خبرآنلاین – محمدحسین لطفالهی: دور دوم گفتوگوهای ایران و ایالات متحده روز سهشنبه ۲۸ بهمن در ژنو برگزار شد. در پایان این دور از گفتوگوها، سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران از توافق بر سر «اصول راهنما» خبر داد اما تأکید کرد «این بدان معنا نیست که به سرعت میتوانیم به توافق برسیم ولی حداقل مسیر شروع شده است.» عراقچی همزمان اعلام کرد که «وقتی کار به تدوین متن میرسد کار یک مقدار مشکلتر و ریزتر میشود.» در سوی مقابل، مقامهای آمریکایی نیز با تأکید بر «پیشرفت بر مذاکرات» از «باقی ماندن شکافهای بزرگ میان مواضع طرفین» خبر دادند.
هرچند وزارت امور خارجه عمان نیز به عنوان میزبان و میانجی مذاکرات در بیانیهای از «پیشرفت ملموس» در مذاکرات سخن میگویند و تأکید دارند که «راه برای ادامه گفتوگوها هموار شده است» اما شیوه مذاکراتی ایالات متحده و اقدامات نظامی آمریکا همزمان با مذاکرات، نگرانیها در خصوص احتمال موفقیت مذاکرات و جلوگیری از جنگی که میتواند خاورمیانه را دچار مشکلات زیادی کند، افزایش داده است.
کارشناسان معتقدند پیچیدگیهای فنی و جزئیات زیاد در مذاکرات ایجاب میکند که زمان زیادی به گفتوگوها اختصاص داده شود و دو طرف صبر کافی برای رسیدن به توافق را داشته باشند.
علی واعظ، مدیر بخش ایران در گروه بینالمللی بحران در این خصوص به الجزیره میگوید: «این دست از گفتوگوها معمولاً نیازمند صبر و حوصله فراوان، تمرکز بالا، رایزنیهای مداوم (رفتوبرگشتهای زیاد) و بحثهای متعدد با کارشناسان است. بنابراین، اگر مذاکرات به این سرعت جمعبندی شود، یا نشاندهنده آن است که مذاکرهکنندگان صبر لازم برای دستیابی به توافق را ندارند، یا اینکه شکافها و اختلافات آنقدر عمیق است که نمیتوان آنها را برطرف کرد.»
رفتار تیمهای مذاکرهکننده نشان میدهد، در شرایطی که تهران اضطرار را درک کرده و از آمادگی برای مذاکره برای روزهای و هفتههای متوالی خبر میدهد، طرف آمریکایی تمایلی به این امر ندارد و به همین دلیل مذاکرات سریع پایان مییابد و زمان زیادی به طول میانجامد تا دور بعدی آغاز شود.
این استراتژی با میل به حل دیپلماتیک پروندهای با این پیچیدگی همخوانی ندارد. برخی خبرنگاران که پرونده هستهای و مذاکرات ایران را سالها دنبال کردهاند این روند را مشابه روند گفتوگوهای ایران و آمریکا در بهار و تابستان ۲۰۲۵ ارزیابی میکنند. گِرِگ کالستروم، خبرنگار اکونومیست در پستی در شبکه اجتماعی ایکس با مقایسه صحبتهای وزیر امور خارجه ایران پس از مذاکرات آوریل ۲۰۲۵ و پس از مذاکرات فوریه ۲۰۲۶ به آنچه پس از مذاکرات اتفاق افتاد (جنگ ۱۲ روزه) اشاره کرده است.
ضربالاجلهای مقامهای آمریکایی نیز با شرایط گفتوگوها همخوان نیست. دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا روز ۱۲ فوریه پیش از آغاز دور دوم گفتوگوها در پاسخ به سوال خبرنگاران پیرامون زمان مورد نظر او برای رسیدن به توافق گفت که این موضوع «نباید زیاد به طول بیانجامد» و افزود که انتظار دارد «در طول یک ماه آینده» به توافقی دست پیدا کنند. او همزمان هشدار داد که «عدم توافق برای تهران بسیار تروماتیک خواهد بود.»
تحرکات نظامی آمریکا در منطقه چه پیامی منتقل میکند؟
ایالات متحده در هفتههای اخیر حضور نظامی خود را در خاورمیانه به طور قابل توجهی تقویت کرده و بر اساس گزارشها حجم استقرار نیروهای نظامی آمریکا به میزانی رسیده که ایالات متحده برای یک حمله قریبالوقوع به ایران آمادگی دارد.
