پنج شنبه 30 بهمن 1404
Thursday, 19 February 2026
استاد ژئوپلیتیک دانشگاه ضمن تشریح ابعاد و پیامدهای جنگ چندساله روسیه و اوکراین که علی رغم گفتوگوهای متعدد دیپلماتیک حل نشده باقی مانده، گفت: تحولات میدانی؛اشتباهات محاسباتی پوتین و سناریوی ضربه چکش سه راهبرد آمریکا در مساله جنگ روسیه و اوکراین است که تلاش میکنند آن را در جهت اهداف خود پیش ببرند.
کیومرث یزدانپناه در گفتوگو با ایسنا با بیان اینکه حدود ۴ سال از جنگ روسیه و اوکراین میگذرد و طی این سالها هیچکدام از رایزنیهای دیپلماتیک نتیجه بخش نبوده، درباره هرگونه توافق میان روسیه و اوکراین با میانجیگری آمریکا، گفت: باید مقداری عمق موضوع را مورد توجه قرار دهیم؛ به نظر میرسد همچنان مسیر رسیدن به توافق خیلی مبهم است.
وی با اشاره به موضع سرسخت روسیه در رابطه با مساله اوکراین گفت: روسیه به همین راحتی با کشورهای اقماری خودش به توافق نمیرسد.
این استاد دانشگاه خاطرنشان کرد: مشکل فعلی در مذاکرات، پذیرش خواستههای روسیه از سوی اوکراین نیست، بلکه تحمیلی است که از ناحیه آمریکا اتفاق افتاده و طی یک سال اخیر فشارهایی است که دونالد ترامپ به زلنسکی رئیس جمهور اوکراین وارد کرده تا با پذیرش برخی از خواستههای اساسی روسیه شرایط را برای آتش بس و در نهایت خاتمه جنگ و برقراری صلح فراهم کند.
وی همچنین بیان کرد: یکی از مهمترین این شروط در ظاهر چشم پوشی اوکراین از سه استان بسیار حساس و استراتژیک به ویژه استان خرسون و دونباس است که به هر حال اهمیت بسیار ویژهای دارند و تسلط روسیه بر این دو استان و ضمیمه کردن آنها به خاک روسیه تبعات بلند مدتی را برای امنیت قاره اروپا خواهد داشت، به همین دلیل اروپاییها از این روند اصلاً راضی نیستند و تلاش میکنند با حمایتهای لجستیکی، تسلیحاتی و مالی از اوکراین، موازنه جنگ را تغییر داده و اجازه ندهند رئیسجمهور اوکراین به واسطه سختیها و شرایط ویژهای که در آن قرار گرفته و به بهانه خاتمه جنگ و برقراری صلح، شروط روسیه را بپذیرد.
یزدانپناه اظهار کرد: باور دارم که در واقع جنگ روسیه و اوکراین در راستای اغتشاشهای جهانی در قرن ۲۱ است و با توجه به جمیع جهات و رخدادهایی که شاهد هستیم، آینده بسیار خطرناکی پیش روی جامعه بشری است. ما با قرنی افسار گسیخته مواجه هستیم و جنگ روسیه و اوکراین نیز این نظریه را اثبات میکند که امنیت ملی خیلی سریعتر از آن چیزی که تصور میشود از کنترل خارج میشود و این مسالهای است که در رابطه با جنگ روسیه و اوکراین هم کاملاً مشهود است.
وی افزود: مساله دیگر که به نظر من یکی از موضوعات بسیار مهم در فرجام خواهی جنگ روسیه و اوکراین به حساب میآید، این است که زمانی میتوان به چشمانداز مذاکرات ژنو برای خاتمه دادن به جنگ روسیه و اوکراین امیدوار بود که دو طرف یعنی هم روسیه و هم اوکراین در واقع دنبال صلح واقعی باشند نه به دنبال به اصطلاح خاتمه جنگ و لاینحل ماندن اختلافاتی که خود منشاء این درگیری و جنگها بود.
