مواجهه حضوری، خوشاخلاق و مؤدب هستند، در فضای مجازی با کوچکترین اختلاف نظر، به ادبیات زشت، توهین و خشونت کلامی متوسل شوند؛ پدیدهای که نتیجه فقدان نظارت و آموزش صحیح در این حوزه است.
این پژوهشگر رسانه با اشاره به تجربه کشورهای مختلف جهان در مدیریت فضای مجازی گفت: حتی کشورهایی که نه تقیدات مذهبی ما را دارند و نه دغدغههای فرهنگی مشابه، سالهاست به موضوعاتی مانند ردهبندی سنی و محدودیتهای متناسب با سن کاربران توجه جدی نشان دادهاند.
وی بهعنوان نمونه به قانون اخیر کشور استرالیا اشاره کرد و افزود: در این کشور، استفاده از شبکههای اجتماعی برای افراد زیر ۱۶ سال ممنوع شده و مالکیت ابزارهای هوشمند کودکان و نوجوانان نیز بر عهده والدین است. این در حالی است که تهدیدات فرهنگی و امنیتی فضای مجازی برای آنها بهمراتب کمتر از شرایط ایران است، اما با دقت و وسواس بیشتری این فضا را مدیریت میکنند.
کوتاهیهای جدی در زمینه حکمرانی فضای مجازی صورت گرفته است
جهانبخش با انتقاد از سهلانگاری مسئولان در سالهای گذشته گفت: متأسفانه بدون توجه به گرایشهای سیاسی، چه در دولتها و چه در مجالس مختلف، کوتاهیهای جدی در زمینه حکمرانی فضای مجازی صورت گرفته و بسیاری از وظایف قانونی در این حوزه بهدرستی انجام نشده است.
وی با استناد به بیانات اخیر آیتالله سیدعلی خامنهای در دیدار با مردم آذربایجان، اظهار کرد: رهبر معظم انقلاب با صراحت هشدار دادند که دشمن بهدنبال بلعیدن ایران است و مسیر این اقدام، در مقاطع مختلف تغییر شکل داده؛ از داعش کلاسیک تا آنچه ایشان از آن بهعنوان «داعش جدید» یاد کردند.
این پژوهشگر حوزه رسانه افزود: رهبر انقلاب در ادامه این سخنان، به نقش فضای مجازی در شکلگیری این تهدیدات اشاره کرده و بهطور خاص نسبت به نوع استفاده جوانان از این فضا هشدار دادند؛ اما پیش از جوانان، مسئولیت سنگینتری متوجه مسئولان است که باید حکمرانی در این عرصه را جدی بگیرند.
جهانبخش با بیان اینکه در بسیاری از شبکههای اجتماعی، آموزشهای صریح خشونت بهراحتی در دسترس نوجوانان و جوانان قرار دارد، گفت: از آموزش ساخت ابزارهای تخریبی گرفته تا شیوههای مقابله با نیروهای انتظامی و امنیتی، بدون هیچ مانعی منتشر میشود و ترکیب این آموزشها با هیجانسازی رسانهای و شور جوانی، میتواند به فجایع اجتماعی منجر شود.
وی با اشاره به حوادث دیماه ۱۴۰۴ در قزوین و شهادت تعدادی از نیروهای حافظ امنیت، تصریح کرد: هیچیک از ما تصور نمیکرد در خیابانهای شهر، چنین صحنههایی رقم بخورد و خون جوانانی از همین دیار به زمین ریخته شود. این وقایع نتیجه یک فرآیند تدریجی است، نه یک اتفاق ناگهانی.
این پژوهشگر رسانه ادامه داد: افرادی که دست به خشونت زدند، در بسیاری موارد همشهریان خود ما بودند؛ جوانانی که طی سالها، تحت تأثیر آموزشها و القائات فضای مجازی رهاشده، به نقطهای رسیدند که ارتکاب چنین جنایاتی برایشان ممکن شد.
جهانبخش با اشاره به ضعف آموزشهای پایهای در حوزه تاریخ، هویت و سواد رسانهای گفت: در برخی بازجوییها، مشاهده شد افرادی با ابتداییترین مفاهیم سیاسی و تاریخی آشنا نیستند، اما با همین آگاهی سطحی، دست به اقدامات مجرمانه زدهاند؛ موضوعی که زنگ خطر جدی برای نظام آموزشی و فرهنگی کشور است.
وی همچنین به ناآرامیهای اخیر در برخی دانشگاهها اشاره کرد و افزود: دانشگاههایی که با هزینه سنگین بیتالمال اداره میشوند، نباید به محلی برای بروز ادبیات رکیک، توهین به مقدسات و هنجارشکنی تبدیل شوند. یکی از ریشههای این مسئله، فقدان حکمرانی مؤثر در فضای مجازی و رهاشدگی فرهنگی است.
این پژوهشگر رسانه با اشاره به گزارشهای اخیر درباره بودجه شبکه ملی اطلاعات گفت: با وجود تأکیدهای مکرر مسئولان بر اهمیت این پروژه، طبق اعلام دستگاههای نظارتی، در سال جاری حدود ۹۰ درصد انحراف بودجه در این حوزه وجود داشته و تنها بخش اندکی از اعتبارات بهطور واقعی تخصیص یافته است.
فضای مجازی یک مسئله صرفاً فرهنگی یا اجتماعی نیست
وی تأکید کرد: فضای مجازی امروز یک مسئله صرفاً فرهنگی یا اجتماعی نیست، بلکه موضوعی امنیتی و حتی جنگی است. ما در میانه یک جنگ ترکیبی و تبلیغاتی قرار داریم، نه در انتظار وقوع آن؛ جنگی که نمونههای عینی آن را در دیماه گذشته مشاهده کردیم.
جهانبخش با اشاره به مفهوم «عادیسازی خشونت» گفت: توهین به مقدسات، قرآنسوزی و خشونتهای خیابانی، نتیجه فرآیندی است که طی آن قبح این اقدامات در ذهن برخی نوجوانان و جوانان شکسته شده و این امر، محصول بیتوجهی به مدیریت فضای مجازی است.
وی در پایان با اشاره به سخنان رهبر معظم انقلاب مبنی بر مخالفت با «سختگیری بیجا» و «سهلگیری بیجا»، تصریح کرد: مطالبهگری از مسئولان برای حکمرانی هوشمندانه در فضای مجازی، یک وظیفه همگانی است و همانطور که از مسئولان حمایت میکنیم، باید از آنها بخواهیم این مسئله حیاتی را جدیتر دنبال کنند تا کشور بتواند از این پیچ تاریخی نیز با سلامت عبور کند.
