پوجا کالی در بنگال: مجسمه‌های ترسناک، رقص و آتش مقدس!

جشن پوجا کالی

پوجا کالی

پوجا کالی 

پوجا کالی (Kali Puja)، که همچنین با نام‌های شیاما پوجا (Shyama Puja) یا ماهانیشا پوجا (Mahanisha Puja) شناخته می‌شود، یکی از مهم‌ترین جشنواره‌های هندو است که به الهه کالی، نماد قدرت، نابودی شر و تحول اختصاص دارد. این جشنواره عمدتاً در مناطق شرقی هند مانند بنگال غربی، آسام، اوریسا و بنگلادش جشن گرفته می‌شود و در روز ماه نو (آماواسیا) ماه هندی اشوایوجا (Ashwayuja) یا کارتیکا (Kartika) برگزار می‌گردد که معمولاً در ماه اکتبر یا نوامبر میلادی قرار می‌گیرد. در حالی که بسیاری از نقاط هند در این زمان دیوالی را با پرستش لاکشمی و روشن کردن چراغ‌ها جشن می‌گیرند، پوجا کالی بر تاریکی به عنوان منبع قدرت تمرکز دارد و نمادی از پیروزی خیر بر شر است.

تاریخچه و منشأ پوجا کالی

ریشه‌های پوجا کالی به اسطوره‌های هندو بازمی‌گردد. طبق افسانه‌ها، الهه دورگا برای نابودی شیاطین شمبو و نیشمبو (Shumbhu and Nishumbhu) که جهان را به آشوب کشیده بودند، الهه کالی را آفرید. کالی با ظاهری ترسناک – پوست آبی تیره، زبان بیرون‌زده، گردنبند جمجمه‌ها و شمشیر در دست – شیاطین را شکست داد و تعادل را به جهان بازگرداند. این جشنواره در قرن هجدهم میلادی توسط پادشاهان بنگال مانند کریشناچاندرا از نادیا رواج یافت و در قرن نوزدهم با تأثیر راماکریشنا پاراماهانسا، یکی از بزرگ‌ترین عارفان بنگالی، محبوبیت بیشتری پیدا کرد. پوجا کالی در اصل بخشی از سنت تانتریک است و با پرستش شکل‌های وحشیانه الهه مرتبط است.

در متون باستانی مانند دوی ماهاتمیا (Devi Mahatmya)، کالی به عنوان تجسم قدرت زمان و نابودی توصیف شده است. این جشنواره نه تنها یک جشن مذهبی است، بلکه نمادی از مبارزه درونی انسان با تاریکی‌های نفس است. در دوران استعمار، پوجا کالی به عنوان نمادی از مقاومت فرهنگی در بنگال مورد توجه قرار گرفت.

اهمیت و نمادشناسی

پوجا کالی بیش از یک جشن ساده است؛ آن نمادی از تحول، حفاظت و رهایی است. الهه کالی، که اغلب با ظاهری وحشتناک نشان داده می‌شود، نماینده نابودی شر، جهل و نفس است. برخلاف لاکشمی که ثروت و رفاه را می‌آورد، کالی قدرت تغییر و نابودی موانع را نماد می‌کند. این جشنواره بر اهمیت پذیرش تاریکی برای رسیدن به نور تأکید دارد – تاریکی که منبع قدرت الهی است.

در فرهنگ بنگالی، پوجا کالی با دیوالی هم‌زمان است، اما تمرکز آن بر پرستش کالی برای حفاظت از خانواده و جامعه در برابر نیروهای منفی است. بسیاری باور دارند که پرستش کالی در شب آماواسیا، زمانی که تاریکی کامل است، قدرت بیشتری دارد و می‌تواند آرزوها را برآورده کند. این جشنواره همچنین جنبه‌های اجتماعی دارد و جوامع را برای ساخت پاندال‌ها (سکوهای موقت) و مجسمه‌های کالی گرد هم می‌آورد.

تاریخ پوجا کالی

آداب و رسوم (Rituals)

پوجا کالی با آداب دقیق تانتریک انجام می‌شود که با پرستش‌های معمول هندو متفاوت است. مراسم اصلی در نیمه‌شب آغاز می‌شود و شامل موارد زیر است:

آماده‌سازی: خانواده‌ها خانه‌های خود را تمیز می‌کنند و مجسمه‌ای از کالی را نصب می‌کنند. پاندال‌های بزرگ در محله‌ها ساخته می‌شود که مجسمه‌های عظیم کالی را نمایش می‌دهند.

