خبرگزاری مهر، گروه استانها: نیمه شعبان، تنها یک مناسبت تقویمی یا جشنی آیینی نیست؛ بلکه نقطه تلاقی امید، مسئولیت و آیندهنگری در منظومه فکری شیعه به شمار میرود. میلاد حضرت ولیعصر(عج)، یادآور این حقیقت بنیادین است که تاریخ بشر رهاشده و بیسرانجام نیست و وعده الهی برای برقراری عدالت، قطعی و تخلفناپذیر است. از این منظر، نیمه شعبان فرصتی برای بازخوانی معنای انتظار و نقش انسان مؤمن در مسیر تحقق آن به حساب میآید.
در گفتمان دینی، انتظار هرگز به معنای انفعال، سکوت یا کنارهگیری از مسئولیتهای اجتماعی نیست، بلکه مفهومی پویا و کنشمحور دارد. انتظار، حرکت آگاهانه در مسیر اصلاح فردی و اجتماعی و زمینهسازی برای ظهور است؛ حرکتی که همه آحاد جامعه، بهویژه زنان، در آن نقشآفرین و مسئولاند. زن در فرهنگ مهدویت، نه تماشاگر حاشیهای تاریخ، بلکه یکی از کنشگران اصلی هندسه انتظار است.
این گزارش با نگاهی تحلیلی و روایی، به تبیین ابعاد اعتقادی نیمه شعبان، نقش تمدنی انتظار و جایگاه راهبردی زن در این منظومه فکری میپردازد؛ از بازخوانی سیره زنان جریانساز تاریخ اسلام تا روایت زندگی حضرت نرجس(س)، مادر امام زمان(عج)، و بررسی نقش مادری متعهد در تربیت نسل مهدوی و آمادهسازی جامعه برای ظهور.
انتظار، انفعال نیست؛ زن کنشگر اصلی در هندسه انتظار است
فاطمه رستگارمقدم، کارشناس دینی و استاد حوزه در گفتگو با خبرنگار مهر با تأکید بر اینکه نیمه شعبان صرفاً یک مناسبت تقویمی یا جشن عاطفی نیست، اظهار کرد: این روز نقطه ثقل امید در منظومه اعتقادی شیعه و یادآور وعده غیرقابل تخلف الهی است؛امیدی که برخلاف تمام امید های دیگر نه مبتنی بر احتمال ،بلکه متکی بر ضمانت الهی است
کارشناس دینی و استاد حوزه، به ابعاد اعتقادی و تمدنی نیمه شعبان پرداخت و گفت: میلاد حضرت ولیعصر ارواحنا فداه، اعلان رسمی این حقیقت است که تاریخ بشر رهاشده و بیسرانجام نیست، بلکه فرجام آن تحقق عدالت نبوی و علوی است؛ عدالتی که قرآن کریم نیز آن را آینده قطعی بشر معرفی کرده است.
وی با اشاره به آیه «و نرید أن نمنّ علی الذین استُضعفوا فی الأرض و نجعلهم أئمه و نجعلهم الوارثین» افزود: در قرآن و روایات، امام زمان(عج) خاتم بخش مسیر خلقت آدم و فرجام رسالت نبوی و امامت علوی معرفی شدهاند؛ شخصیتی که زمین را با عدل، قسط و توازن توحیدی سرشار میکند.
رستگار مقدم، نیمه شعبان را فرصتی برای بازخوانی معنای حقیقی انتظار دانست و تصریح کرد: انتظار هیچ نسبتی با سکوت و انزوا و اعتزال ندارد؛ منتظر واقعی کسی است که در مسیر اصلاح فردی و اجتماعی حرکت میکند و برای زمینهسازی ظهور، نقش فعال در جامعه ایفا میکند.
کارشناس دینی و استاد حوزه با تأکید بر نقش راهبردی زنان در فرهنگ مهدویت گفت: در منظومه انتظار، زن هرگز عنصر حاشیهای یا منتظر منفعل نیست، بلکه کنشگری آگاه در میدان حق است؛ کنشگری که از مسیر تربیت نسل مهدوی، مدیریت معنوی خانواده، انتقال آموزههای اعتقادی و اخلاقی و الگوسازی صحیح، بستر اجتماعی امید و انتظار را میسازد.
وی بیان کرد: اگر الگوهای اصیل زن مسلمان در فرهنگ انتظار بیان نشود، جامعه ناگزیر به پذیرش الگوهای تحریفشده و ناسازگار با هویت اسلامی خواهد شد.
رستگار مقدم با اشاره به تاریخ اسلام و تشیع خاطرنشان کرد: زنانی چون حضرت خدیجه(س)، حضرت فاطمه زهرا(س) و حضرت زینب کبری(س) نهتنها نسلساز، بلکه جریانساز حق بودند و با ایمان، بصیرت و روایتگری آگاهانه، از حقیقت امامت در سختترین میدانهای جنگ شناختی و ترکیبی صیانت کردند.
