الهه جعفرزاده: چاقی سالهاست بهعنوان یکی از مهمترین مشکلات سلامت عمومی شناخته میشود. همه ما میدانیم که اضافهوزن میتواند خطر ابتلا به بیماریهای قلبی، دیابت یا فشار خون را بالا ببرد. اما شاید کمتر شنیده باشیم که چاقی میتواند روی ذهن و تمرکز ما هم اثر بگذارد.
در سالهای اخیر، پژوهشهای علمی نشان دادهاند که افراد چاق بیشتر دچار مشکلاتی مثل کاهش تمرکز، فراموشیهای کوچک و حواسپرتی میشوند. این موضوع برای زندگی روزمره اهمیت زیادی دارد، چون توانایی ذهنی ما در کار، تحصیل و حتی روابط اجتماعی نقش اساسی ایفا میکند.
چاقی و مغز؛ رابطهای فراتر از ظاهر
وقتی درباره چاقی حرف میزنیم، معمولاً به ظاهر و وزن فکر میکنیم. اما چاقی در واقع یک وضعیت پیچیده در بدن است که روی هورمونها، جریان خون و حتی ساختار مغز اثر میگذارد. پژوهشها نشان دادهاند که چربی اضافی، بهویژه در ناحیه شکم، میتواند باعث التهابهای طولانیمدت در بدن شود. این التهابها به مغز هم آسیب میزنند و در نتیجه فرد ممکن است دچار مشکلاتی مثل حواسپرتی یا ضعف حافظه شود.
علم چه میگوید؟
- مطالعات دانشگاه کمبریج نشان دادهاند که چاقی در میانسالی میتواند احتمال ابتلا به زوال عقل را بالا ببرد.
- پژوهش منتشرشده در مجله GeroScience تأکید کرده که شاخصهای مختلف چاقی، مثل نسبت دور کمر به باسن، با کاهش حافظه ارتباط دارند.
- تحقیقات دیگر نشان دادهاند که ترکیب چاقی با زمینههای ژنتیکی خاص (مثل ژن APOE۴) میتواند سرعت افت ذهنی را بیشتر کند.
این یافتهها به زبان ساده یعنی: هرچه وزن و چربی شکمی بیشتر باشد، احتمال اینکه فرد در تمرکز و یادآوری دچار مشکل شود، بالاتر میرود.
چرا چاقی باعث حواسپرتی میشود؟
برای اینکه موضوع ملموستر شود، میتوانیم چند دلیل اصلی را مرور کنیم:
۱. التهاب بدن: چربی اضافی باعث ترشح مواد شیمیایی التهابی میشود. این مواد به مغز آسیب میزنند و کارکرد طبیعی آن را مختل میکنند.
۲. کاهش جریان خون: چاقی معمولاً با فشار خون بالا و گرفتگی رگها همراه است. وقتی خون کافی به مغز نرسد، تمرکز و حافظه ضعیف میشود.
۳. اختلال در انسولین: مقاومت به انسولین در افراد چاق باعث میشود سلولهای مغزی انرژی کافی دریافت نکنند. نتیجه آن کاهش توانایی ذهنی است.
۴. تغییرات ساختاری مغز: تصویربرداریهای پزشکی نشان دادهاند که افراد چاق بیشتر دچار کاهش حجم ماده خاکستری و سفید مغز میشوند. این تغییرات با حواسپرتی و افت حافظه ارتباط مستقیم دارند.
پیامدهای روزمره
این موضوع فقط یک بحث علمی نیست؛ در زندگی روزمره هم اثراتش را میبینیم:
- فرد چاق یا دارای اضافه وزن ممکن است در محل کار بیشتر دچار اشتباه شود یا تمرکز لازم برای انجام وظایف را نداشته باشد.
- در تحصیل، حواسپرتی میتواند یادگیری را سختتر کند.
- حتی در روابط اجتماعی، فراموشیهای کوچک یا عدم تمرکز میتواند باعث سوءتفاهم شود.
چرخه معیوب چاقی و حواسپرتی
جالب است بدانیم که این رابطه دوطرفه است. همانطور که چاقی میتواند باعث حواسپرتی شود، حواسپرتی هم میتواند چاقی را تشدید کند. مثلاً وقتی کسی هنگام غذا خوردن مشغول تماشای تلویزیون یا کار با موبایل است، کمتر متوجه سیری میشود و بیشتر غذا میخورد. این رفتار باعث افزایش وزن و در نهایت چاقی میشود.
راهکارهای ساده برای پیشگیری
برای اینکه هم وزن سالم داشته باشیم و هم ذهنی هوشیار، چند راهکار ساده وجود دارد:
- فعالیت بدنی منظم: ورزش جریان خون به مغز را بهتر میکند و جلوی التهاب را میگیرد.
- رژیم غذایی متعادل: مصرف کمتر چربیهای اشباع و غذاهای پرنشاسته، و بیشتر میوه و سبزیجات.
- ذهنآگاهی هنگام غذا خوردن: بهتر است بدون موبایل یا تلویزیون غذا بخوریم تا هم کمتر دچار پرخوری شویم و هم تمرکزمان حفظ شود.
- خواب کافی: کمخوابی هم چاقی را تشدید میکند و هم باعث حواسپرتی میشود.
کلام پایانی
شواهد علمی نشان میدهد که چاقی فقط یک مشکل جسمی نیست، بلکه میتواند ذهن و تمرکز ما را هم تحت تأثیر قرار دهد. التهاب، اختلال در انسولین، کاهش جریان خون و تغییرات ساختاری مغز از جمله دلایلی هستند که توضیح میدهند چرا افراد چاق بیشتر دچار حواسپرتی میشوند. از طرف دیگر، حواسپرتی هنگام غذا خوردن هم میتواند چاقی را بدتر کند. بنابراین، توجه به سبک زندگی سالم نهتنها برای سلامت بدن بلکه برای سلامت ذهنی هم ضروری است.
منابع: cambridge ، springer ، onlinelibrary
۴۷۲۳۲
