سرویس جامعه مشرق - صبح روز شنبه یازدهم بهمن، تصاویری از انفجار یک ساختمان مسکونی در بندرعباس منتشر شد که در پی آن تعدادی از هموطنان جانباخته و تعدادی مجروح شدند. از لحظات ابتدایی انتشار این خبر، شایعات فضای مجازی نیز بالاگرفت و یک اکانت باسابقه در ضریب شایعات نیز عملیات روانی علیه افکار عمومی مردم ایران را آغاز کرد.
انفجار ساعت ۱۴
طبق اخبار رسیده از مردم بندرعباس، حدود ساعت ۱۳:۵۵ شاهد صدای انفجاری بودند که در ساختمان ۸ طبقه بهارستان، واقع در بلوار معلم شهر بندرعباس رخ داده بود. نیروهای امدادرسان بلافاصله خود را برای کمک به حادثه دیدگان رساندند و تا به این لحظه ۱۱ فوتی شناسایی شدند.
شایعه ترور سردار تنگسیری
بلافاصله پس از انعکاس این حادثه در فضای مجازی برخی کانالهای تلگرامی شایعهای را بهصورت پرحجم مبنی بر ترور سردار «تنگسیری» فرمانده نیروی دریایی سپاه پاسداران منتشر میکنند. اما پیگیریها در همان لحظات اولیه از منابع مطلع، حاکی از این بود که این خبر کاملاً کذب بوده و بیشتر در راستای عملیات روانی جریان ضدایران تولید و منتشر شده بود.
فعال شدن اکانت ترورآلارم
همزمان با انتشار شایعه ترور سردار تنگسیری، اکانت مجازی ترورآلارم فعال شد و پس از این انفجار، در صفحه ایکس خود مدعی شد که یک ترور هدفمند در ایران اجرا شده است. کانالهای مجازی نیز با استناد به این توئیت، ادعای ترور فرمانده نیروی دریایی سپاه پاسداران را تقویت کردند.
پیشتر در گزارشی مفصل با عنوان «مشرق حساب کاربری «ترور آلارم» را بررسی میکند» به نحوه عملکرد تیم پشت پرده ترورآلارم پرداخته شد. اکانت «ترور آلارم» بهصورت یک منبع ظاهراً امنیتی و اطلاعاتی در شبکههای اجتماعی عمل میکند که با انتشار سریع اخبار فوری، تهدیدهای ثابتنشده، سناریوهای ترور و جزئیات ادعایی از رخدادهای امنیتی و نظامی، تلاش دارد خود را نزدیک به نهادهای اطلاعاتی و نظامی اسرائیل نشان دهد.
تیم ترورآلارم یک ساختار مبتنی بر هوش مصنوعی برای جمعآوری و تحلیل دادهها دارد و مدعی است در لحظات ابتدایی انتشار محتواهای هیجانی، این محتوا را از طریق ساختار مذکور شناسایی کرده و به طرح ادعاهای بزرگ و بعضاً بدون سند میپردازد. این اکانت اغلب با استفاده از ادبیات هشدارآمیز، و انتشار پیشدستانه روایتهای جعلی مرتبط با ایران، محور مقاومت و تنشهای منطقهای، پیش از خبر رسمی، خود را در معرض توجه و تعامل کاربران فضای مجازی قرار دهد.
او پس از آغاز تحولات منطقه و افزایش تنش رژیم صهیونیستی با ایران، به اکانت تبلیغاتی صهیونیستها تبدیل شد و عملا مدیریت خود را در اختیار موساد قرار داده است. ترورآلارم در دوران جنگ ۱۲ روزه به شدت به دنبال دستاوردسازی برای ارتش رژیم بود اما حجم بالای دروغپردازیهای آن، باعث پسرفت اعتبار رسانهای و ریزش در میان مخاطبان خود شد.
انفجار در تبریز
ساعاتی بعد، کانالهای مجازی معاند حجم گستردهای از اخبار کذب درباره انفجار در دیگر نقاط مختلف کشور منتشر کردند. این رسانهها در ادعایی عجیب و بدون سند تصویری، مدعی شدند شهرهای بندرعباس، اهواز، خرمشهر، آبادان، قصرشیرین، پرند، قشم و دزفول نیز روز یازدهم بهمن شاهد انفجار بودند. در این میان برخی کانالهای ضدانقلاب با انتشار تصاویری، مدعی شدند شهر تبریز نیز شاهد یک انفجار عجیب بوده است. اما مدیر روابط عمومی سازمان آتشنشانی و خدمات ایمنی شهرداری تبریز، اخبار منتشرشده درباره وقوع انفجار و آتشسوزی در تبریز را در همان ساعات اولیه تکذیب کرد.
سیامک نوروزی اعلام کرد هیچگونه انفجار یا آتشسوزی غیرعادی در سطح شهر تبریز رخ نداده و بررسیها نیز نشان میدهد تصاویر منتشر شده در فضای مجازی مربوط به دفاع مقدس ۱۲ روزه است که به صورت همزمان با خبر انفجار یک منزل مسکونی در بندرعباس بازنشر شده است.