آن چه هر دو کشور متوجه شدند؛ این است که ادامه جنگ هزینه بیشتری برای آنها به دنبال دارد مخصوصاً برای روسیه که تصور میکرد در ساختار جدید جهانی که جهان دوره گذارش را سپری کرده و وارد دوره تصمیم شده نقش متفاوت، برجسته و به اصطلاح خاصی را در نظام سلسله مراتبی جهانی ایفا خواهد کرد، اما زمینگیر شدن این کشور در یک جنگ فرسایشی، ضعفهای روسیه را بیش از پیش برملا کرده و همین مسأله نشان میدهد که چرا این جنگ تا این زمان طولانی شده در حالی که مردم در روستاها و شهرها تصورشان این بود که شش ماهه کار اوکراین ساخته است.
این کارشناس مسائل بین الملل با اشاره به ابعاد و پیامدهای جنگ و نابسامانیهای استراتژیکی گفت: این شرایط نشان میدهد که روسیه به معنای واقعی در شرایط نامناسبی قرار گرفته است و این مسائل آنها را وادار کرده به واسطه پیشنهاد ترامپ پای میز مذاکره بنشینند و شرایط را برای پذیرش صلح فراهم کنند.
وی با بیان اینکه چشم انداز صلح خیلی شفاف و امید بخش نیست، گفت: اگر صلح اتفاق افتد، بسیار شکننده خواهد بود و ممکن است با توجه به پیامدهایی که این توافق میتواند داشته باشد باعث تحریک دو طرف شود و در واقع در یک مقطع کوتاه دیگری جنگ را به شکل دیگری شروع کنند، زیرا همین جنگ را سال ۲۰۰۸ میان دو کشور شاهد بودیم که تقریباً نزدیک به دو سال طول کشید. اکنون جنگ اوکراین همان وضعیت آتش بس و صلح شکنندهای که وجود داشت را گوشزد میکند.
این استاد ژئوپلیتیک دانشگاه همچنین درباره اینکه آیا ضمانتی برای آتش بس میان روسیه و اوکراین وجود دارد؟ بیان کرد: برای هیچ آتش بسی ضمانتی وجود ندارد، مخصوصاً در محیطهای درگیری که صحنه عملیات میان یک ابرقدرت و یک کشور با موقعیت خاص اتفاق میافتد. لذا در حال حاضر میدان نبرد نشان میدهد اگر چه روسها مدعی هستند به اهدافشان دسترسی پیدا کرده و مرزهای مورد نظر خود را که از خاک اوکراین برداشتهاند، تثبیت کردهاند اما در سطح به اصطلاح عینی، میدانی و حتی تاکتیکی به نظر میرسد که این دستاوردها روسیه را اقناع نمیکند، آن هم در قبال تلفات و هزینههای سنگینی که در این جنگ متحمل شده است.
بسیاری از تحلیلگران نظامی و سیاسی باور داشتند که با این هزینه میشد به اندازه دو کشور اوکراین را اشغال کرد، آن هم توسط کشوری به نام روسیه که دارای دومین قدرت نظامی دنیاست. بنابراین با توجه به این شرایط و همچنین عوامل تحریکزای فراسرزمینی به ویژه از ناحیه قدرتهای اروپایی که مدام اوکراین را تحت حمایت قرار میدهند، ضمانتها برای آتش بس میان روسیه و اوکراین خیلی ضمانتهای ضعیفی بوده و پشتوانه لازم را برای صلح مقتدرانه، پایدار و قابل اعتماد فراهم نمیکند.
وی همچنین درباره مواضع روسها در ارتباط با آتش بس نسبت به تعهدات زلنسکی گفت: واقعیت امر این است که این جنگ ۵ ساله روسیه را برخلاف تصوراتی که وجود داشت، نسبت به جنگهای مدرن امروزی لو داد، در واقع سطحی از عقب ماندگی روسها را نسبت به رقبای قدری مثل آمریکا و چین به رخ کشید، لذا فکر میکنم که دلایل عصبانیت آقای پوتین در رابطه با جنگ اوکراین و اینکه سعی میکند روش تحکمی را همچنان در بالاترین سطح ممکن در پیش بگیرد همین موضوع به چالش کشیده شدن روسیه در سطح جهانی نسبت به ابعاد این جنگ و ادعاهای روسیه بود.
