دوشنبه 04 اسفند 1404
Monday, 23 February 2026
به گزارش خبرنگار اجتماعی رکنا، بحران کمآبی و خشکسالی تابستان پیشرو، تهدیدی گسترده و جدی برای زندگی روزمره مردم، امنیت غذایی و پایداری محیطزیست کشور ایجاد کرده است. شدت کاهش منابع آبی و افت ذخایر سدها و آبخوانها، فشار شدیدی بر مصرف آب شرب، صنایع و کشاورزی وارد میکند و نشان میدهد کشور با چالشی پیچیده و چندلایه مواجه است. تابستان ۱۴۰۵ احتمالاً یکی از گرمترین و خشکترین تابستانهای سالهای اخیر خواهد بود و در این شرایط، مدیریت منابع و رفتار مصرفی هر فرد و نهاد نقش تعیینکنندهای در کنترل بحران دارد.
از نیمه اردیبهشت که سال آبی به سوی فصل خشک پیش میرود، انتظار نمیرود بارش چشمگیری رخ دهد. حتی بارشهای نسبتاً بهتر نسبت به سال گذشته نیز قادر به جبران عقبماندگی انباشته بارشها نیست و ذخایر سدها تنها اندکی تقویت خواهند شد. استانهای تهران، البرز، مرکزی، اصفهان و خراسانها همچنان با کسری شدید آب مواجه هستند و بیش از شش سال کمبارشی متوالی، فشار مضاعفی بر منابع موجود وارد کرده است. برای مثال، در تهران تا نیمه بهمن تنها ۶۱ میلیمتر بارش ثبت شده است، در حالی که میانگین بلندمدت بین ۱۱۵ تا ۱۲۲ میلیمتر است؛ این عقبماندگی نشان میدهد حتی با بارشهای نرمال، تابستان همچنان گرم، خشک و چالشبرانگیز خواهد بود.
سدهای حیاتی مانند کبیر، لتیان، ماملو و طالقان در سطوح پایینی قرار دارند و بسیاری از آنها تنها ۲۰ تا ۴۰ درصد ظرفیت آب دارند. در سطح ملی، حجم آب موجود در سدها تا بهمن ۱۴۰۴ حدود ۱۹ میلیارد متر مکعب برآورد شده که کاهش نزدیک به ۲۰ درصد نسبت به سال گذشته را نشان میدهد. این وضعیت، شدت بحران و خطر جدی در تأمین آب شرب، کشاورزی و صنایع آببر را نمایان میکند و پیامدهای اجتماعی آن شامل محدودیتهای شدید در مصرف، افت فشار آب، اعمال جیرهبندی و فشار اقتصادی بر خانوارها و صنایع خواهد بود.
ضعف در مدیریت منابع آب، برداشت بیرویه از چاهها و کاهش تراز آب زیرزمینی بحران را تشدید کرده و کاهش رطوبت محلی و افزایش دمای تابستانها را به همراه داشته است. این بحران با مشکل ساختاری دیگری نیز همراه است: بین ۲۵ تا ۳۰ درصد آب در شبکههای توزیع کشور هدر میرود که نشاندهنده ناکارآمدی زیرساختها و ضعف نظارت است. هدررفت شبکهای نه تنها فشار بر منابع محدود آب را افزایش میدهد، بلکه امکان مدیریت پایدار مصرف را نیز دشوار میکند.
حتی با بهبود بارشها، کسری سالهای گذشته جبران نخواهد شد و تقاضای رو به افزایش آب در کلانشهرها و مناطق صنعتی، فشار مضاعف بر منابع محدود را تضمین میکند. تابستان پیش رو بدون اقدامات عاجل و مؤثر میتواند به نقطهای بحرانی تبدیل شود که پیامدهای محیط زیستی، اقتصادی و اجتماعی آن سالها باقی بماند. اهمیت صرفهجویی و مدیریت مصرف در چنین شرایطی از هر زمان دیگری بیشتر است. هر گونه غفلت یا تردید در اعمال محدودیتهای کنترلشده و اصلاح رفتار مصرفی، احتمال بروز جیرهبندی رسمی و بحران گسترده در شهرهای پرجمعیت را افزایش میدهد.
تنها با برنامهریزی دقیق، کاهش هدررفت شبکهای، تقویت زیرساختهای آبی و مشارکت جدی مردم، امکان کاهش شدت بحران و مدیریت پایدار منابع آب وجود دارد. تابستان ۱۴۰۵ آزمونی چالشبرانگیز برای همه شهروندان، مدیران و سیاستگذاران خواهد بود و ضرورت اقدام فوری، شفاف و علمی بیش از هر زمان دیگری برجسته شده است.
