دانشگاه‌ها صاحب تریبون رسمی اعتراض شدند؛ مجوز تجمع حتی با درخواست سه دانشجو

به گزارش رکنا،  بخشی از مطالبه‌ای که بیش از دو دهه در محافل دانشگاهی و سیاسی مطرح بود و هر بار در پیچ‌وخم اختلاف‌نظرها و ملاحظات حقوقی متوقف می‌شد، در روزهای اخیر وارد مرحله اجرا شده است. انتشار خبر تعیین محل مشخص برای برگزاری اعتراضات در دانشگاه‌های وابسته به وزارت علوم، نشانه‌ای از احیای طرحی است که از اواخر دهه ۱۳۷۰ در فضای عمومی کشور مطرح شد و حتی در دوره مجلس ششم نیز از سوی برخی نمایندگان پیگیری گردید، اما هرگز به قانون تبدیل نشد. مخالفان این ایده در سال‌های گذشته استدلال می‌کردند که قانون اساسی حق تجمعات مسالمت‌آمیز و بدون حمل سلاح را به رسمیت شناخته و همچنین احزاب و گروه‌ها می‌توانند با اخذ مجوز از وزارت کشور اقدام به برگزاری تجمع کنند، بنابراین نیازی به تعیین مکان‌های ثابت وجود ندارد.

پس از اعتراضات دی ۱۳۹۶، دولت وقت کوشید با تصویب مصوبه‌ای مکان‌هایی را برای برگزاری تجمعات مشخص کند، اما این تصمیم در سال ۱۳۹۸ با رأی دیوان عدالت اداری متوقف شد؛ تصمیمی که با انتقادهایی نیز همراه بود. در اردیبهشت ۱۴۰۲ و حدود هشت ماه پس از اعتراضات گسترده‌ای که در پی جان‌باختن مهسا امینی رخ داد، بار دیگر موضوع تعیین محل اعتراضات در دستور کار قرار گرفت و حتی اعلام شد لایحه «نحوه برگزاری تجمعات و راهپیمایی‌ها» با قید یک فوریت و پس از تصویب هیأت وزیران به مجلس ارسال شده و بر اساس آن قرار است ۱۰ نقطه در تهران برای تجمعات پیش‌بینی شود. با پایان فعالیت دولت سیزدهم، این لایحه نیز بی‌نتیجه ماند.

پس از ناآرامی‌های دی‌ماه امسال و در پی حوادثی که به مجروحیت و جان‌باختن شماری از شهروندان انجامید، رئیس‌جمهور از وزیر علوم خواست پژوهشگران علوم اجتماعی ریشه‌های رخدادهای تلخ این دوره را بررسی کنند. طبق اعلام رسمی، در میان بازداشت‌شدگان حداقل ۱۰۰ دانشجو از دانشگاه‌های وابسته به وزارت بهداشت حضور داشتند و ۱۰۰ دانشجوی دانشگاه‌های وابسته به وزارت علوم نیز جان خود را از دست دادند. در چنین فضایی، وزارت علوم تعیین سازوکار مشخص برای بیان اعتراضات در محیط دانشگاهی را در دستور کار قرار داد.

وحید شالچی، معاون فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم، از تدوین پیشنهادهایی برای اختصاص محل رسمی اعتراضات دانشجویی خبر داده و تأکید کرده است که فراهم‌سازی بستر قانونی و اثربخش برای طرح مطالبات دانشجویان یک ضرورت است. به گفته او، زنده بودن دانشگاه به آزاداندیشی وابسته است و پیش‌بینی نشدن سازوکارهای رسمی برای بیان دیدگاه‌ها، در شکل‌گیری برخی تنش‌ها نقش داشته است. او تصریح کرده که وزارت علوم در پی تعریف چارچوب‌هایی است تا دانشجویان و دیگر اعضای دانشگاه بتوانند در چهارچوب قانون، دیدگاه‌ها و اعتراضات خود را مطرح کنند.

شالچی پیش‌تر نیز بر ضرورت احترام به رنج اجتماعی حوادث دی‌ماه تأکید کرده و گفته بود جامعه با درد و آسیب روبه‌روست و دانشگاه باید این تنش‌ها را به گفت‌وگو تبدیل کند، زیرا هر جا سازوکارها نتوانند پاسخ‌گوی انتظارات باشند، اعتراض خود را نشان می‌دهد.

هرچند نهایی شدن این پیشنهادها نیازمند هماهنگی‌های اداری و بررسی‌های تکمیلی در سطح وزارت علوم و دانشگاه‌هاست، اما نشانه‌های اجرایی شدن آن آشکار شده است. محمدحسین امید، رئیس دانشگاه تهران، اعلام کرده که محل فیزیکی مشخصی برای برگزاری تجمعات دانشجویی در نظر گرفته شده و حتی با درخواست سه دانشجو نیز امکان برگزاری تجمع وجود دارد. به گفته او، معاونت فرهنگی دانشگاه سازوکاری تعریف کرده تا دانشجویان، چه در قالب تشکل‌های رسمی و چه به صورت فردی یا گروهی، بتوانند درخواست برگزاری برنامه یا تجمع بدهند. درخواست‌ها پس از بررسی، در صورت تأیید، مجوز دریافت می‌کنند و فضای پیش‌بینی‌شده در اختیار متقاضیان قرار می‌گیرد.

در مرحله نخست، باشگاه دانشجویی به‌صورت آزمایشی و در فضای بسته برای اجرای این طرح اختصاص یافته و قرار است در گام بعدی، فضای باز نیز برای برگزاری تجمعات فراهم شود. مسئولان دانشگاه تأکید دارند که هدف از این اقدام، ایجاد بستر رسمی برای گفت‌وگو و بیان اعتراض در چارچوب قانون است تا از برگزاری تجمعات بدون مجوز جلوگیری شود و امکان طرح مطالبات حتی از سوی جمع‌های کوچک دانشجویی نیز فراهم باشد.