پرستش (Puja): پرستنده (پاندیت) با خواندن مانتراها مانند "Om Krim Kalikaye Namah" شروع می‌کند. عرضه‌هایی مانند گل‌های قرمز، میوه‌ها، شیرینی‌ها و گاهی حیوانات (در برخی مناطق سنتی) ارائه می‌شود. امروزه، بسیاری از جوامع از قربانی گیاهی استفاده می‌کنند.

آرتی (Aarti): چراغ‌های روغن یا کافور روشن می‌شود و آهنگ‌های مذهبی خوانده می‌شود.

بهاجان (Bhajan) و رقص: گروه‌های موسیقی و رقص‌های سنتی مانند دهاک (Dhak) اجرا می‌شود.

غوطه‌وری (Immersion): در پایان، مجسمه کالی در رودخانه غوطه‌ور می‌شود، نمادی از بازگشت الهه به طبیعت.

این آداب بر اساس پروتکل‌های تانتریک است و اغلب تا سحر ادامه دارد.

کالی پوجا

جشن‌ها در مناطق مختلف

پوجا کالی عمدتاً در بنگال غربی جشن گرفته می‌شود، جایی که کلکته به مرکز جشن‌ها تبدیل می‌شود. هزاران پاندال با تم‌های خلاقانه ساخته می‌شود و مردم تا نیمه‌شب بیدار می‌مانند. در آسام و اوریسا، جشنواره با نام‌های محلی جشن گرفته می‌شود و شامل رقص‌های محلی است. در بنگلادش، این جشنواره جنبه‌های فرهنگی قوی دارد و جوامع هندو آن را با شور برگزار می‌کنند. در سال‌های اخیر، پوجا کالی به دیگر نقاط هند و حتی خارج از کشور گسترش یافته است.

سوالات متداول درباره پوجا کالی

1. پوجا کالی چیست و به چه کسی اختصاص دارد؟

پوجا کالی (یا کالی پوجا) یکی از مهم‌ترین جشنواره‌های هندو است که به پرستش الهه کالی، نماد قدرت، زمان، نابودی شر و تحول اختصاص دارد. این مراسم عمدتاً در مناطق شرقی هند مانند بنگال غربی، آسام، اوریسا و بنگلادش برگزار می‌شود.

2. پوجا کالی چه زمانی برگزار می‌شود؟

این جشنواره در شب ماه نو (آماواسیا) ماه کارتیکا (یا اشوین) تقویم هندو برگزار می‌گردد که معمولاً در ماه اکتبر یا نوامبر میلادی قرار می‌گیرد و اغلب با دیوالی هم‌زمان است.

3. تفاوت پوجا کالی با دیوالی چیست؟

هر دو جشنواره در شب آماواسیا برگزار می‌شوند، اما در دیوالی عمدتاً الهه لاکشمی (ثروت و رفاه) پرستش می‌شود و خانه‌ها با چراغ روشن می‌گردد؛ در حالی که در پوجا کالی تمرکز بر الهه کالی، قدرت تاریکی، نابودی شر و حفاظت است و مراسم اغلب در نیمه‌شب و با آداب تانتریک انجام می‌شود.

4. مهم‌ترین آداب و رسوم پوجا کالی کدامند؟

مراسم شامل نصب مجسمه کالی، عرضه گل‌های قرمز، میوه، شیرینی، روشن کردن چراغ و کافور، خواندن مانتراها (مانند Om Krim Kalikaye Namah)، اجرای آرتی، بهاجان و رقص سنتی، و در پایان غوطه‌وری مجسمه در رودخانه است. مراسم اصلی معمولاً از نیمه‌شب آغاز می‌شود.

5. پوجا کالی در کدام مناطق هند بیشتر جشن گرفته می‌شود؟

این جشنواره به‌ویژه در بنگال غربی (به‌خصوص کلکته)، آسام، تریپورا، اوریسا، جارکند و بخش‌هایی از بنگلادش محبوب است و در این مناطق با شور و هیجان زیادی همراه با ساخت پاندال‌های بزرگ برگزار می‌گردد.

نتیجه‌گیری

پوجا کالی نه تنها یک جشنواره مذهبی است، بلکه نمادی از قدرت درونی انسان برای غلبه بر تاریکی‌هاست. در دنیای مدرن، این جشن اهمیت فرهنگی خود را حفظ کرده و به عنوان فرصتی برای گردهمایی خانوادگی و اجتماعی عمل می‌کند. با پذیرش جنبه‌های وحشیانه الهی، پوجا کالی به ما یادآوری می‌کند که تحول واقعی از پذیرش تاریکی آغاز می‌شود. اگر به هند سفر کنید، حتماً در این جشنواره شرکت کنید تا عمق معنوی آن را تجربه کنید.

گردآوری: بخش فرهنگ و هنر بیتوته