پایگاه مردمی کارآمدترین سپر دفاعی کشور است- مهدی ذاکریان

   عصر ایران؛ الناز چراغی- نظام بین الملل تحت تاثیر شدت گرفتن تنازع ایران و آمریکا روزهایی مملو از ابهام را تجربه می کند. این که ایالات متحده تسلیحات نظامی را روانه خاورمیانه کرده است تا احتمالا مقدمات رویارویی با ایران را بچیند «مذاکره ایران و آمریکا» را به یکی از پرتکرارترین جمله ادبیات دیپلماسی و حتی محاوره ای تبدیل کرده است.

مهدی ذاکریان، تحلیل‌گر مسائل بین الملل و استاد حقوق و روابط بین‌الملل دانشگاه در همین باره با تاکید  بر «اهمیت توجه نظام سیاسی به مطالبه های عمومی» به پرسش های «عصرایران» پاسخ داده است:

در حالی که تقابل ایران  و آمریکا  تا حدی جدی شده چقدر احتمال دارد مذاکره شرایط را تلطیف و در نتیجه جنگ را منتفی کند؟

قطعا گفت و گو و مذاکره در دانش حقوق و روابط بین‌الملل گشاینده گره ها و مشکلات خواهد بود. اما این را باید در نظر داشت  که کارساز بودن مذاکره به پشتوانه ملی است.

 همچنین باید دید، مذاکره کننده اصول منشور ملل متحد را در نظر می گیرد یا نه. با این توضیح که یکی از اصول اولیه منشور ملل متحد «حق تعیین سرنوشت ملت ها» است. اینکه مردم هر کشوری حق انتخاب نظام سیاسی و البته آینده خودشان را داشته باشند. در واقع وقتی یک حکومتی آماده مذاکره با کشوری که در حال تقابل و نزاع با آن است، می شود باید سخنگوی همان بیان سرنوشت و تعیین سرنوشت مردم خودش باشد. در موقعیت فعلی سیاست خارجی  در شرایطی مهیای مذاکره می شود که صحبت های 47 سال گذشته را تکرار می کند که انعکاس صدای مردم درباره همکاری های بین المللی، محیط زیست سالم، اقتصاد خوب، مقابله با فساد و همکاری با اصول پذیرفته شده جامعه بین‌المللی نیست. بنابراین طبیعی است، چنین مذاکره ای نمی تواند تامین کننده منافع و مطالبه های عمومی باشد که در نتیجه «هدف توقف جنگ» بعید می  شود. به هرحال طرف مقابل مذاکره از این نقطه ضعف آگاه و مطلع است. لذا طرف مقابل دو گزینه «تسلیم» و «نابودی به واسطه جنگ» را مدنظر قرار می دهد.

 در چنین موقعیتی کشورهای دیگر مثل عربستان و ترکیه و قطر و . . .  چقدر می توانند به ایران کمک کنند؟ آیا ترامپ برای نظر آنها ارزشی قائل می شود؟
عربستان، ترکیه، قطر، عمان و . . . در این شرایط سعی کرده اند به منافع خودشان کمک کنند تا منافع ملت ایران! لذا هرکاری که انجام می دهند، فقط در راستای تامین منافع خودشان است. در واقع فقط نگران امنیت و منفعت خودشان هستند. چرا که جنگ احتمالی ممکن است، تبعات ویران کننده ای برای آنها داشته و سرزمین های آنها را هم در برگیرد.

آنها ناراحت نیستند که مردم ایران چه شرایط دشواری را در حوزه های مختلف دارند. حتی در وقایع اخیر با مردم ایران همدردی نکردند. همه کشورهایی که نام بردید، در دوره تحریم هیچ تلاشی نکردند به مردم ایران کمک کنند.

البته ترکیه، عربستان، قطر و عمان کشورهایی آزاد و مبتنی بر حقوق بشر نیستند. اما آنها در عین اینکه به لحاظ سیاسی به مردم خودشان سخت می گیرند، وجه مشترک همه این کشورها این است که سعی کرده اند، وضعیت معیشت مردم کشورشان را نه بهینه، بلکه مطلوب در منطقه تبدیل کنند. در همین راستا بن سلمان اصلاح ساختار اقتصادی را لازم می داند، فرودگاه استانبول یکی از بهترین و مجهزترین فرودگاه های دنیا می شود و امارات، قطر، بحرین زندگی بدون دغدغه اقتصادی به مردم خود هدیه داده اند، به طوریکه مسکن برای جوانانشان آرزویی 100 ساله نیست. نگرانی این کشورها در وهله اول این است که عوارض جنگ یا عوارض برخورد متوجه آنها شود. نگرانی بعدی آنها این است که اگر تحریم های ایران برچیده شود، چه اتفاقی خواهد افتاد؟ آیا ترکیه، امارات و . . . همچنان می توانند در دنیا ایران را بچاپند؟ آیا می توانند، بازار خاکستری نفت و پول شویی و . . . را انجام بدهند؟ آیا می توانند بازار نفت دنیا را در دست داشته باشند؟ به دلیل اینکه ایران نمی تواند نفت صادرات کند، اوپکی که ایران تاسیس کرده‌، در اختیار آنها قرار گرفته است.  آنها نمی خواخند ایران دوباره هژمونی داشته باشد.
  
