شنبه 02 اسفند 1404
Saturday, 21 February 2026
امروز در نشست خبری با رضوان حکیم زاده، معاون وزیر آموزش و پرورش، خبرنگار بخش اجتماعی رکنا پرسشی درباره وضعیت دانشآموزان ایرانی در آزمونهای بینالمللی تیمز و پرز مطرح کرد. وی گفت: «آمارها نشان میدهد دستاوردهای دانشآموزان ایرانی در این آزمونها چندان قابل قبول نبوده است. از سوی دیگر، تعطیلی مدارس به دلایل مختلف، آلودگی هوا، ناترازی انرژی و مسائل مشابه باعث کاهش انگیزه دانشآموزان برای حضور در مدرسه شده است که خود ضربه به پایه سواد و میزان سواد دانش آموزان می زند. علاوه بر این، بخش زیادی از تکالیف دانشآموزان توسط والدین انجام میشود.
به گزارش رکنا، نمونهای از این وضعیت، ویدئویی است که در فضای مجازی منتشر شد و دختر بچهای دبستانی در آن گریه میکرد و میگفت معلم به او نگفته «آفرین»، زیرا نقاشی او که خودش کشیده بود سادهتر از دیگر همکلاسی هایش بود در حالی که والدین بقیه دانشآموزان کارهای آنها را انجام داده بودند. این موضوع نشان میدهد که معلمان ممکن است آموزش کافی برای تشویق دانشآموزان به انجام کارهای شخصی و مستقل را ندیده باشند. با توجه به این مسائل، میتوانید توضیح دهید برنامه آموزش و پرورش برای بهبود وضعیت سواد و مهارتهای پایه دانشآموزان چیست، زیرا نتایج آزمونهای بینالمللی آبروی آموزش و پرورش را تحت تأثیر قرار داده و وقتی دانشآموز نتواند یک املای ساده را بنویسد، دستاوردهای دیگر آموزش نیز نمود بیرونی پیدا نمیکند؟»
رضوان حکیمزاده در پاسخ به این سؤال توضیح داد: آزمونهای بینالمللی، از جمله تیمز، برای ارزیابی مهارتهای دانشآموزان در ریاضیات، علوم و سواد خواندن طراحی شدهاند. ایران از سال ۱۹۹۵ در تیمز و از سال ۲۰۰۱ در آزمونهای مشابه شرکت میکند. نمونه دانشآموزان برای این آزمونها بر اساس معیارهای علمی سازمان بینالمللی برگزارکننده انتخاب میشوند و شامل حدود ۶۴۰۰ نفر است. میانگین نمرات ایران نسبت به میانگین جهانی ۵۰۰ پایینتر است، هرچند نسبت به سالهای اولیه شرکت در آزمونها روند بهبود نسبی مشاهده میشود.
وی افزود که نوسان نتایج میتواند ناشی از تفاوت مدل سوالات و روش آموزش مبتنی بر تفکر نقادانه در آزمونها با روشهای سنتی آموزش در ایران باشد. برخی معتقدند پایین بودن عملکرد دانشآموزان بیانگر فاصله برنامه درسی و روشهای آموزشی ما با نظامهای آموزشی جهانی است و برخی دیگر آن را نشانه ضعف مهارتهای سواد پایه میدانند. به هر حال، پایین بودن میانگین نمرات نسبت به میانگین جهانی، زنگ هشدار مهمی برای نظام آموزشی کشور است که نباید نادیده گرفته شود.
در ادامه، حکیمزاده توضیح داد: به عنوان کسی که سالها در حوزه آموزش ابتدایی فعالیت داشته و در زمینه تعلیم و تربیت تخصص دارم و همچنین به عنوان عضو هیئت علمی که راهنمای بسیاری از پایاننامهها و رسالههای دانشجویان بودهام، مشاهده کردهام که سطح مهارتهای سواد پایه دانشآموزان در حد مطلوب نیست. همه ما تجربه کردهایم که برخی دانشآموزان حتی در نوشتن یک متن ساده با مشکل مواجه هستند و این وضعیت تنها به دانشآموزان محدود نمیشود؛ بسیاری از دانشجویان نیز در نوشتن متون بدون اشکال ویراستاری و املایی ناتوان هستند. این امر در کشوری که سرزمین حافظ، سعدی، فردوسی، مولانا، عطار و خیام است، قابل قبول نیست و خصوصاً مهارتهای زبان فارسی باید در سطح بالایی حفظ شود.
