سرویس سیاست مشرق- روز گذشته بار دیگر عمان میزبان مذاکرهای حساس میان ایران و آمریکا شد که این بار درباره مدیریت یک وضعیت تازه شکل گرفت، آخرین دور مذاکرات در عمان در حالی نیمهتمام مانده بود که به تعبیر عراقچی وزیر امور خارجه طرف آمریکا زیر میز بمب گذاشت، با این حال بار دیگر این مذاکرات با «چشمهای کاملا باز» در عمان برگزار شده است.
هیأت ایرانی به ریاست سیدعباس عراقچی و با حضور مجید تخت روانچی، کاظم غریب آبادی و حمید قنبری، معاونان وزارت خارجه وارد این دور از مذاکرات شد. در آن سو نیز آمریکاییها گرچه ویتکاف را دوباره در راس تیم دیپلماتیک خود گذاشته بودند اما آمدن جارد کوشنر به عنوان فرستاده ویژه ترامپ در فهرست اعضا قابل تامل و توجه بود.
نکته قابل توجه دیگر در این مذاکرات سیگنالهای مهم نظامی در داخل ایران به میز مذاکرات بود که حکایت از برگزاری «دیپلماسی مسلح» پیش چشم آمریکاییها داشت.
شواهد موجود در باره فرمول برگزاری این گفتگوها حکایت ار آن دارد که این مذاکرات از مسیر انتقال پیامها، خطوط قرمز و ارزیابیهای متقابل از طریق «بدر البوسعیدی»، وزیر امور خارجه عمان پیش رفته و ادعاهای صورت گرفته درباره هشت ساعت گفتگوی مستقیم عراقچی با ویتکاف و کوشنر که در برخی رسانههای عربی بیان شده صحت نداشته است.
فرمت این مذاکرات به این صورت بود که عراقچی در نخستین دیدار رسمی با همتای عمانی خود دیدار کرد و طرح مقدماتی تهران برای مدیریت شرایط جدید میان ایران و آمریکا و مسیر پیش روی مذاکرات را ارائه داد. این طرح، پس از انتقال توسط «بدرالبوسعیدی» در اختیار هیأت آمریکایی قرار گرفت و مورد بررسی قرار گرفت که بهعنوان چهارچوب اولیه گفتوگوها تلقی میشود.
هیأت ایرانی براساس برنامهریزی انجام شده، دور دوم رایزنیها را از ظهر روز گذشته از سر گرفت. هرچند گفتوگوها همچنان غیرمستقیم باقی ماند اما فضای حاکم نشان میداد دو طرف، دستکم در این مرحله ترجیح دادهاند مسیر دیپلماسی را باز نگه دارند. چه دور جدید مذاکرات هستهای ایران و آمریکا پس از هشت ماه پرتلاطم و رخدادهای منطقهای حساس از جمله حمله تجاوزکارانه اسرائیل و هدف قرار گرفتن برخی تأسیسات هستهای ایران توسط آمریکا انجام شد.
وزارت خارجه عمان در پایان مذاکرات روز گذشته تأکید کرد که رایزنی جدید تهران- واشنگتن با هدف فراهم کردن شرایط مناسب برای ازسرگیری مذاکرات دیپلماتیک و فنی برگزار شده و موفقیت گفتوگوها در راستای تحقق امنیت و ثبات پایدار منطقهای را نیز مورد توجه قرار داده است.
در مذاکرات عمان ایران و آمریکا روی چه موضوعی بحث کردهاند؟
پیش از آغاز این دور از مذاکرات برخی تحلیلها روی این موضوع تاکید داشت که آمریکا به دنبال مذاکراتی است که حداکثر بهره را برساند، به عنوان مثال الجزیره نوشته بود که واشنگتن میخواهد بیشترین دستاوردها را از گزینه دیپلماسی به دست آورد، اما بعد از پایان این دور از گفتگوها روشن شد که فقط مسائل هستهای روی میز مذاکرات به بحث گذاشته شده است.
همچنین بخش مهمی از مذاکرات متمرکز بر تعیین یک چارچوب سیاسی برای مسیر آینده بوده است، از نگاه تهران، ورود به جزئیات فنی بدون اطمینان از جدیت گفتوگوها توجیهی ندارد. هیأت ایرانی با خطوط قرمز مشخص وارد مذاکرات شد که در صدر آنها، تأکید غیرقابل چانهزنی بر حفظ اصل «غنیسازی» قرار داشت. ایران همزمان با ارائه ابتکارهایی تازه در حوزه راستیآزمایی، بر ماهیت صلح آمیز برنامه هستهای خود تأکید کرد.
یکی از محورهای اصلی این تلاش، ذخایر غنیسازی ۶۰ درصد بود که کانون اصلی اختلاف میان طرفین محسوب میشود، معادله مدنظر ایران در مذاکرات، رفع تحریم در ازای همکاری هستهای در کنار منتفی شدن تهدیدات بوده است.
این چنین بود که عراقچی در پایان اعلام کرد که در صورت تداوم همین روند و رویکرد، میتوان به شکلگیری یک چهارچوب مورد توافق امیدوار بود؛ چهارچوبی که بتواند دیپلماسی هستهای را وارد مرحلهای تازه و کارآمدتر کند و مسیر گفتوگوها را به سوی نتایج ملموس هدایت نماید.
البته در طول این مذاکرات به صورت طبیعی میان طرفین اختلاف نظر نیز وجود داشته است، اما طرف امریکایی برغم مواضع مستحکم ایران، مایل به شکست مذاکرات نبوده است.
ن چنین بود که عراقچی در پایان اعلام کرد که در صورت تداوم همین روند و رویکرد، میتوان به شکلگیری یک چهارچوب مورد توافق امیدوار بود؛ چهارچوبی که بتواند دیپلماسی هستهای را وارد مرحلهای تازه و کارآمدتر کند و مسیر گفتوگوها را به سوی نتایج ملموس هدایت نماید.
معنای بازگشت دوباره به میز مذاکره چیست؟
بازگشت دوباره به مسقط، آن هم پس از تنشهای اخیر، خوانشهای متفاوتی درباره ماهیت میدان دادن به دیپلماسی از سوی کاخ سفید مطرح کرده است.
برخی روایتها مبتنی بر این نکته بوده که حضور واشنگتن در مسقط، نه از روی اشتیاق برای مصالحه، بلکه به معنای چیدن آخرین مهره در شطرنج «فشار حداکثری» است که شاهد آن حضور فرمانده گروهک تروریستی سنتکام در منطقه و پمپاژ اخبار نظامی بوده تا عمان را آخرین ایستگاه یا فرصت دیپلماتیک جا بزند.
در آن سو ایران برای این فرمول مذاکره بسته ویژه خودش را دارد، از جمله آنکه مذاکره پنجرهای است تا «اعتبار تهدیدات» از جانب ایران «سوهان خورده» و بعد از دوران ریکاوری برگهای جدید روی میز قرار بگیرد، این بازی رفت و برگشتی است و ترامپ به خوبی معنای آن را میداند!