روزنامه نیویورک تایمز در گزارشی درباره این موضوع مینویسد: «به گفته مقامات دولت و پنتاگون، استقرار سریع نیروهای آمریکایی در خاورمیانه به مرحلهای رسیده است که ترامپ میتواند همین آخر هفته (یکشنبه هفته آینده) علیه ایران اقدام نظامی کند؛ وضعیتی که کاخ سفید را با انتخابهایی بسیار حساس و سرنوشتساز برای در پیش گرفتن مسیر دیپلماسی یا جنگ روبهرو کرده است.»
به نوشته این روزنامه «بر مبنای گفتههای دو مقام دفاعی اسرائیل، نیروهای اسرائیلی که هفتههاست در حالت آمادهباش کامل قرار دارند، در حال افزایش تدارکات و آمادگیهای خود برای یک جنگ احتمالی هستند و نشست کابینه امنیتی اسرائیل نیز از روز پنجشنبه به یکشنبه موکول شده است.»
نشریه اسرائیلی هاآرتص مدعی است در دو روز گذشته روند ورود تجهیزات آمریکایی به منطقه سرعت گرفته است: «ایالات متحده استقرار نیروهای خود در منطقه را از هفته دوم ژانویه آغاز کرد و تا همین اواخر، روند اعزام آنها با سرعت بسیار بالایی انجام میشد. با این حال، این روند در چند روز گذشته تغییر کرده است و تنها در ۴۸ ساعت اخیر، ۵۰ فروند هواپیمای جنگی دیگر از انواع مختلف وارد منطقه شدهاند. علاوه بر این، پس از آنکه آمریکاییها نیروهای دریایی عظیمی را در خاورمیانه متمرکز کردند و صدها هواپیمای رزمی را در فاصله مناسب برای حمله به ایران گرد آوردند، دهها هواپیمای سوخترسان نیز در منطقه مستقر شدهاند.»
هدف آمریکا چیست؟
برخی کارشناسان معتقدند این تجهیزات و نیروهای نظامی مستقر در خاورمیانه به منظور افزایش فشار سیاسی و روانی بر تهران با هدف امتیازگیری بیشتر در مذاکرات انجام میگیرد.
به باور آنها، ایالات متحده «صلح از طریق اعمال قدرت» را دنبال میکند و میکوشد با ایجاد اهرمهای قدرت (سخت، نرم و نامتقارن) به نقطهای از بازدارندگی برسد که طرف مقابل یعنی ایران چارهای جز پذیرش یک الگو برای مدیریت تنش نداشته باشد.
جان مرشایمر، نظریهپرداز مطرح روابط بینالملل بر این باور است که ایالات متحده به دنبال یک جنگ طولانی نیست. او در تازهترین گفتوگو با «پادکست Judging Freedom» در این باره گفت: «در وضعیت فعلی و با توجه به شرایط نظرسنجیها، آخرین چیزی که ترامپ به آن نیاز دارد، جنگی طولانی و همیشگی است. بنابراین فکر میکنم که او آرامآرام و بهتدریج، از استفاده از قوای نظامی فاصله میگیرد.»
در نقطه مقابل این تفکر، رسانههای آمریکایی به نقل از منابع آمریکایی و اسرائیلی میگویند که ایالات متحده «در آستانه جنگ بزرگ با ایران» قرار دارد.
اکسیوس نوشت: «دولت ترامپ بیش از آنچه بیشتر آمریکاییها تصور میکنند، به یک جنگ بزرگ در خاورمیانه نزدیک شده است. این جنگ ممکن است خیلی زود آغاز شود. به گفته منابع آگاه، عملیات نظامی ایالات متحده در ایران احتمالاً یک کارزار گسترده و چند هفتهای خواهد بود که بیشتر به یک جنگ تمامعیار شباهت دارد تا عملیات دقیق و نقطهزن ماه گذشته در ونزوئلا.»
به نوشته این وبسایت، «این منابع خاطرنشان کردند که این عملیات احتمالاً یک کارزار مشترک میان آمریکا و اسرائیل خواهد بود که ابعاد آن بسیار گستردهتر است و تهدیدی به مراتب حیاتیتر (موجودیتی) برای نظام سیاسی ایران محسوب میشود؛ بسیار فراتر از جنگ ۱۲ روزه با اسرائیل در ژوئن سال گذشته که در نهایت ایالات متحده نیز برای نابودی تأسیسات هستهای ایران به آن پیوست.»
همزمان، بر اساس گزارش رویترز، گروه مشاوره سیاسی «اوراسیا» روز سهشنبه در یادداشتی به مشتریان خود اعلام کرد که برآورد میکند احتمال حمله نظامی آمریکا به ایران تا پایان ماه آوریل، ۶۵ درصد است.
۴۲/۴۲