وی تأکید کرد: چه آزمونهای بینالمللی برگزار شوند و چه برگزار نشوند، ما موظف هستیم این مسائل را رصد و بررسی کنیم. همانطور که بسیاری از کشورهای جهان پس از کرونا مشاهده کردند، مهارتهای سواد دانشآموزان به شدت آسیب دیده است و در ایران، با توجه به طولانیترین مدت تعطیلی آموزش حضوری نسبت به دیگر کشورها، این آسیبها به مراتب بیشتر بوده است. از همان زمان هم هشدار داده بودیم که این وضعیت خسارتی جدی به سواد یک نسل وارد میکند و وظیفه ماست که مداخله کنیم. بنابراین هیچگاه قصد پاک کردن صورت مسئله یا توجیه وضعیت موجود را نداشتهایم. حتی اگر این آزمونها برگزار نشوند، وضعیت مهارتهای دانشآموزان مطلوب نیست، اما این به معنای فقدان دستاورد یا پیشرفت آنان نیست. در دوره ابتدایی، بر اساس نظام رسمی ارزشیابی، بسیاری از دانشآموزان قادر به کسب نتایج مطلوب هستند، هرچند برای اظهار نظر دقیق درباره درصد موفقیتها، نیاز به معیار علمی مشخص داریم.
حکیمزاده افزود: یکی از عوامل مؤثر در کاهش مهارتهای سواد پایه، استفاده گسترده دانشآموزان از فضای مجازی و گوشیهای همراه است. این موضوع تنها مختص ایران نیست و بسیاری از کشورهای جهان از جمله برخی کشورهای اتحادیه اروپا محدودیتهایی برای حضور دانشآموزان در شبکههای اجتماعی قائل شدهاند تا اثرات منفی آن بر مهارتهای سواد کاهش یابد و همچنین حقوق کودکان حفظ شود.
وی در خصوص برنامههای مداخلهای گفت: علاوه بر برنامه «حامی»، برنامه مداخلهای متمرکز بر سه درس فارسی، ریاضی و علوم را در سال گذشته اجرا کردهایم. نتایج اولیه این برنامه بر اساس شاخصهای علمی نشان میدهد که بهبودهایی حاصل شده است. همچنین برنامه مداخلهای دیگری برای کلاس چهارم طراحی شده که با همان روشها و مدلهای آموزشی انجام میشود؛ در این روشها، دانشآموزان از طریق پرسش و پاسخ، فرصت مییابند درباره مطالب خواندهشده فکر کنند و پاسخ دهند. این برنامه با رویکرد تحلیلی و پرسشگری، برخلاف تصور برخی که روشهای آموزش ما سنتی است، با آزمونهای بینالمللی سازگار است و نشان داده میتواند عملکرد دانشآموزان را ارتقا دهد.
به عنوان نمونه، در دورهای که مسئولیت آموزش را بر عهده داشتم (۲۰۱۵ تا ۲۰۱۹)، در درس علوم نسبت به سال ۲۰۱۵، ۲۰ نمره و در ریاضیات ۱۲ نمره افزایش مشاهده شد. هرچند این افزایش لزوماً به مسئولیت من محدود نبود و تغییرات بعدی نیز به اقدامات همکاران پس از آن دوره مربوط میشد، این مثال نشان میدهد که عوامل متعددی در نتایج آزمونها اثرگذار هستند و نباید برخوردی تکبعدی داشته باشیم.
در پایان، وی تأکید کرد: مجموعهای از کاستیها باعث شکلگیری نتایج کنونی شده و ما موظف هستیم در حوزه خودمان اقدام کنیم. برنامههای ما، چه دانشآموزان در آزمون شرکت کنند و چه نکنند، در راستای عدالت آموزشی و ارتقای سواد پایه طراحی شدهاند و هدف اصلی ما، بهبود مهارتهای دانشآموزان و آماده کردن آنان برای آینده است، نه صرفاً کسب رتبه در آزمونهای بینالمللی.