این استاد دانشگاه خاطرنشان کرد: در واقع با مشخص شدن توان نظامی روسیه که برخلاف تصوراتی که میگفتند جنگ کوتاه مدتی است، اکنون ۴ سال است که در میدان نبرد با اوکراین گرفتار شده و همین مساله تاییدکننده این است که یک آینده نامطمئن و حتی غیرقابل پیشبینی در رابطه با خاتمه جنگ روسیه و اوکراین وجود دارد. حتی اگر اراده مستحکمی میان مسکو و کییف برای اینکه جنگ را خاتمه دهند وجود داشته باشد، بنیانهای این ترک مخاصمه به نظر من یکی از سستترین بنیانها خواهد بود، زیرا روسها هر زمان دوباره جان بگیرند احتمال حمله به اوکراین یا هر کشوری دیگر از جمله مولداوی، لیتوانی، لتونی و حتی حوزه اسکاندیناوی وجود دارد.
یزدانپناه تصریح کرد: علاوه بر این، تجربه نشان داده که روسها معمولاً وقتی در چنین موقعیتی قرار میگیرند، حتماً دوباره خودشان را به هر قیمتی در یک میدان جنگ دیگری تعریف میکنند تا بتوانند هرچه سریعتر این ضعف را پوشش دهند، زیرا استمرار این ضعف در واقع شکنندگی آنها را در عرصه جهانی عیان خواهد کرد و این به نفع رقبای سنتی و دیرینه از جمله آمریکا و برخی قدرتهای اروپایی خواهد بود بنابراین موضع گیری و اقدام روسیه در قبال پذیرش تعهدات زلنسکی به نظر فقط ظاهر کار خواهد بود و در باطن دشمنی در بالاترین سطح ممکن باقی خواهد ماند.
وی درباره تلاشهای ایالات متحده برای حل و فصل پرونده اوکراین و روسیه نیز تصریح کرد: نیت آمریکا برای ورود به بحث جنگ روسیه و اوکراین به هیچ وجه نیت خیرخواهانه و از سر دلسوزی نیست، هرچند آمریکاییها میپسندند که اوکراین بیش از این آسیب نبیند، زیرا بسترهای آسیب زیادی برای اوکراین همچنان فراهم است.
این استاد ژئوپلیتیک دانشگاه همچنین بیان کرد: ایالات متحده آمریکا در این شرایط تلاش میکند سه راهبرد را در رابطه با خاتمه جنگ روسیه و اوکراین دنبال کند؛ راهبرد نخست در نظر داشتن تحولات میدانی و اینکه آمریکا میخواهد در نظام جدید جهانی که تحت عنوان نظام سلسله مراتبی از سال ۲۰۲۶ شروع شده، خود را قدرت برتر دنیا بداند نه از این جهت که صرفا در حالت نظامی دست برتر را دارد، بلکه میخواهد اثبات کند در بحث گفتمان سازی و ترویج گفتمان صلح و خاتمه جنگها این گفتمان آمریکاست که تعیین کننده است.
یزدان پناه افزود: در حقیقت یکی از روشهای یک سال اخیر ترامپ این بوده و خود را مدعی میداند که بیش از هفت جنگ را خاتمه داده و از این جهت ایالات متحده آمریکا بسیار موفق بوده است. این نوع رویکرد به نوعی گِرا دادن به جهانیان است که بپذیرید نظم جدیدی به نام نظام سلسله مراتبی حاکم شده و در این نظام آمریکا حرف اول را میزند.
وی در ادامه خاطرنشان کرد: راهبرد دومی که آمریکاییها دنبال میکنند، بهرهگیری از اشتباهات محاسباتی ولادیمیر پوتین رئیس جمهور روسیه است و اگر آمریکاییها موفق شوند صلح میان روسیه و اوکراین را برقرار کنند، به نوعی با این کار خودشان یک تحقیر بزرگی را متوجه روسیه کردهاند که روسیه با وجود اینکه مدعی دومین ابر قدرت نظامی دنیا است اما بدون مداخله آمریکا توان حل مسائل خود را حتی در پیرامون نزدیک به مرزهای خود ندارد.
این استاد دانشگاه در پایان با اشاره به اینکه آمریکاییها در راهبرد سوم خود سناریوی ضربه چکش را در دست گرفتهاند، گفت: آنها میخواهند در قالب جنگ نرم این سناریو را پیش ببرند و اعلام کنند که ما میتوانیم در این زمینه موفق باشیم. لذا این سه راهبرد در حال حاضر مدنظر ایالات متحده آمریکا است که خود را بهعنوان نقش آفرین اول برای حل بحران روسیه و اوکراین و خاتمه آن نشان دهد.