 آنها نگران مردم و زیر ساخت های ایران نیستند و نگران برتری و هژمونی خودشان هستند. دقیقا به همین دلیل است که بسیار دست‌پاچه و هراسان‌اند. در واقع تخاصمی که با ایران دارند، موجب شده بخواهند از ایرانی که ضعیف شده است، فقط سود ببرند.

  اگر ایران از خواست‌هایش فعلا کوتاه بیاید، چه می‌شود؟ مثلا برد موشکی را کمتر کند؟

بلا شک توان دفاعی برای ایرانی آباد و آزاد از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است. به این معنی که ایران اگر صنایع دفاعی پیشرفته داشته باشد و همچنین صنایع مدرن و پیشرفته هسته‌ای اما صلح آمیز تحت حکمرانی دموکراتیک داشته باشد و اساسا ایرانی باشد که هم اقتصاد خوب، هم محیط زیست خوب و و . . . داشته باشد، می تواند ایستادگی و پیشرفت را به همراه داشته باشد. اما اگر بنا بر این باشد که فعالیت دفاعی، نظامی، هسته ای، اقتصادی و سیاسی داشته باشید تا سبب این شود که امنیت جهانی را یا صلح بین المللی را در معرض تردید و تهدید قرار بدهد، به مثابه نزاع با جامعه بین‌المللی خواهد بود. 

 «نه شرقی، نه غربی» هم شرق و هم غرب را علیه ایران متحد کرد و دیدیم در جنگ تحمیلی با عراق، هم شوروی و هم آمریکا از کشور رقیب حمایت کردند، انگار نه انگار عراق جنگ را شروع کرده بود.

 نگاه صفر و صدی که هم ایران و هم آمریکا دارند، چقدر قدرت چانه زنی را پایین آورده و در نتیجه موجب مغفول ماندن توافق می شود. اصرار دو کشور بر این رویه ریشه در چه عامل یا عامل هایی دارد؟

نگاهی که مبتنی به دانش روابط بین الملل نباشد و همچنین سیاستی که مبتنی بر «برد-برد» نباشد، معمولا منجر به «آشتی» نمی‌شود. اما زمینه اینکه نگاه کشورهای دیگر به یک کشوری صفر و صدی باشد، که آمریکا، اتحادیه اروپا و بسیاری از کشورهای دیگر نسبت به ایران چنین نگاهی دارند و تقریبا همه کشورها می‌گویند، ایران نباید غنی سازی داشته باشند، برمی گردد به سیاست خارجی یک کشور که منافع ملی محور نباشد.
تکرار «نه» گفتن‌ها موجب شده طرف های دیگر بنا را بر تقابل جدی بگذارند. بنابراین سیاست خارجی آمریکایِ ترامپ در قبال ایران کاملا صفر و صدی است.

 اگر جنگ شود، تکلیف ایران چیست؟

    استراتژی دونالد ترامپ سه ضلعی است که شامل برخورد محکم، هزینه پایین و نفع بالا می شود. یعنی ضربه  محکم به طرف مقابل می زنم یا موضع گیری سفت و سخت در قبال ایران خواهم داشت. دومین ضلع هزینه پایین است، به طوریکه کمترین هزینه را به کشورش تحمیل کند. در نهایت سعی می کند، بالاترین مقدار نفع را از مقابله ایران به دست آورد.

 با این توضیح که ترامپ حتی با اتحادیه اروپا و چین هم، چنین رویکردی را برنامه ریزی کرده و می گوید، یا شرایط من را می پذیرید یا زیر بار تعرفه 50 درصد بروید و اگر اصرار به نپذیرفتن داشته باشید، تعرفه 100 درصدی اعمال خواهد شد تا هزینه را برای آمریکا پایین بیاورد. لذا اگر ایالات متحده به ایران تهاجم نظامی داشته باشد، با یک جنگی خشن و محکم مواجه خواهیم شد. البته جنگ فرسایشی و دامنه دار نخواهد بود. بنابراین باید گفت، نظام سیاسی ایران بهترین کاری که می تواند انجام بدهد، این است با همان محکمی یی که ترامپ حمله خواهد کرد، با همان محکمی و با همان صلابت، بنا را بر توجه به مردم و مطالبه های آنها بگذارد و به جامعه این پیام را بدهد که مجری چیزی خواهد بود که مطلوب و مطالبه مردم ایران است. چرا که حضور گسترده مردم و انسجام و یکصدایی ایرانیان حتما و قطعا مقدمات ناکامی بیگانگان را فراهم خواهد کرد.

   در واقع در چنین شرایطی نمایندگان ایران پای میز مذاکره می توانند با قاطعیت بالایی خواسته های کشور را مطرح کرده و دستِ بالا را داشته باشند. در چنین حالتی هزینه هم برای آمریکا و هم برای ایران پایین آمده و از خسارت های جنگی در امان خواهیم ماند. همچنین در مرحله بعد جامعه بین المللی وقتی دید، با صدای متحد و منسجم روبرو است، بنا را بر تعامل با ملت ایران خواهند گذاشت که خواهان مدارا، صلح و همکاری است. منطقه هم در اینصورت از خسارت های عظیم درگیری نظامی رهایی پیدا می کند تا در آرامش به سمت توسعه و پیشرفت برود. در پایان تاکید موکد می‌کنم، پایگاه مردمی کارآمدترین سپر دفاعی کشور است.

۱۰ سریال فرانسوی معمایی جذاب