کارشناس دینی و استاد حوزه ادامه داد: قرآن نیز الگوهای زنانه را منفعل معرفی نمیکند، بلکه پیشرو میداند؛ زنانی چون آسیه(س) در دل نظام طاغوت، مریم(س) در برابر سنگینترین تهمتها و دیگر زنان مؤمن تاریخ که با صبر، بصیرت و استقامت، روایت حق را زنده نگه داشتند.
وی با اشاره به بیانات رهبر معظم انقلاب تصریح کرد: در نگاه اسلام، زن و مرد در حرکت به سوی حیات طیبه تفاوتی ندارند و هر دو در عرصههای علمی، فرهنگی، اجتماعی و تمدنی مسئول و مکلفاند؛ با این تفاوت که زن میتواند نقشی بیبدیل و اثرگذارتر در این مسیر ایفا کند.
رستگار مقدم در جمعبندی سخنان خود تأکید کرد: نیمه شعبان دعوت به ساختن جامعهای آماده ظهور است؛ و هر زن مومن و بصیر حلقه ای از زنجیره ی انتظار فعال است . اگر انتظار را درست بفهمیم، نیمه شعبان نه پایان یک جشن، بلکه آغاز یک مسئولیت بزرگ برای ساختن جامعهای شایسته تحقق عدالت الهی خواهد بود.
تشریح روایتی از روم تا سامرا
حجت الاسلام علیرضا عطاران کبیری، استاد تاریخ اسلام در گفتگو با خبرنگار مهر با تشریح ولادت امام زمان(عج) و بیان روایت تاریخی و معنوی ازدواج امام حسن عسکری(ع) با حضرت نرجس(س)، از جایگاه ویژه این بانوی بزرگوار و سیر الهی رسیدن ایشان از روم به خانه امامت سخن گفت.
استاد تاریخ اسلام به تبیین ولادت حضرت ولیعصر(عج) پرداخت و گفت: امام زمان علیهالسلام در سال ۲۵۵ هجری قمری در شهر سامرا دیده به جهان گشودند. پدر بزرگوار ایشان امام حسن عسکری علیهالسلام و مادرشان حضرت نرجس خاتون سلاماللهعلیها هستند.
وی با اشاره به ریشه و جایگاه حضرت نرجس(س) افزود: حضرت نرجس اهل روم بودند و بنا بر روایات، از خاندان سلطنتی آن دیار به شمار میرفتند. ایشان دختر یشوعا، فرزند قیصر روم بوده و از طرف مادر، نسبشان به شمعون وصی حضرت عیسی علیهالسلام میرسد.
عطاران کبیری در ادامه به روایت بشر بن سلیمان، از شیعیان مورد وثوق امام هادی علیهالسلام اشاره کرد و گفت: بشر نقل میکند که به دستور امام هادی(ع)، مأمور شد با نامهای به زبان رومی و کیسهای شامل ۲۲۰ اشرفی، راهی بغداد شود و بانویی با مشخصات معین را خریداری کرده و به سامرا بیاورد.
استاد تاریخ اسلام ادامه داد: بشر بن سلیمان میگوید در مسیر بازگشت، مشاهده کردم این بانو بارها نامه امام را بر چشمان خود میگذاشت، آن را میبوسید و با اشک به آن اظهار علاقه میکرد؛ در حالی که هنوز صاحب نامه را ندیده بود. وقتی علت را جویا شدم، حضرت نرجس(س) هویت واقعی خود و داستان رؤیاهای الهیاش را بازگو کرد.
وی افزود: حضرت نرجس(س) نقل میکند که در عالم رؤیا، حضرت عیسی علیهالسلام، شمعون وصی ایشان و حواریون را در قصر قیصر دید و سپس پیامبر اکرم(ص)، امیرالمؤمنین(ع) و جمعی از اهلبیت علیهمالسلام وارد شدند. پیامبر اکرم(ص) در آن رؤیا، حضرت نرجس را برای فرزندشان امام حسن عسکری(ع) خواستگاری کرده و خطبه عقد جاری شد.
به گفته عطاران کبیری، حضرت نرجس(س) پس از این رؤیا، در خواب دیگری حضرت زهرا سلاماللهعلیها را به همراه حضرت مریم و حوریان بهشتی مشاهده کرد. حضرت زهرا(س) به ایشان فرمودند که برای رسیدن به این مقام باید شهادتین را بر زبان جاری کرده و به یکتایی خدا و نبوت پیامبر اسلام ایمان بیاورد.