انفجار در قم
علاوه بر تبریز، تصاویری از گسترش دود در آسمان قم نیز منعکس شد و شبکههای معاند فعال در فضای مجازی از آن به عنوان انفجار مهیب در استانداری قم روایت کردند. اما سازمان آتشنشانی شهرداری قم با مشاهده و بررسی تصاویر اعلام کرد: عصر امروز دود غلیظی در بخشی از آسمان شهر قم، حوالی بیابانهای انتهای محله فرهنگیان، توجه شهروندان را به خود جلب کرد. منشأ این دود، آتش زدن مواد بازیافتی، ضایعات و لاستیک در حاشیه نیزار بوده است. نیروهای عملیاتی ایستگاه ۱ و ۲۱ آتشنشانی شهرداری قم پس از دریافت گزارش، به سرعت در محل حاضر شده و موفق به مهار کامل آتش شدند.
آتشسوزی در پرند
همزمان که بازار شایعات مجازی پیرامون انفجارهای مهیب و احتمال اقدام نظامی رژیم اسرائیل داغ شد، برخی رسانهها تصاویری از گسترش دود در منطقه پرند تهران نیز منعکس کرده و مدعی شدند در ساختمانهای این نقطه از استان تهران، صدای انفجارهای مهیب به گوش رسیده است. اما برسیهای فرماندار رباطکریم مشخص کرد که منشأ این دود، آتشسوزی در نیزارهای خشک حاشیه رودخانه شور است و جای هیچگونه نگرانی برای شهروندان وجود ندارد.
همچنین اعلام شد چنین رخدادهایی گاهبهگاه بر اثر بیاحتیاطی یا اقدام افراد ناشناس رخ میدهد و متأسفانه برخی افراد اقدام به سوزاندن نیزارهای خشک در اطراف رودخانه شور میکنند که دود حاصل از آن تا چندین کیلومتر قابل مشاهده است. عوامل مربوطه در حال بررسی موضوع و اتخاذ تدابیر لازم برای جلوگیری از تکرار چنین اقدامات مخرب زیستمحیطی هستند.
ویدیو دود ناشی از آتشسوزی نیزارهای پرند
عملیات روانی در بستر شبکههای اجتماعی
مرور شایعات روز یازدهم بهمن پیرامون انفجار بندر عباس، یک الگوی کلاسیک عملیات روانی در بستر شبکههای اجتماعی را برای ما ترسیم میکند. این الگو که با عنوان Psychological Operations (PSYOP) شناخته میشود، رخداد واقعیِ مبهم یا پرابهام مثل بندر عباس را بهعنوان نقطه شروع شوک انتخاب کرده و بلافاصله با موجی از روایتهای تأییدنشده، سناریوهای امنیتی، نسبتدادن حادثه به اقدام نظامی یا ترور هدفمند، در فضای مجازی گسترش میدهد. هدف نه اطلاعرسانی، بلکه شکلدهی به ادراک جمعی در ساعات پرابهام و بیثباتی فکری کاربران فضای مجازی است.
در این چارچوب، تلاش میشود که حس ناامنی فراگیر، القای نفوذ عملیاتی دشمن در عمق کشور، تضعیف اعتماد عمومی به ثبات داخلی و به تأخیر انداختن رجوع افکار عمومی به منابع رسمی در مخاطبان القا شود. در ادامه یک یا چند اکانت با هویت شبهاطلاعاتی نقش شتابدهنده روایت را ایفا کرده و با سرعت بالا، ادبیات هشدارآمیز و ژست دسترسی به اطلاعات محرمانه، نخستین تفسیر امنیتی را میسازند و سپس شبکهای از کانالها و کاربران، آن را بازنشر میکنند. عملا با این کار، نوعی توهم کثرت منبع نیز در مخاطبان ایجاد شده و پس از هرگونه تکذیب، مخاطبان در این تصور که «مگه میشه همه دروغ بگن» دچار شک در حقیقت میشوند.
در موردی که مرور کردیم، ترکیبی از پیشدستی در انتشار روایت دسته اول، اتصال چند حادثه نامرتبط، بازنشر یا ساخت تصویر جعلی و قدیمی را شاهد بودیم که در راستای تقویت حس بحران بین مردم ایران پیادهسازی شد. اشاره به نام فرمانده یا مقام نظامی کشور که اتفاقا با ورود ناوهای آمریکایی و وضعیت روبهتنش اخیر مرزهای آبی ایران نیز مرتبط بود، بار عاطفی این شایعات را افزایش داد.
در روزهای اخیر و پس از بالاگرفتن حجم تنشها میان ایران و آمریکا، رسانههای تبلیغاتی و امنیتی رژیم با توسل به شیوه قدیمی شایعه پراکنی و دروغ پردازی فعال شدهاند تا هرگونه حادثه در کشور را به دستاوردسازی برای رژیم صهیونیستی ترسیم نمایند.
