در حالی که دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، تلاش میکند تا لفاظیهای تهدیدآمیز را با گزینه مذاکره ترکیب کند، پرونده هستهای ایران همچنان در صدر تنشهای فزاینده قرار دارد و به عنوان محور دوگانه فشار و دیپلماسی عمل میکند. ترامپ گزارشهای مربوط به تردید در درون نهاد نظامی آمریکا در مورد رویارویی احتمالی با تهران را رد کرده و گفت، تصمیم برای جنگ صرفاً بر عهده اوست و ترجیح میدهد با ایران به توافق برسد.
این موضع ترامپ در حالی است که گزارشهای متعددی از آمریکا رسیده، مبنی بر اینکه پنتاگون در مورد هزینه مشارکت در یک گزینه نظامی طولانی مدت با توجه به افزایش گسترده نیروهای نظامی آمریکا در منطقه، در بحبوحه ادامه مذاکرات هستهای هشدار داده است.
پشت پرده مواضع متناقض ترامپ در پرونده ایران
اما همزمانی مذاکرات با بسیج نظامی آمریکا در منطقه، سوال مهمی را در محافل منطقهای و بینالمللی به وجود میآورد؛ با این مضمون که چرا مذاکرات در مورد برنامه هستهای ادامه دارد، در حالی که دولت ایالات متحده قبلاً روایتی از یک پیروزی قاطع نظامی ارائه کرده است؟
در واشنگتن، ترکیب مذاکره و تقویت نظامی به عنوان یک تناقض کامل ارائه نمیشود، بلکه به عنوان یک رویکرد دو جانبه برای مدیریت بحران با تهران مطرح میگردد: اعمال فشار در میدان برای افزایش هزینه سرسختی ایران، و دنبال کردن یک مسیر دیپلماتیک برای بررسی فرصتها جهت دستیابی به توافق قبل از ورود به یک رویارویی گستردهتر.
نگرانی آمریکاییها از هزینههای سنگین جنگ با ایران
جاشوا لندیس، مدیر مرکز مطالعات خاورمیانه در دانشگاه اوکلاهما، در این زمینه گفت که ایران هنوز دارای عوامل بازدارنده مؤثری است، که مهمترین آنها قابلیتهای موشکی و توانایی آن در تهدید منابع ناوبری و انرژی در خلیج فارس، از جمله تنگه هرمز، است.
وی اظهار داشت: ایران طی دوره اخیر فشارهای زیادی را تحمل کرده، اما این بدان معنا نیست که توانایی خود را در افزایش هزینه هرگونه جنگ برای آمریکا از دست داده باشد؛ بلکه برعکس، این امر ممکن است ایران را به سمت گزینههای تشدید تنش علیه آمریکا و تقویت قدرت بازدارندگی خود سوق دهد.
روایتهای متناقض ترامپ و فقدان دلیل روشن برای جنگ با ایران
از سوی دیگر، جان هافمن، محقق سیاست دفاعی و خارجی در اندیشکده مؤسسه کاتو در واشنگتن، در مقالهای تحلیلی استدلال کرد که ادامه صحبتهای آمریکا در مورد مذاکره با تهران، به موازات تقویت نظامی و تهدید به حمله جدید، نباید صرفاً به عنوان یک تصادف، بلکه باید به عنوان بازتابی از شکاف بین لفاظیهای سیاسی و نتایج زور در میدان عمل تلقی شود.
وی افزود که دولت ترامپ، پس از بمباران تأسیسات نطنز، اصفهان و فردو، از «نابودی کامل» برنامه هستهای ایران سخن گفت، اما بعداً به استفاده از همان مسئله هستهای به عنوان توجیهی برای تحرکات بیشتر علیه ایران بازگشت که بیانگر روایتهای متناقض و متغیر ترامپ است.
به گفته این محقق آمریکایی، ترکیب مذاکره با بسیج نظامی لزوماً به این معنی نیست که واشنگتن تصمیم به جنگ گرفته است، بلکه نشان دهنده استفاده از فشار نظامی به عنوان ابزاری برای اجبار سیاسی در مذاکرات یا به عنوان کارتی است که در صورت شکست مذاکرات میتوان از آن استفاده کرد.
وی تاکید کرد: آمریکا ابتدا توسعه فناوری موشکی در ایران را بهانهای برای جنگ قرار داده بود، سپس مجدداً به مسئله هستهای برگشت و بعد از آن دوباره وقایع داخلی اخیر در ایران را دستاویزی برای طرح گزینه جنگ قرار داد و دوباره اکنون به مسئله هستهای برگشته است. این نشان میدهد که دولت آمریکا در واقع توجیه روشنی برای جنگ با ایران ندارد و با این توجیهات به دنبال جلب حمایت سیاسی برای یک رویارویی گسترده است که پایانی نامعلوم دارد.
استراتژی ایران برای مدیریت صحنه تقابل با آمریکا
اما از طرف ایران، ناظران معتقدند که مذاکرات فعلی صرفاً یک فرآیند دیپلماتیک سنتی نیست، بلکه عرصهای پیچیده از رویارویی است که در آن محاسبات بازدارندگی نظامی، ظرفیتسازی و تأیید اطلاعات با هم تلاقی میکنند.
در این زمینه حسن بهشتی پور، کارشناس امور سیاسی منطقه در گفتگو با الجزیره، تحلیل دقیقتری از اهداف آمریکا در مذاکرات ارائه داده و گفت که واشنگتن از طریق مذاکرات فعلی به دنبال گشودن پروندههایی فراتر از برنامه هستهای، مانند موشکهای بالستیک و سیاستهای منطقهای ایران است.
وی افزود: آمریکا به دنبال ارزیابی میزان واقعی خسارات وارده به تاسیسات هستهای ایران در جریان جنگ 12 روزه بوده است. همچنین واشنگتن میخواهد تهران را مجبور کند تا به بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی (IAEA) دسترسی بدهد تا سرنوشت اورانیوم غنیشده با غنای بالا را تأیید کنند.
بهشتی پور تاکید کرد که اما تهران از طریق مذاکرات به دنبال مدیریت تنشها و جلوگیری از شبح جنگ، نشان دادن حسن نیت به افکار عمومی جهانی و ارسال پیامی بازدارنده به طرف مقابل است؛ با این مضمون که هرگونه ماجراجویی بیملاحظه علیه ایران با پاسخی سخت مواجه خواهد شد.