استاد تاریخ اسلام تصریح کرد: حضرت نرجس(س) پس از پذیرش اسلام، هر شب در عالم رؤیا امام حسن عسکری(ع) را مشاهده میکرد تا آنکه به سامرا آورده شد و به محضر امام هادی علیهالسلام رسید. امام هادی(ع) با دیدن ایشان فرمودند: تو را به فرزندی بشارت میدهم که شرق و غرب عالم را پر از عدل و داد خواهد کرد.
وی گفت: امام هادی(ع) سپس خواهرشان حکیمه خاتون را مأمور آموزش احکام، فرائض و اعمال دینی به حضرت نرجس(س) کردند و ایشان را به عنوان همسر امام حسن عسکری(ع) و مادر قائم آل محمد(عج) معرفی فرمودند.
عطاران کبیری با اشاره به آغاز امامت حضرت ولیعصر(عج) اظهار کرد: امام زمان علیهالسلام در سن پنجسالگی و در سال ۲۶۰ هجری قمری به مقام امامت رسیدند و دوران امامت ایشان به دو دوره غیبت صغری و غیبت کبری تقسیم میشود.
این استاد تاریخ اسلام افزود: مدت غیبت صغری ۶۹ سال به طول انجامید؛ یعنی از سال ۲۶۰ تا ۳۲۹ هجری قمری. تفاوت اساسی غیبت صغری با غیبت کبری در این است که در دوران غیبت صغری، امام زمان علیهالسلام از طریق نواب خاص با مردم ارتباط داشتند.
وی تصریح کرد: در طول این ۶۹ سال، چهار نائب خاص به ترتیب از سوی حضرت معرفی شدند و هر نائب، پیش از وفات خود، جانشین بعدی را معرفی میکرد. آخرین نائب خاص امام زمان(عج)، علی بن محمد سمری بود.
عطاران کبیری ادامه داد: شش روز پیش از وفات علی بن محمد سمری، نامهای از سوی حضرت حجت(عج) به دست ایشان رسید که در آن تصریح شده بود پس از شش روز از دنیا خواهی رفت و بعد از خود، جانشینی تعیین نکن و نائبی معرفی نکن. با وفات ایشان در سال ۳۲۹ هجری قمری، غیبت صغری به پایان رسید و غیبت کبری آغاز شد.
این استاد تاریخ اسلام با تأکید بر ویژگیهای دوران غیبت کبری گفت: در عصر غیبت کبری، نیابت خاص وجود ندارد و در روایات اهلبیت علیهمالسلام تصریح شده است که اگر کسی ادعای نیابت خاص کند، باید او را تکذیب کرد. نیابت خاص به این معناست که فردی مدعی شود هر زمان بخواهد میتواند به محضر امام زمان(عج) برسد و با ایشان ارتباط مستقیم داشته باشد.
وی افزود: همچنین در روایات تأکید شده که در دوران غیبت کبری، برای ظهور حضرت وقت تعیین نکنید. اهلبیت علیهمالسلام فرمودهاند: «کَذَبَ الْوَقّاتُون»؛ کسانی که برای ظهور وقت مشخص میکنند، دروغگو هستند و باید تکذیب شوند.
عطاران کبیری در پایان خاطرنشان کرد: از سوی دیگر، شیعیان نباید برای ظهور حضرت عجله کنند و نه دچار یأس شوند. در روایات تعبیر شده است که «هَلَکَ الْمُسْتَعْجِلُون»؛ کسانی که در امر ظهور عجله میکنند، هلاک میشوند. ظهور حضرت ولیعصر(عج) زمانی محقق خواهد شد که اراده و حکمت الهی به آن تعلق بگیرد.
زن، محور تربیت جامعه و زمینهساز ظهور
رویا فنودی، فرهنگی بازنشسته و مدرس حوزه علمیه در گفتگو با خبرنگار مهر با تأکید بر جایگاه محوری زن در خانواده و جامعه، نقش مادران متعهد و منتظر را در تربیت نسل صالح و مهدوی تعیینکننده دانست و اظهار کرد: اگر مادران، فاطمی و زینبی تربیت شوند، جامعه در مسیر اصلاح و آمادگی برای ظهور قرار خواهد گرفت.
فرهنگی بازنشسته و مدرس حوزه علمیه، در سخنانی با اشاره به نقش بنیادین زن در نظام خلقت افزود: خداوند زن را بهعنوان محور خانواده و جامعه قرار داده و مسئولیت خطیر تربیت را که خود ربوبیت الهی است، به او سپرده است؛ بهگونهای که حتی ساختار خلقت نیز در وجود زن بنا نهاده شده است.
