یکشنبه 26 بهمن 1404
Sunday, 15 February 2026
پروفسور محمود حسابی یکی از تأثیرگذارترین دانشمندان تاریخ معاصر ایران به شمار میرود؛ شخصیتی که نهتنها در توسعه فیزیک نوین نقش کلیدی داشت، بلکه با پایهگذاری نهادهای آموزشی، مسیر علم دانشگاهی را در کشور متحول کرد.
به گزارش کجارو، فعالیتهای علمی و اجتماعی او در دورهای شکل گرفت که فیزیک در اوج شکوفایی جهانی خود قرار داشت.
دکتر حسابی در سال ۱۲۸۱ شمسی در تهران و در خانوادهای تفرشی متولد شد. دوران کودکی او با مهاجرت به سوریه و سپس لبنان و تحمل دشواریهای اقتصادی همراه بود. با این حال، استعداد و پشتکارش باعث شد تحصیلات خود را در مدارس فرانسوی بیروت آغاز کند؛ جایی که در همان سالها قرآن و دیوان حافظ را به طور کامل حفظ کرد.
او در نوجوانی مدرک لیسانس ادبیات و سپس زیستشناسی را دریافت کرد و بعدتر در رشته مهندسی عمران، ریاضیات، پزشکی و ستارهشناسی به تحصیل پرداخت. دکتر حسابی سرانجام راهی فرانسه شد و در مدرسه عالی برق و دانشگاه سوربن، مسیر تخصصی خود را در فیزیک ادامه داد و در ۲۵ سالگی دکترای فیزیک را با بالاترین امتیاز دریافت کرد.
دوران تحصیل دکتر حسابی همزمان با عصر طلایی فیزیک نوین بود. او موفق شد در محافل علمی دانشمندانی چون آلبرت اینشتین، اروین شرودینگر و ماکس بورن حضور یابد. حسابی پیش از ارائه نظریه «بینهایت بودن ذرات»، با اینشتین دیدار کرد و بعدها این نظریه را در محافل علمی بینالمللی مطرح ساخت؛ دستاوردی که نشان لژیون دونور فرانسه را برای او به همراه داشت.
پس از بازگشت به ایران، دکتر حسابی نقش محوری در ایجاد زیرساختهای علمی ایفا کرد؛ از پایهگذاری فیزیک و مهندسی دانشگاهی گرفته تا تأسیس دارالمعلمین عالی، دانشسرای عالی، نخستین مدارس عشایری، راهاندازی اولین رادیو و آنتن فرستنده کشور. او همچنین سابقه وزارت فرهنگ در دولت دکتر محمد مصدق و نمایندگی تهران در مجلس سنا را در کارنامه خود داشت.
پروفسور حسابی به چندین زبان زنده دنیا از جمله فارسی، انگلیسی، فرانسوی، آلمانی و عربی تسلط داشت و در پژوهشهای خود از زبانهای باستانی مانند اوستایی و پهلوی نیز بهره میبرد. این توانمندی زبانی، نقش مهمی در ارتباط علمی او با مراکز پژوهشی جهان ایفا کرد.
دکتر محمود حسابی در ۱۲ شهریور ۱۳۷۱ در بیمارستان دانشگاه ژنو چشم از جهان فروبست. آرامگاه او در شهر تفرش، زادگاه خانوادگیاش، قرار دارد؛ مکانی که امروز به عنوان یکی از نقاط فرهنگی و علمی این شهر شناخته میشود و علاقهمندان علم برای ادای احترام به آن مراجعه میکنند.