وی با اشاره به نقش تاریخی زنان در حفظ و تداوم دین افزود: اگر حضرت زینب(س) نبود، کربلا در کربلا میماند و پیام عاشورا به تاریخ منتقل نمیشد. همانگونه که پس از رحلت پیامبر اکرم(ص) و بازگشت جامعه به جاهلیت، این حضرت فاطمه زهرا(س) بود که با خطبه فدکیه، پیام رسالت را بازخوانی کرد و با جهادی رزمیگونه در حمایت از ولایت، چه با در زدن خانهها و چه در مسجد و کنار مزار پدر، از حق دفاع کرد.
فنودی ادامه داد: حضرت فاطمه معصومه(س) نیز با حرکت آگاهانه خود در پی برادر، زمینهساز شکلگیری یکی از بزرگترین مراکز علمی جهان اسلام در قم شد و در طول تاریخ نیز زنان بسیاری الگوی صبر، مقاومت و تربیت بودهاند.
فرهنگی بازنشسته و مدرس حوزه علمیه با تأکید بر مسئولیت زنان در عصر غیبت و انتظار تصریح کرد: زنِ منتظر باید ابتدا خود زهراگونه، زینبگونه و معصومهگونه باشد تا بتواند محور اصلاح جامعه قرار گیرد؛ چراکه قرآن کریم میفرماید: «قُوا أَنفُسَکُمْ وَأَهْلِیکُمْ» و لازمه آن، تقواست؛ تقوایی که در آیه ۲۰۰ سوره آلعمران نیز بهعنوان شاخص اصلی فلاح معرفی شده است.
وی افزود: هرچند این آیه خطاب به زن و مرد مؤمن است، اما نقش مادر در نهادینهسازی تقوا برجستهتر است و اجرای این مسئولیت، نیازمند معرفت و علم است. چنانچه امیرالمؤمنین(ع) در خطبه ۱۸۳ همگان را به تقوا سفارش میکنند.
فنودی با اشاره به روایتی از امام صادق(ع) گفت: «هر کس کودکی را تربیت کند تا بزرگ شود، مانند آن است که او را زنده کرده است.» بنابراین مادری که تقوا پیشه کند، فرزندی صالح و مهدوی به جامعه تزریق میکند که خود منشأ شکلگیری نسلی مسئول و متعهد خواهد بود.
فرهنگی بازنشسته و مدرس حوزه علمیه خاطرنشان کرد: مادر متعهد و منتظر ظهور، با ایجاد فضای معنوی در خانواده و حضور فعال در عرصههای اجتماعی، میتواند زمینهساز ترویج فرهنگ انتظار در جامعه باشد و با صبر و استقامت فاطمی و زینبی، امید و پایداری را در برابر مشکلات نهادینه کند؛ صبری که قرآن کریم بارها بر آن تأکید کرده است.
وی تأکید کرد: اگر مادران، فرزندان را منتظر و آگاه تربیت کنند، ظهور سرعت خواهد گرفت. شرط تحقق این امر، شناخت راه و تبعیت از رهنمودهای ولیّ زمان، حضرت آیتالله امام خامنهای (مدّظلهالعالی) و یاری او در مسیر آمادگی برای درک امام عصر(عج) است؛ چراکه امروز مادران، تربیتکنندگان یاران حضرت مهدی(عجلاللهتعالیفرجهالشریف) هستند.
نیمه شعبان اعلام یک مأموریت الهی برای جامعه منتظر است
نیمه شعبان، صرفاً یادآور یک تولد تاریخی نیست، بلکه اعلام یک مأموریت الهی برای جامعه منتظر است؛ مأموریتی که در آن، انتظار بهمثابه یک مسئولیت فعال تعریف میشود. جامعهای که خود را منتظر میداند، باید در مسیر عدالتخواهی، تربیت، بصیرت و اصلاح اجتماعی گام بردارد و از فروکاستن انتظار به احساسات زودگذر پرهیز کند.
در این میان، نقش زنان بهعنوان محور تربیت، انتقال ایمان و شکلدهی به هویت نسل آینده، نقشی بیبدیل و تعیینکننده است. تاریخ اسلام گواه آن است که زنانی چون حضرت خدیجه(س)، حضرت فاطمه زهرا(س)، حضرت زینب(س) و حضرت نرجس(س)، نهتنها حافظان ایمان، بلکه جریانسازان تاریخ بودهاند؛ زنانی که با بصیرت، صبر و کنشگری آگاهانه، مسیر امامت و انتظار را زنده نگه داشتهاند.
در نهایت، اگر انتظار بهدرستی فهم و تبیین شود، نیمه شعبان نه پایان یک جشن، بلکه آغاز یک تعهد بزرگ خواهد بود؛ تعهد به ساختن فرد، خانواده و جامعهای شایسته ظهور. هر زن و مرد مؤمن، حلقهای از زنجیره انتظار فعالاند و با تربیت نسلی آگاه، مسئول و مهدوی، میتوانند در تحقق وعده الهی سهیم باشند؛ وعدهای که آینده روشن بشر را رقم خواهد زد.
